Ocena długoterminowego bezpieczeństwa alpelisibu i fulvestrantu u pacjentek z nowotworem piersi i zespołem nadmiernego wzrostu PIK3CA kontynuujących leczenie
Spektrum przerostu związanego z PIK3CA to grupa rzadkich schorzeń genetycznych, które powodują nadmierny wzrost różnych części ciała – od mózgu, przez kończyny, aż po naczynia krwionośne i tkankę tłuszczową. Te schorzenia łączy wspólna przyczyna: mutacja w genie PIK3CA, która sprawia, że niektóre komórki organizmu rozrastają się w nieprawidłowy sposób.
Czym jest spektrum przerostu związanego z PIK3CA
Spektrum przerostu związanego z PIK3CA, w skrócie PROS, to nazwa łącząca kilka różnych, ale spokrewnionych ze sobą schorzeń. Wszystkie one mają jedną wspólną cechę: powodują nadmierny wzrost lub nieprawidłowe kształty niektórych części ciała. PROS nazywany jest spektrum właśnie dlatego, że obejmuje wiele różnych stanów chorobowych o zróżnicowanych objawach.
Nazwa "spektrum" oznacza, że choć wszystkie te schorzenia mają tę samą przyczynę genetyczną, mogą wyglądać bardzo różnie u poszczególnych osób. U jednej osoby może dojść do przerostów w mózgu, u innej – do nadmiernego wzrostu kończyn, a jeszcze u innej – do nieprawidłowości naczyń krwionośnych.
Zanim odkryto, że za wszystkie te stany odpowiada gen PIK3CA (czyli konkretny fragment DNA w naszych komórkach), lekarze wyróżniali je jako osobne choroby. Dopiero później okazało się, że mają one wspólną podstawę genetyczną i zostały zgrupowane pod jedną nazwą.
Schorzenia wchodzące w skład PROS
W ramach spektrum PROS wyróżnia się wiele różnych stanów chorobowych. Każdy z nich może dotykać innych części ciała i wywoływać różne objawy, ale wszystkie są spowodowane zmianami w tym samym genie.
Do najważniejszych schorzeń należących do PROS należą:
Zespół Klippela-Trenaunaya (KTS)
Zespół CLOVES (wrodzone tłuszczakowe niesymetryczne przerosty tułowia, malformacje limfatyczne, naczyniowe włosowatych, żylne i mieszane, znamiona naskórkowe, nieprawidłowości szkieletowe i kręgosłupa)
Izolowana malformacja limfatyczna (ILM)
Megalencefalia z malformacją naczyniową włosowatą (MCAP lub M-CM)
Hemimegalencefalia (HME)
Dysplastyczna megalencefalia (DMEG)
Naciekający tłuszczak twarzy (FIL)
Anomalia tłuszczakowo-naczyniowa (FAVA)
Makrodaktylia (nadmierny wzrost palców)
Zespół CLAPO (malformacja naczyniowa dolnej wargi, malformacja limfatyczna twarzy i szyi, asymetria twarzy i kończyn oraz częściowy lub uogólniony przerost)
Lista ta nie jest zamknięta – mogą być identyfikowane i charakteryzowane kolejne schorzenia należące do PROS.
Przyczyna genetyczna – mutacja w genie PIK3CA
Wszystkie schorzenia z grupy PROS są spowodowane zmianami – mutacjami – w genie o nazwie PIK3CA. Ten gen zawiera instrukcje do wytwarzania określonego białka, które odgrywa ważną rolę w kontrolowaniu wzrostu komórek.
Gen PIK3CA produkuje białko zwane p110α, które jest częścią większego systemu sygnałowego w komórkach. Ten system – fosfatydyloinozytol 3-kinaza (PI3K) – kontroluje wiele ważnych funkcji komórkowych, takich jak wzrost komórek, ich podział, ruch i przeżycie.
Gdy w genie PIK3CA pojawia się mutacja, powstające białko nie działa prawidłowo. Zamiast kontrolować wzrost komórek, pozwala im na zbyt szybkie dzielenie się lub zbyt długie życie. To właśnie prowadzi do nadmiernego wzrostu tkanek w różnych częściach ciała.
Ważną cechą mutacji w PROS jest to, że są one somatyczne, a nie dziedziczne. Oznacza to, że mutacja nie jest przekazywana od rodziców, lecz pojawia się podczas rozwoju płodu. Co więcej, mutacja występuje tylko w niektórych komórkach organizmu, a nie we wszystkich – lekarze nazywają to mozaikowością.
To właśnie dlatego różne osoby z PROS mogą mieć bardzo różne objawy – w zależności od tego, w jakich komórkach i w którym momencie rozwoju płodowego pojawiła się mutacja.
Objawy i cechy charakterystyczne
Główną cechą schorzeń z grupy PROS jest nadmierny wzrost lub nieprawidłowy kształt niektórych części ciała. Ten przerost może być widoczny już przy urodzeniu dziecka lub pojawić się we wczesnym dzieciństwie.
Przerost może dotyczyć wielu różnych tkanek i narządów. Najczęściej dotyka on:
Mózgu
Kończyn (w tym palców rąk i nóg)
Tułowia
Naczyń krwionośnych (tętnic, żył i naczyń limfatycznych)
Tkanki tłuszczowej
Mięśni
Kości
Skóry
Do najczęstszych objawów napędzanych przez mutację PIK3CA należą:
Powiększone palce – jeden lub więcej palców rąk lub nóg może być nienaturalnie duży
Nieprawidłowy wzrost – gdy niektóre części ciała rosną zbyt dużo lub zbyt mało; może to dotyczyć mięśni, tkanki tłuszczowej (jak tłuszczak), narządów i tkanek
Malformacje naczyniowe – nieprawidłowości naczyń krwionośnych, które mogą występować w dowolnym miejscu organizmu
Niektóre dzieci z PROS mogą mieć problemy z jedzeniem lub połykaniem z powodu słabego napięcia mięśniowego. Mogą też być wolniej rozwijać się ruchowo – później zaczynać siedzieć czy poruszać się samodzielnie.
Gdy przerost dotyczy mózgu, mogą występować napady padaczkowe. U niektórych osób rozwój umysłowy przebiega normalnie, u innych może być opóźniony.
Nieprawidłowości naczyń krwionośnych mogą pojawić się w dowolnej części ciała. Czasami są widoczne już przy urodzeniu, ale mogą też ujawnić się dopiero w późniejszym życiu.
Rozpoznanie
Często dzieci z PROS są diagnozowane już jako niemowlęta, ponieważ objawy są widoczne od urodzenia. Czasami jednak rozpoznanie następuje dopiero w dzieciństwie.
Postawienie prawidłowej diagnozy może być trudne, ponieważ objawy PROS są bardzo różnorodne i mogą przypominać inne schorzenia. Dodatkowo, wykrycie mutacji w genie PIK3CA nie zawsze jest łatwe.
Ze względu na mozaikowość (mutacja występuje tylko w niektórych komórkach), standardowe badania krwi mogą nie wykazać obecności zmian genetycznych. Dlatego czasami konieczne jest pobranie próbki tkanki ze zmienionego obszaru ciała – na przykład poprzez biopsję (pobranie niewielkiego kawałka tkanki do zbadania).
Lekarze mogą również przeprowadzić różne badania obrazowe, takie jak badanie ultrasonograficzne, tomografia komputerowa (TK) czy rezonans magnetyczny (MRI), aby lepiej zobaczyć, które części ciała są dotknięte przerostem.
Możliwości leczenia
Obecnie nie ma metody, która całkowicie wyleczyłaby PROS. Leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia osób z tym schorzeniem.
Leki łagodzące objawy
W zależności od tego, które części ciała są dotknięte, mogą być stosowane różne leki:
Jeśli przerost dotyczy mózgu i występują napady padaczkowe, lekarze mogą przepisać leki przeciwpadaczkowe. Zwykle działają one najlepiej, gdy tylko niewielka część mózgu jest dotknięta nadmiernym wzrostem.
Gdy dochodzi do przerostów skóry – takich jak znamiona naskórkowe czy inne narosty – czasami pomocne mogą być kremy na skórę. Jeśli zmiany są bolesne lub swędzą, dermatolog może przepisać sterydy lub leki przeciwhistaminowe w postaci tabletek lub kremów.
Leki przeciwzapalne, takie jak aspiryna, mogą pomóc w łagodzeniu bólu i stanów zapalnych. Wczesne badania sugerują, że tego typu leki mogą również pomóc w zmniejszeniu nasilenia objawów PROS.
Leczenie chirurgiczne
Wiele osób z PROS w pewnym momencie życia potrzebuje zabiegu operacyjnego. Chirurgia może być szczególnie pomocna, gdy przerosty utrudniają ruch lub powodują inne problemy.
Operacje mogą pomóc w naprawie problemów z kośćmi, takich jak skolioza (skrzywienie kręgosłupa) czy różnice w długości nóg. Mogą też usunąć bolesne lub nieprawidłowe przerosty tkanek miękkich.
W przypadku malformacji naczyniowych może być stosowana skleroterapia – procedura, podczas której do nieprawidłowego naczynia wstrzykuje się specjalny płyn powodujący jego zamknięcie.
Nowe leki celowane
W ostatnich latach prowadzone są badania nad nowymi lekami, które działają bezpośrednio na mutację w genie PIK3CA. Te leki, nazywane inhibitorami PIK3CA, mają na celu powstrzymanie nadmiernej aktywności białka powstałego z zmutowanego genu.
Niektóre z tych leków są obecnie testowane w badaniach klinicznych. Wczesne wyniki wskazują, że mogą one pomóc w zmniejszeniu bólu i wielkości przerostów u niektórych pacjentów.
Życie z PROS
Życie codzienne z PROS może być różne dla każdej osoby, w zależności od tego, jak poważne są objawy. Niektórzy ludzie mają tylko łagodne objawy, podczas gdy inni muszą radzić sobie z poważniejszymi problemami wpływającymi na codzienne funkcjonowanie.
Żywienie i odżywianie
Niektóre dzieci z PROS mogą mieć trudności z jedzeniem i połykaniem pokarmów. Mogą mieć problem z utrzymaniem prawidłowej wagi i odpowiednim odżywianiem.
Dietetyk może pomóc w stworzeniu planu żywieniowego, który pomoże dziecku utrzymać zdrową wagę. Dzięki poradnictwu żywieniowemu i wsparciu dzieci z PROS często osiągają prawidłową wagę.
Chodzenie i poruszanie się
Niektóre dzieci lub nastolatki z PROS mogą mieć trudności z chodzeniem lub poruszaniem się z powodu niestabilnychstawów, różnej długości nóg, dużych lub nietypowych stóp albo przerostów tkanek.
Dzieci często uczą się dostosowywać do zmieniającego się ciała, aby móc chodzić, bawić się, siedzieć przy stole czy wchodzić po schodach. Czasami operacja lub sprzęt ortopedyczny może ułatwić poruszanie się.
Szkoła i nauka
Wiele dzieci z PROS uczy się w normalnym tempie i może uczęszczać do zwykłych szkół. Jednak niektóre mogą potrzebować dodatkowego wsparcia edukacyjnego, szczególnie jeśli przerost dotyczy mózgu.
Zdrowie psychiczne i wsparcie
Życie z rzadką chorobą może być wyzwaniem nie tylko fizycznym, ale także emocjonalnym. Ważne jest, aby zarówno pacjenci, jak i ich rodziny mieli dostęp do wsparcia psychologicznego.
Istnieją grupy wsparcia, w których rodziny dotknięte PROS mogą dzielić się swoimi doświadczeniami i uczyć się od innych. Rozmowa z innymi ludźmi znajdującymi się w podobnej sytuacji może bardzo pomóc.
Rokowanie i perspektywy
Perspektywy dla osób z PROS są bardzo zróżnicowane i zależą od wielu czynników indywidualnych. Ponieważ objawy i ich nasilenie mogą być bardzo różne, każda osoba może mieć inne rokowanie.
Wczesna interwencja i odpowiednie leczenie mogą znacząco poprawić perspektywy i zapobiec powikłaniom. Regularna opieka medyczna i monitorowanie stanu zdrowia są bardzo ważne.
Ważne jest, aby zespół medyczny był na bieżąco informowany o stanie pacjenta. PROS to schorzenia, które mogą się zmieniać z czasem, dlatego regularne kontrole są konieczne.
Choć obecnie nie ma całkowitego wyleczenia, rozwijające się badania nad nowymi terapiami dają nadzieję na lepsze możliwości leczenia w przyszłości. Badania kliniczne nad inhibitorami PIK3CA pokazują obiecujące wyniki.
Nie jesteś sam – istnieje wiele organizacji wspierających pacjentów i rodziny dotknięte PROS, które oferują informacje, zasoby i możliwość połączenia się z innymi ludźmi znajdującymi się w podobnej sytuacji.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Austria
