W skrócie
W tym artykule opisujemy badania kliniczne, które oceniają alpelisib u różnych grup pacjentów. Badania sprawdzają głównie skuteczność, bezpieczeństwo i wpływ leczenia na objawy lub wyniki badań. Obejmują m.in. zaawansowany rak piersi, zespoły związane z PIK3CA oraz inne rzadkie choroby.
Najważniejsze informacje
- Badania kliniczne z alpelisib obejmują głównie zaawansowany rak piersi, ale także rzadkie choroby związane z mutacją PIK3CA, takie jak PROS, MCAP, malformacje limfatyczne i Dent 2 disease. W danych są badania fazy 1, 2, 3 i 4, co pokazuje, że lek jest oceniany na różnych etapach rozwoju klinicznego. W wielu próbach głównym celem jest sprawdzenie skuteczności, na przykład czasu bez progresji choroby, odpowiedzi w badaniach obrazowych lub bezpieczeństwa długiego stosowania. Część badań skupia się też na powikłaniach metabolicznych, zwłaszcza hiperglikemii. W niektórych projektach badanych jest alpelisib samodzielnie, a w innych w połączeniu z leczeniem hormonalnym lub innymi lekami.
Zakres badań z alpelisib
W dostarczonych danych alpelisib jest badany w wielu różnych sytuacjach klinicznych, głównie w onkologii, ale także w rzadkich chorobach związanych z mutacją PIK3CA. W badaniach oceniano zarówno sam lek, jak i jego połączenia z innymi terapiami, na przykład z fulwestrantem lub innym leczeniem hormonalnym.
W części badań celem było sprawdzenie skuteczności leczenia, a w innych bezpieczeństwa, tolerancji lub wpływu na konkretne wyniki badań, takie jak poziom glukozy we krwi albo odpowiedź w badaniach obrazowych. Niektóre próby miały też porównać alpelisib z innymi opcjami leczenia lub z placebo, czyli leczeniem pozorowanym.
Badania w raku piersi
Najwięcej badań dotyczyło zaawansowanego raka piersi, zwłaszcza postaci HR+/HER2- z mutacją PIK3CA. HR+ oznacza nowotwór z dodatnimi receptorami hormonalnymi, a HER2- oznacza brak nadmiernej ekspresji białka HER2.
W badaniu NCT05038735 sprawdzano, czy alpelisib z fulwestrantem wydłuża przeżycie bez progresji choroby w porównaniu z placebo z fulwestrantem u osób po leczeniu inhibitorem CDK4/6 i inhibitorem aromatazy. Głównym punktem końcowym było PFS, czyli czas bez pogorszenia choroby.
W badaniu 2022-502322-41-00 porównywano alpelisib + fulwestrant z rybocyklibem + fulwestrantem u kobiet i mężczyzn z przerzutowym rakiem piersi HR+/HER2- i utrzymującą się mutacją PIK3CA w DNA guza krążącym we krwi po 4 tygodniach leczenia. Głównym wynikiem również było PFS.
W badaniu SEQUEL-Breast oceniano alpelisib z fulwestrantem po progresji po wcześniejszym leczeniu fulwestrantem, u kobiet przed- i pomenopauzalnych oraz u mężczyzn z zaawansowanym rakiem piersi HR+HER2- i aktywującą mutacją PIK3CA. To badanie miało sprawdzić, czy po wcześniejszym niepowodzeniu leczenia hormonalnego takie połączenie nadal może opóźnić progresję choroby.
W badaniu NCT03056755 oceniano alpelisib z fulwestrantem lub letrozolem u dorosłych pacjentów z mutacją PIK3CA i zaawansowanym rakiem piersi HR+/HER2-, którzy wcześniej mieli progresję choroby. Głównym punktem końcowym był odsetek osób żyjących bez progresji po 6 miesiącach.
Badanie 2024-511295-33-00, znane jako Metallica, skupiało się na zapobieganiu hiperglikemii u pacjentów z zaawansowanym rakiem piersi HR+/HER2- z mutacją PIK3CA leczonych Alpelisibem i terapią hormonalną. Porównywano różne grupy, w tym osoby z prawidłową glikemią na czczo, z nieprawidłową glikemią na czczo oraz osoby leczone dodatkowymi lekami przeciwcukrzycowymi.
W badaniu 2025-521008-22-00 sprawdzano wpływ pory podania alpelisib, postu i diety niskowęglowodanowej na toksyczność i skuteczność leczenia w raku piersi z przerzutami, HR+, HER2-, z mutacją PIK3CA. Badanie zostało wycofane.
W badaniu NCT05063786 oceniano alpelisib z trastuzumabem, z fulwestrantem lub bez niego, u osób z wcześniej leczonym HER2+ zaawansowanym lub nawrotowym rakiem piersi z mutacją PIK3CA. Głównym celem było porównanie przeżycia bez progresji z leczeniem opartym na chemioterapii wybranej przez lekarza.
W badaniu 2022-502322-41-00 oraz w innych próbach z rakiem piersi ważne było też to, że uczestnicy mogli być leczeni w połączeniu z hormonoterapią, na przykład fulwestrantem, letrozolem, tamoksyfenem lub supresją hormonalną, zależnie od projektu badania.
Badania w chorobach związanych z PIK3CA
Alpelisib był także badany poza onkologią, w chorobach związanych z mutacją PIK3CA, czyli zmianą w genie, która może wpływać na rozwój tkanek i narządów. Do takich chorób należą PROS, MCAP, malformacje limfatyczne oraz Dent 2 disease.
W badaniu EPIK-P4 oceniano skuteczność, bezpieczeństwo i farmakokinetykę alpelisib u dzieci i dorosłych z PROS. Farmakokinetyka oznacza, jak organizm wchłania i przetwarza lek. Głównym wynikiem była potwierdzona odpowiedź obiektywna, czyli poprawa widoczna w badaniach obrazowych.
W innym badaniu PROS oceniano długoterminowe bezpieczeństwo alpelisib i liczbę nowych lub nasilających się działań niepożądanych stopnia 3 lub wyższego. To badanie miało odpowiedzieć na pytanie, czy lek może być bezpiecznie stosowany przez dłuższy czas.
W badaniu NCT04589650 sprawdzano, czy alpelisib może być skuteczny u dzieci, młodzieży i dorosłych z PROS, porównując go z placebo. Głównym celem była potwierdzona odpowiedź radiologiczna, czyli poprawa w obrazie MRI bez cech progresji choroby.
W badaniu NCT05577754 oceniano alpelisib u dzieci i dorosłych z MCAP, a sukces zdefiniowano jako poprawę o co najmniej 4 punkty w skali Vineland II Adaptive Behavior Scale po 24 miesiącach leczenia. Skala ta mierzy codzienne funkcjonowanie i zachowania adaptacyjne, czyli to, jak pacjent radzi sobie w życiu codziennym.
W badaniu ALPEDENT oceniano alpelisib u osób z Dent 2 disease, a głównym wynikiem była poprawa wychwytu znacznika 99mTc-DMSA w nerkach po 4 tygodniach leczenia. Ten wynik miał pokazać, czy poprawia się zdolność cewek nerkowych do odzyskiwania małych białek.
W badaniu dotyczącym malformacji limfatycznych związanych z mutacją PIK3CA oceniano odpowiedź radiologiczną po 24 tygodniach, porównując alpelisib z placebo u dorosłych i u dzieci w wieku 6-17 lat.
Inne nowotwory i badania szerokie
W badaniu NCT04729387 oceniano alpelisib w skojarzeniu z olaparibem u osób z opornym lub nawrotowym wysokozróżnicowanym surowiczym rakiem jajnika bez mutacji germinalnej BRCA. Głównym punktem końcowym było PFS oceniane centralnie według RECIST 1.1.
W badaniu DRUP Alpelisib był jednym z wielu leków celowanych testowanych u osób z zaawansowanymi nowotworami litymi, chłoniakami i szpiczakiem mnogim, jeśli ich guz miał cechę molekularną pasującą do leku. Celem było opisanie aktywności przeciwnowotworowej, toksyczności i ułatwienie dostępu do leczenia celowanego.
W badaniu NCT04817956 w Norwegii Alpelisib był częścią szerokiego programu medycyny precyzyjnej w leczeniu nowotworów. Program oceniał, czy leczenie można dobrać na podstawie profilu molekularnego guza, czyli jego cech genetycznych i białkowych.
Fazy badań i punkty końcowe
W danych znajdują się badania fazy 1, fazy 2, fazy 3 i fazy 4. Faza 1 zwykle służy ocenie wczesnego bezpieczeństwa i doboru dawki, faza 2 sprawdza skuteczność i bezpieczeństwo w mniejszych grupach, a faza 3 porównuje leczenia w większych grupach. Faza 4 dotyczy zwykle dalszej oceny po wprowadzeniu podejścia do szerszego użycia lub w bardziej praktycznych warunkach.
Najczęściej badanym punktem końcowym było PFS, czyli czas bez progresji choroby. W niektórych badaniach oceniano też odsetek odpowiedzi obiektywnej, czyli ilu pacjentów uzyskało potwierdzoną poprawę w badaniach obrazowych.
Inne ważne punkty końcowe obejmowały hiperglikemię, czyli zbyt wysoki poziom cukru we krwi, oraz działania niepożądane stopnia 3-4 lub ciężkie działania niepożądane. W badaniach z PROS i MCAP oceniano także wyniki funkcjonalne i obrazowe, a nie tylko klasyczne wskaźniki onkologiczne.
Kto może brać udział
Do badań włączano bardzo różne grupy wiekowe i kliniczne, od dzieci po dorosłych. W raku piersi często były to osoby z zaawansowaną lub przerzutową chorobą, zwykle z cechami HR+ i HER2-, czasem z potwierdzoną mutacją PIK3CA.
W części badań wymagano wcześniejszego leczenia, na przykład po inhibitorze CDK4/6, po hormonoterapii lub po wcześniejszych liniach leczenia onkologicznego. W innych badaniach kluczowe było potwierdzenie mutacji PIK3CA lub rozpoznania konkretnego zespołu, takiego jak PROS, MCAP albo Dent 2 disease.
Niektóre badania obejmowały tylko określone grupy, na przykład mężczyzn i kobiety po menopauzie, albo dzieci i młodzież w określonym wieku. To oznacza, że kryteria udziału były różne i zależały od celu badania.
Co najczęściej oceniają badania
W badaniach z alpelisib najczęściej sprawdzano, czy leczenie pomaga zatrzymać rozwój choroby na dłużej. W chorobach nowotworowych oznaczało to przede wszystkim PFS, a w chorobach nienowotworowych także poprawę w badaniach obrazowych i funkcjonowaniu pacjenta.
Dużo uwagi poświęcano też bezpieczeństwu, zwłaszcza hiperglikemii oraz innym działaniom niepożądanym. W niektórych badaniach sprawdzano również farmakokinetykę, czyli jak lek zachowuje się w organizmie, oraz parametry laboratoryjne i obrazowe.
W kilku próbach porównywano alpelisib z innym leczeniem, placebo lub różnymi schematami podawania, aby zobaczyć, które podejście daje lepszy wynik. Dzięki temu badania nie tylko oceniają skuteczność leku, ale też pomagają ustalić, u kogo i w jakiej sytuacji może on działać najlepiej.