Przemijający napad niedokrwienia

Czym jest przemijający napad niedokrwienny?

Przemijający napad niedokrwienny, często nazywany w skrócie TIA (od angielskiej nazwy Transient Ischemic Attack), to stan przypominający czasowy udar mózgu. Oznacza to, że nastąpiło chwilowe (przemijające) zatrzymanie przepływu krwi do części mózgu1. Bez przepływu krwi komórki mózgowe nie otrzymują tlenu i przestają prawidłowo działać – jest to stan zwany niedokrwieniem1.

Kluczowa różnica między TIA a udarem polega na tym, że objawy TIA ustępują w ciągu 24 godzin, a w większości przypadków w ciągu kilku minut12. W przeciwieństwie do prawdziwego udaru, TIA nie powoduje trwałego uszkodzenia tkanki mózgowej34.

Wielu ludzi błędnie nazywa TIA „mini-udarem", ale ta nazwa nie jest trafna. TIA jest równie poważny jak prawdziwy udar i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej11. Nie ma sposobu, aby przewidzieć, jak długo potrwa TIA, dlatego każda minuta jest ważna1.

TIA jest sygnałem ostrzegawczym, że w najbliższej przyszłości może nastąpić pełny udar mózgu25. Po TIA istnieje nawet do 10% ryzyko udaru, ale aż do 80% tego ryzyka można zapobiec dzięki pilnej ocenie i leczeniu6.

Objawy i rozpoznawanie

Objawy przemijającego napadu niedokrwiennego są takie same jak przy udarze mózgu. Pojawiają się nagle, trwają krótko i ustępują samoistnie4. Najczęściej objawy utrzymują się od 1 do 2 godzin, ale mogą minąć nawet w ciągu kilku minut4.

Do rozpoznawania objawów TIA i udaru można użyć testu FAST25:

• F – Twarz (Face): jedna strona twarzy może opaść, osoba może nie być w stanie się uśmiechnąć, usta lub oko mogą opaść
• A – Ramiona (Arms): osoba może nie być w stanie unieść obu ramion i utrzymać je podniesione z powodu osłabienia lub drętwienia jednego ramienia
• S – Mowa (Speech): mowa może być niewyraźna lub bełkotliwa, osoba może w ogóle nie być w stanie mówić, mimo że wydaje się być przytomna; może też mieć problemy ze zrozumieniem tego, co się do niej mówi
• T – Czas (Time): należy natychmiast zadzwonić pod numer 999 (lub lokalny numer alarmowy), jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów

Inne objawy TIA mogą obejmować4:

• Zmiany w czujności (w tym senność lub utratę przytomności)
• Zmiany w zmysłach (takie jak słuch, wzrok, smak i dotyk)
• Zmiany psychiczne (takie jak zamieszanie, utrata pamięci, trudności z pisaniem lub czytaniem, problemy z mówieniem lub rozumieniem innych)
• Problemy z mięśniami (takie jak osłabienie, trudności z przełykaniem, trudności z chodzeniem)
• Zawroty głowy lub utrata równowagi i koordynacji
• Brak kontroli nad pęcherzem lub jelitami

Ważne: TIA jest stanem nagłym, dokładnie takim samym jak udar. Jeśli Ty lub ktoś w Twoim otoczeniu ma objawy udaru, należy natychmiast zadzwonić po pogotowie15. Nie czekaj, czy objawy ustąpią same – nawet jeśli poprawią się po kilku minutach odpoczynku, koniecznie zgłoś się do lekarza. TIA może być zapowiedzią nadchodzącego udaru1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Podczas TIA jedna z naczyń krwionośnych dostarczających mózgowi krew bogatą w tlen zostaje zablokowana2. Najczęściej przyczyną jest skrzep krwi, który powstał gdzie indziej w organizmie i przemieścił się do naczyń krwionośnych zaopatrujących mózg24. Zablokowanie może być również spowodowane kawałkami tłuszczowej substancji lub bąbelkami powietrza2.

Głównym czynnikiem ryzyka TIA i udaru jest wysokie ciśnienie krwi4. Inne istotne czynniki ryzyka to24:

• Palenie tytoniu
• Otyłość
• Wysoki poziom cholesterolu
• Cukrzyca
• Nieregularne bicie serca zwane migotaniem przedsionków
• Regularne spożywanie nadmiernej ilości alkoholu
• Historia rodzinna udarów
• Bycie mężczyzną
• Wiek powyżej 55 lat
• Pochodzenie etniczne (Afroamerykanie mają większe ryzyko zgonu z powodu udaru)
• Wcześniejszy TIA lub udar

Osoby z chorobami serca lub słabym przepływem krwi w nogach spowodowanym zwężonymi tętnicami również mają większe prawdopodobieństwo wystąpienia TIA lub udaru4.

Pewne rzeczy mogą zwiększyć szanse na TIA, zwłaszcza takie, które prowadzą do zwężenia tętnic lub zwiększają skłonność do tworzenia się skrzepów krwi. Regularny niezdrowy tryb życia – obejmujący brak aktywności fizycznej, złą dietę, palenie i nadmierne spożycie alkoholu – znacząco podnosi ryzyko2.

Badania diagnostyczne

Na początku, gdy pojawiają się objawy, nie da się stwierdzić, czy masz TIA czy pełny udar2. Dlatego ważne jest, aby natychmiast zadzwonić po pogotowie. Nawet jeśli objawy znikną, zanim przyjedzie karetka, nadal musisz być oceniony w szpitalu2.

Powinieneś zostać skierowany do specjalisty w ciągu 24 godzin od pojawienia się objawów2. Ocena może pomóc lekarzom określić najlepszy sposób zmniejszenia szans na udar w przyszłości2.

Badania diagnostyczne mogą obejmować6:

• Obrazowanie mózgu – tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI)
• Obrazowanie naczyń krwionośnych wewnątrzczaszkowych i zewnątrzczaszkowych – angiografia CT, ultrasonografia dopplerowska tętnic szyjnych
• Badania laboratoryjne krwi
• Obrazowanie i monitorowanie serca

Te badania pomagają lekarzom zidentyfikować przyczynę TIA i określić odpowiednie leczenie, aby zapobiec udarowi w przyszłości6.

Leczenie i zapobieganie udarowi

Chociaż objawy TIA ustępują w ciągu kilku minut lub godzin bez specjalnego leczenia, będziesz potrzebować leczenia, aby pomóc zapobiec kolejnemu TIA lub pełnemu udarowi w przyszłości7. TIA jest sygnałem ostrzegawczym, że masz zwiększone ryzyko pełnego udaru w najbliższej przyszłości. Najwyższe ryzyko występuje w dniach i tygodniach następujących po TIA7.

Większość osób, które miały TIA, będzie musiała codziennie przyjmować jeden lub więcej leków przez długi czas, aby zmniejszyć szanse na udar lub kolejny TIA7.

Zmiany stylu życia

Najlepszym sposobem zapobiegania TIA jest zdrowa dieta, regularne ćwiczenia oraz niepalenie i niepicie nadmiernych ilości alkoholu9. Te zmiany w stylu życia mogą zmniejszyć ryzyko problemów, takich jak zatykanie się tętnic przez substancje tłuszczowe (miażdżyca), wysokie ciśnienie krwi i wysoki cholesterol, które wszystkie mogą prowadzić do TIA9.

Rokowanie i życie po TIA

TIA oferuje największą szansę na zapobieganie udarowi, jaką spotykają lekarze6. TIA powinien być traktowany jako nagły przypadek medyczny, ponieważ do 80% udarów po TIA można zapobiec6.

Wiele osób pyta, jak uniknąć udaru po TIA. Lekarz może udzielić indywidualnych porad, ale istnieją kroki, które każdy może podjąć, aby zmniejszyć ryzyko udaru10.

Stosowanie się do zaleceń leczenia schorzeń zdrowotnych jest naprawdę ważnym sposobem zmniejszenia ryzyka udaru10. Po TIA możesz potrzebować zacząć przyjmować jeden lub więcej rodzajów długoterminowych leków. Wiele schorzeń związanych z udarem ma niewiele objawów lub nie ma ich wcale. Więc kiedy zaczniesz przyjmować leki, prawdopodobnie nie będzie to miało zauważalnego wpływu na samopoczucie fizyczne. Ale przyjmowanie tych leków może znacząco zmniejszyć szansę na udar10.

Jeśli masz jakiekolwiek problemy, takie jak skutki uboczne lub zapominanie o przyjmowaniu leków, porozmawiaj z farmaceutą lub lekarzem. Nie przerywaj przyjmowania żadnych leków przed rozmową z lekarzem lub farmaceutą. Przerwanie leczenia może zwiększyć ryzyko udaru10.

Dokonanie zdrowych zmian w stylu życia również może pomóc obniżyć ryzyko – obejmują one bycie aktywnym, zdrowe odżywianie się, utrzymywanie zdrowej wagi, niepalenie i niepicie zbyt dużo alkoholu10.

Jednym z badań wykazano, że nawet do 25% pacjentów przerwało przyjmowanie jednego lub więcej przepisanych leków w ciągu trzech miesięcy od rozpoczęcia, co sprawia, że edukacja pacjenta na temat TIA i przyszłego ryzyka udaru ma kluczowe znaczenie8.