W skrócie
Ten artykuł opisuje badania kliniczne, w których sprawdzano atorvastatin. Triale oceniają głównie skuteczność, bezpieczeństwo i wpływ na różne choroby u dorosłych pacjentów, zdrowych ochotników oraz osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, udarem, nowotworami i innymi schorzeniami.
Najważniejsze informacje
- Badania z atorvastatin obejmują wiele różnych chorób, przede wszystkim sercowo-naczyniowych, ale także neurologicznych, onkologicznych i metabolicznych. Większość z nich to badania fazy 3, a kilka to faza 2 lub faza 1. W badaniach uczestniczą m.in. pacjenci z miażdżycą, udarem, zespołem wieńcowym, migreną, chorobą Gravesa, POChP oraz nowotworami. Najczęściej oceniane są duże zdarzenia sercowo-naczyniowe, progresja choroby, jakość życia, zaostrzenia i zmiany w badaniach obrazowych lub laboratoryjnych. Część badań jest nadal autorizowana, część zakończona, a część wycofana.
Zakres badań z atorvastatin
W udostępnionych danych atorvastatin jest badany w wielu różnych sytuacjach klinicznych, a nie tylko w jednej chorobie. Triale dotyczą m.in. chorób serca i naczyń, udaru, miażdżycy, migreny, chorób zapalnych, nowotworów, POChP, choroby Gravesa oraz problemów z kwasami żółciowymi.
W części badań atorvastatin jest porównywany z placebo, czyli preparatem bez aktywnego leku, a w innych z innymi statynami lub z leczeniem standardowym. Są też badania, w których atorvastatin jest tylko jednym z elementów szerszej strategii leczenia, na przykład razem z innymi lekami lub z programem edukacyjnym.
Jakie grupy pacjentów są badane
Do badań włączano bardzo różne grupy osób, zależnie od celu trialu. Byli to między innymi pacjenci z cichym zawałem mózgu (czyli zawałem widocznym w badaniach obrazowych, ale bez objawów), osoby po udarze niedokrwiennym lub przemijającym ataku niedokrwiennym, pacjenci z ostrym zespołem wieńcowym, a także osoby z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.
W danych są także badania u osób z nowotworami, na przykład z rakiem piersi, rakiem prostaty, niedrobnokomórkowym rakiem płuca i potrójnie ujemnym rakiem piersi. Inne triale obejmowały zdrowych ochotników, osoby z hiperlipidemią, pacjentów z POChP, chorobą Gravesa, migreną, a także osoby z chorobami zapalnymi stawów i układowymi chorobami autoimmunologicznymi.
W kilku badaniach skupiono się na szczególnych podgrupach, takich jak osoby w wieku 70 lat i starsze, osoby z kruchym stanem zdrowia, pacjenci z wysokim ryzykiem genetycznym choroby wieńcowej lub pacjenci po operacji zastawki aortalnej.
Jakie cele i punkty końcowe są mierzone
Główny punkt końcowy to najważniejszy wynik, który badacze chcą ocenić w trialu. W badaniach z atorvastatin często chodzi o duże zdarzenia sercowo-naczyniowe, takie jak zawał, udar, zgon sercowo-naczyniowy, konieczność rewaskularyzacji, czyli przywracania przepływu krwi w naczyniach, albo łączny wskaźnik takich zdarzeń.
W innych badaniach oceniano zmiany w obrazie naczyń i blaszki miażdżycowej, na przykład w aorcie piersiowej lub w tętnicach wieńcowych. W części triali mierzono też poziom LDL-C, czyli „złego cholesterolu”, zmiany markerów zapalnych, częstość zaostrzeń POChP, czas do progresji choroby nowotworowej, jakość życia, funkcjonowanie w codziennym życiu oraz częstość działań niepożądanych mięśniowych.
Niektóre badania miały także cele bezpieczeństwa, na przykład ocenę krwawień dużych lub śmiertelnych, a w badaniu po udarze krwotocznym badano ryzyko nawrotu krwawienia i wystąpienia MACCE. W badaniach onkologicznych używano także markerów biologicznych, takich jak CD8+/PD-1+ w tkance guza lub ctDNA we krwi, aby ocenić wpływ leczenia na odpowiedź immunologiczną lub skuteczność terapii.
Fazy badań i liczba uczestników
Większość opisanych triali to faza 3, czyli większe badania porównujące leczenie w szerokiej grupie pacjentów. W danych są też badania fazy 2, które zwykle sprawdzają skuteczność w wybranej grupie, oraz jedno badanie fazy 1 dotyczące bioekwiwalencji dwóch formulacji ezetymibu z atorvastatin.
Liczba uczestników bardzo się różniła: od 8 zdrowych ochotników w małym badaniu metabolicznym do ponad 17 tysięcy osób w dużym badaniu nad zdarzeniami sercowo-naczyniowymi. Wiele triali mieściło się w zakresie od kilkudziesięciu do kilkuset uczestników, co pokazuje, że część badań była mała i specjalistyczna, a część duża i praktyczna.
Wybrane najważniejsze triale
W badaniu dotyczącym cichego zawału mózgu oceniano, czy leczenie przeciwpłytkowe i/lub statyny, dodane do kontroli czynników ryzyka, zmniejszą liczbę poważnych zdarzeń sercowych i mózgowych oraz ryzyko dużych krwawień w ciągu 3 lat. To badanie obejmuje dużą grupę pacjentów i ma znaczenie dla osób, u których zawał mózgu został wykryty przypadkowo.
W badaniu u osób z miażdżycą sprawdzano, czy atorvastatin może hamować przyspieszony rozwój blaszek miażdżycowych podczas terapii inhibitorami punktów kontrolnych układu odpornościowego. Głównym wynikiem była zmiana objętości niezwapniałej blaszki miażdżycowej w aorcie piersiowej zstępującej.
W badaniu o wysokim ryzyku genetycznym choroby wieńcowej oceniano, czy leczenie statyną dobraną do ryzyka genetycznego zmniejsza liczbę zdarzeń sercowo-naczyniowych i zgonów. Główny punkt końcowy obejmował czas do pierwszego MACE, czyli dużego niekorzystnego zdarzenia sercowo-naczyniowego.
W badaniu po udarze niedokrwiennym lub TIA u osób starszych i kruchych oceniano przeżycie bez MACE oraz jakość życia związaną ze zdrowiem. W tym trialu porównywano rozpoczęcie statyny z brakiem statyny, a obserwacja trwała 2 lata.
W badaniu BASTA sprawdzano, czy atorvastatin zmniejsza tworzenie kwasów żółciowych u pacjentów z biegunką z kwasów żółciowych, mierząc marker C4. To małe badanie miało charakter niskiej interwencji i obejmowało tylko 20 osób.
W badaniu STARK oceniano rolę atorvastatin jako dodatku do immunoterapii w raku płuca i potrójnie ujemnym raku piersi. W jednym kohorcie mierzono zmiany w komórkach CD8+/PD-1+ w guzie, a w drugim odsetek pacjentów z istotnym spadkiem ctDNA po 6 tygodniach.
W badaniu MASTER porównywano standardową terapię okołooperacyjną z placebo lub z atorvastatin u chorych na raka piersi, a głównym wynikiem było invasive disease-free survival, czyli czas bez nawrotu inwazyjnej choroby. W innym badaniu onkologicznym oceniano, czy atorvastatin opóźnia progresję raka prostaty podczas terapii androgenowej.
Bezpieczeństwo i porównania w badaniach
W części triali bezpieczeństwo było równie ważne jak skuteczność. Na przykład w badaniu u osób z cichym zawałem mózgu analizowano ryzyko dużych i śmiertelnych krwawień, a w badaniu po krwotoku śródmózgowym oceniano nawroty krwawienia oraz MACCE.
Niektóre badania porównywały atorvastatin z innymi statynami, placebo albo strategią leczenia opartą na badaniach genetycznych czy obrazowych. W badaniach dotyczących bólu mięśniowego po statynach oceniano częstość działań niepożądanych mięśniowych, a w badaniach bioekwiwalencji porównywano wchłanianie dwóch formulacji leku.
W danych są także badania zakończone i wycofane, na przykład część projektów dotyczących migreny i SAFEST. To pokazuje, że nie każde badanie prowadzone do końca daje ostateczną odpowiedź, ale każde z nich wnosi informacje o tym, jak atorvastatin jest oceniany w różnych grupach pacjentów.