W skrócie

Udar niedokrwienny to nagłe zaburzenie krążenia krwi w mózgu spowodowane zablokowaniem naczynia krwionośnego przez skrzep lub zakrzep. To najczęstszy rodzaj udaru, odpowiadający za około 80-87% wszystkich przypadków udarów. Szybka reakcja i natychmiastowa pomoc medyczna mogą uratować życie i znacząco zwiększyć szanse na pełne wyzdrowienie.

Czym jest udar niedokrwienny?

Udar niedokrwienny to stan zagrożenia życia, który powstaje, gdy przepływ krwi do części mózgu zostaje zablokowany przez skrzep krwi lub kawałek tłuszczowej blaszki miażdżycowej. Gdy krew nie może dotrzeć do tkanki mózgowej, tkanki te są narażone na uszkodzenie lub obumarcie.

Jest to najczęstszy rodzaj udaru, stanowiący około 80-87% wszystkich przypadków udarów. Udar to nagła utrata krążenia krwi w określonym obszarze mózgu, zwykle w obrębie konkretnego naczynia krwionośnego, co prowadzi do odpowiadającej temu zaburzenia funkcji neurologicznych.

W zdrowym organizmie krew swobodnie przepływa przez całe ciało, dostarczając tlen do różnych jego części, w tym do mózgu. Kiedy skrzep lub kawałek blaszki zakłóca przepływ krwi do mózgu, dochodzi do zaburzenia jego funkcji. Komórki mózgowe zaczynają obumierać w ciągu kilku minut od przerwania dopływu krwi.

Jeśli wystarczająco dużo komórek mózgu obumrze, można stracić zdolności lub funkcje organizmu kontrolowane przez te komórki. Dlatego udar niedokrwienny może powodować trwałe uszkodzenie mózgu, długotrwałą niepełnosprawność, a nawet śmierć.

Objawy i znaki ostrzegawcze

Objawy udaru niedokrwiennego, które wystąpią u danej osoby, zależą od tego, który obszar mózgu został dotknięty. Zwykle objawy udaru pojawiają się nagle. Do najczęstszych objawów należą:

Osłabienie lub paraliż (całkowita utrata zdolności ruchu) jednej strony twarzy i ciała
Afazja (trudności z mówieniem lub całkowita utrata mowy)
Niewyraźna lub niezrozumiała mowa (dyzartria)
Utrata kontroli nad mięśniami po jednej stronie twarzy
Nagłe pogorszenie lub utrata zmysłów (w tym wzroku, słuchu, węchu, smaku i dotyku)
Niewyraźne widzenie lub podwójne widzenie (diplopia)
Utrata koordynacji lub niezdarność (ataksja)
Zawroty głowy lub uczucie wirowania
Nudności i wymioty
Sztywność karku
Nagłe zmiany nastroju lub osobowości
Dezorientacja lub pobudzenie
Napady drgawkowe
Utrata pamięci (amnezja)
Bóle głowy (zwykle nagłe i silne)
Utrata przytomności lub omdlenie
Śpiączka

Inne powszechnie występujące objawy to:

Nagłe drętwienie lub osłabienie twarzy, ramienia lub nogi (zwłaszcza po jednej stronie ciała)
Nagłe problemy ze zrozumieniem mowy
Nagłe problemy z widzeniem w jednym lub obu oczach
Nagłe trudności z chodzeniem, utrata równowagi lub koordynacji
Nagły, silny ból głowy bez znanej przyczyny

Jeśli zauważysz u siebie lub kogoś innego którykolwiek z tych objawów, nie czekaj na pomoc. Natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy. Im szybciej ktoś zostanie zdiagnozowany i rozpocznie leczenie, tym większe są szanse na przeżycie udaru. Każda sekunda ma znaczenie.

Przyczyny

Udary niedokrwienne są zwykle spowodowane jedną lub kilkoma z następujących przyczyn:

Skrzep krwi – może utworzyć się w tętnicy, która zaopatruje mózg (zakrzepica), lub może przemieścić się z innej części ciała (zatorowość).

Miażdżyca – choroba, w której blaszka, lepka substancja składająca się z cholesterolu, tłuszczu i innych substancji, gromadzi się wewnątrz tętnic. Miażdżyca to schorzenie powodujące zwężenie tętnic z czasem.

Nieregularne rytmy serca – stany takie jak migotanie przedsionków mogą powodować tworzenie się skrzepów w sercu, które mogą przemieścić się do mózgu.

Inne schorzenia serca i naczyń krwionośnych, takie jak choroby zastawek serca lub niedokrwistość sierpowatokrwinkowa.

Przemijający atak niedokrwienny (TIA, czasem nazywany "mini-udarem") jest spowodowany krótkotrwałym zablokowaniem przepływu krwi do mózgu. Zwykle trwa kilka minut. Wystąpienie TIA może oznaczać, że istnieje ryzyko poważniejszego udaru.

Głównymi czynnikami ryzyka udaru niedokrwiennego są wysokie ciśnienie krwi, wysoki poziom cholesterolu i cukrzyca, często związane z miażdżycą.

Rozpoznanie

Szybka ocena jest niezbędna do zachowania tkanki mózgowej i zmniejszenia długotrwałej niepełnosprawności. Wczesne rozpoznanie opiera się na ocenie klinicznej i szybkim obrazowaniu.

Typowo wykonuje się tomografię komputerową (TK) bez kontrastu, a gdy jest dostępna, obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (RM) ważone dyfuzyjnie. Te badania obrazowe pozwalają lekarzom zobaczyć, co dzieje się wewnątrz mózgu.

Oprócz obrazowania mózgu mogą być wykonane badania krwi oraz inne badania obrazowe, które pomagają ustalić przyczynę udaru i zaplanować odpowiednie leczenie.

Leczenie

Głównym celem terapii w ostrym udarze niedokrwiennym jest zachowanie tkanki w obszarze półcienia niedokrwiennego, gdzie perfuzja (przepływ krwi) jest zmniejszona, ale wystarczająca, aby zapobiec zawałowi. Tkanka w tym obszarze niedokrwienia może zostać zachowana przez przywrócenie przepływu krwi do dotkniętego obszaru.

Przywrócenie przepływu krwi może złagodzić skutki niedokrwienia tylko wtedy, gdy zostanie wykonane szybko. Priorytetami w postępowaniu są: stabilizacja dróg oddechowych, oddychania i krążenia; identyfikacja kandydatów do trombolizy dożylnej (leczenia rozbijającego skrzep) w ciągu 4,5 godziny od wystąpienia objawów; oraz rozważenie mechanicznej trombektomii (mechanicznego usunięcia skrzepu).

Tromboliza wykorzystuje lek rozbijający skrzepy do rozłożenia skrzepów w mózgu. Pomaga to uratować więcej tkanki mózgowej, pozwalając krwi szybciej powrócić do komórek mózgowych. Mniej komórek mózgowych obumiera, a wpływ udaru jest mniejszy.

Trombektomia to zabieg mechanicznego usuwania skrzepu. Te dwa sposoby leczenia skrzepów w mózgu – tromboliza i trombektomia – zwykle są dostępne tylko w ciągu kilku godzin od udaru.

Istnieje również szereg innych rodzajów opieki, w tym leki zmniejszające ciśnienie krwi i redukujące ryzyko kolejnego udaru. Pacjent będzie monitorowany pod kątem oznak powikłań i otrzyma wszelkie potrzebne leczenie. Zostanie również oceniony, aby ustalić, jak udar na niego wpłynął i jakiej pomocy potrzebuje w procesie powrotu do zdrowia.

Zapobieganie

Wiele udarów można zapobiec poprzez zdrowy styl życia i współpracę z zespołem opieki zdrowotnej w celu kontrolowania stanów zdrowotnych, które zwiększają ryzyko udaru.

Możesz pomóc zapobiec udarowi, dokonując zdrowych wyborów dotyczących stylu życia. Oto siedem sposobów, aby już dziś zacząć ograniczać ryzyko:

Obniżenie ciśnienia krwi – wysokie ciśnienie krwi jest ogromnym czynnikiem ryzyka, podwajającym, a nawet poczwórnie zwiększającym ryzyko udaru, jeśli nie jest kontrolowane. Wysokie ciśnienie krwi jest największym czynnikiem przyczyniającym się do ryzyka udaru zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.

Utrzymanie zdrowej wagi – posiadanie nadwagi lub otyłość zwiększa ryzyko udaru.

Regularna aktywność fizyczna – ćwiczenia fizyczne pomagają kontrolować ciśnienie krwi i utrzymać zdrową wagę.

Wybór zdrowej żywności i napojów – upewnij się, że jesz dużo świeżych owoców i warzyw. Spożywanie pokarmów o niskiej zawartości tłuszczów nasyconych, tłuszczów trans i cholesterolu oraz wysokiej zawartości błonnika może pomóc zapobiegać wysokiemu cholesterolowi. Ograniczenie soli (sodu) w diecie może również obniżyć ciśnienie krwi.

Unikanie pokarmów o wysokiej zawartości cholesterolu – takich jak burgery, ser i lody.

Zaprzestanie palenia – palenie znacznie zwiększa ryzyko udaru.

Ograniczenie spożycia alkoholu – pij alkohol w zalecanych granicach.

Chociaż ryzyko udaru jest wyższe, jeśli już miałeś udar lub przemijający atak niedokrwienny (TIA), możesz zmniejszyć ryzyko kolejnego udaru. Ważne jest, abyś przyjmował przepisane leki i wprowadzał niezbędne zmiany w stylu życia.

Życie po udarze

Niektóre osoby całkowicie wyzdrowieją po udarze niedokrwiennym. Inne będą doświadczać niepełnosprawności, a jeszcze inne umrą w wyniku tego zdarzenia. Udar jest piątą główną przyczyną zgonów i główną przyczyną niepełnosprawności.

Rehabilitacja jest kluczową częścią powrotu do zdrowia. Powrót do zdrowia po udarze to długi proces, który często wymaga rehabilitacji. Terapia fizykalna, zajęciowa i logopedyczna są niezbędne do odzyskania utraconej funkcji. Terapeuci mogą pomóc w takich zadaniach jak chodzenie, ubieranie się, przełykanie i komunikowanie się, a system wsparcia pacjenta ma kluczowe znaczenie dla skutecznego powrotu do zdrowia.

Osoby, które przeżyły udar, powinny otrzymać wsparcie w codziennym życiu. Może to obejmować modyfikacje w domu, pomoc w powrocie do pracy i dostosowanie się do życia ze skutkami udaru.

Osoby, które miały jeden udar, są narażone na większe ryzyko kolejnych udarów w przyszłości – około jedna czwarta wszystkich udarów występuje u osób, które wcześniej już miały udar. Dlatego tak ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarza i wprowadzenie zmian w stylu życia, aby zmniejszyć ryzyko kolejnego udaru.

Udar niedokrwienny

Badania kliniczne: Udar niedokrwienny