Niedrożność tętnicy szyjnej

Czym jest niedrożność tętnicy szyjnej

Niedrożność tętnicy szyjnej to stan, w którym dochodzi do zwężenia lub całkowitego zablokowania tętnicy szyjnej, dużego naczynia krwionośnego znajdującego się po obu stronach szyi. Mamy dwie tętnice szyjne — jedną po każdej stronie szyi. Te duże tętnice przenoszą krew do mózgu, twarzy i głowy1.

Gdy tętnice są zdrowe, są gładkie i otwarte, jak czysta rura, która pozwala na swobodny przepływ płynu bez żadnych przeszkód. Układ krążenia naszego ciała to sieć rurek, które przenoszą krew (zawierającą składniki odżywcze i tlen) do wszystkich części ciała1.

Zwężenie jest zwykle wynikiem nagromadzenia się substancji zwanej blaszką miażdżycową (tłuszczowe złogi cholesterolu) wewnątrz tętnic. Proces ten nazywa się miażdżycą. Gdy blaszka blokuje normalny przepływ krwi przez tętnicę szyjną, zwiększa się ryzyko wystąpienia udaru1.

Niedrożność może rozwinąć się w jednej z dwóch tętnic szyjnych lub w obu jednocześnie. Stan ten może się pogarszać z czasem bez odpowiedniej opieki medycznej, prowadząc do udaru z poważnymi powikłaniami, które mogą obejmować śmierć1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Zwężenie zwykle wynika z miażdżycy, czyli nagromadzenia się blaszki miażdżycowej na wewnętrznej stronie tętnic. Z czasem zwężenie może postępować aż do całkowitego zablokowania tętnicy2.

Do czynników ryzyka rozwoju niedrożności tętnicy szyjnej należą wiek, palenie tytoniu, wysokie ciśnienie krwi, cukrzyca, otyłość i brak aktywności fizycznej2.

Występowanie niedrożności tętnicy szyjnej w ogólnej populacji szacuje się na około 5 procent. Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Udaru Mózgu, udar zajmuje piąte miejsce na liście chorób powodujących śmierć1.

Objawy i powikłania

Niektóre osoby z niedrożnością tętnicy szyjnej mogą doświadczać zawrotów głowy, omdleń i niewyraźnego widzenia. Mogą to być oznaki, że mózg nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi2.

W wielu przypadkach pierwszym objawem jest udar lub przemijający napad niedokrwienny (TIA). Mały skrzep krwi może utworzyć się w tętnicy zwężonej przez miażdżycę. Skrzep może się oderwać i przemieścić do mózgu. Tam może zablokować mniejszą tętnicę, od której zależy funkcjonowanie i przeżycie mózgu2.

Objawy TIA i udaru są podobne: porażenie lub drętwienie po jednej stronie ciała, niewyraźne widzenie, ból głowy, trudności w mówieniu i trudności w reagowaniu na innych. TIA zwykle jest krótkotrwały i nie pozostawia trwałych uszkodzeń. Jest spowodowany tymczasową niedrożnością małej tętnicy i często stanowi sygnał ostrzegawczy2.

Udar często wiąże się z trwałym uszkodzeniem części mózgu z powodu utraty dopływu krwi. Może to skutkować niepełnosprawnością o różnym nasileniu lub śmiercią2.

Niedrożność tętnicy szyjnej czasami powoduje nieprawidłowy dźwięk w tętnicy, który lekarz może usłyszeć za pomocą stetoskopu2.

Diagnozowanie choroby

Badania obrazowe służące do diagnozowania, lokalizowania i mierzenia stopnia zwężenia obejmują2:

• Ultrasonografia tętnicy szyjnej (w tym ultrasonografia Dopplera) – to badanie wykorzystuje fale dźwiękowe do tworzenia obrazów tętnic w czasie rzeczywistym i lokalizowania blokad. Doppler to specjalna technika ultrasonograficzna, która może wykryć obszary ograniczonego przepływu krwi w tętnicy.
• Tomografia komputerowa angiograficzna (CTA) – CTA wykorzystuje tomograf komputerowy do tworzenia szczegółowych obrazów tętnic.
• Angiografia rezonansu magnetycznego (MRA) – badanie obrazowe wykorzystujące pole magnetyczne i fale radiowe.
• Angiografia mózgowa – inwazyjne badanie obrazowe naczyń krwionośnych mózgu.

Metody leczenia

Leczenie mające na celu poprawę lub przywrócenie przepływu krwi może obejmować angioplastykę i zakładanie stentu naczyniowego lub, w ciężkich przypadkach, zabieg chirurgiczny2.

Jedną z opcji leczenia niedrożności tętnicy szyjnej jest zabieg chirurgiczny zwany endarterektomią. Jest to procedura mająca na celu usunięcie blaszki miażdżycowej z tętnicy1.

Tętnice szyjne dzielą się na część wewnętrzną i zewnętrzną. Wewnętrzna tętnica szyjna dostarcza krew do mózgu, podczas gdy zewnętrzna tętnica szyjna zaopatruje szyję, tarczycę, twarz i skórę głowy. Gdy blaszka się powiększa, zaczyna zwężać światło tętnicy szyjnej, czyli wewnętrzne otwarcie, przez które przepływa krew3.

Zmiany stylu życia i profilaktyka

Niezależnie od tego, czy lekarz zalecił zabieg chirurgiczny w celu udrożnienia zwężonych tętnic, leki i zmiany stylu życia mogą zapobiec dalszemu zwężaniu tych ważnych tętnic oraz zapobiec wystąpieniu udaru4.

Wprowadzenie pewnych zmian w diecie i nawykach związanych z aktywnością fizyczną może pomóc w leczeniu choroby tętnicy szyjnej. Te zdrowe zmiany mogą również pomóc w utrzymaniu prawidłowej wagi ciała oraz w kontrolowaniu wysokiego ciśnienia krwi i cholesterolu5.

Zalecenia żywieniowe:

• Jedz zdrową dietę niskotłuszczową
• Jedz dużo owoców i warzyw – świeże lub mrożone są lepszym wyborem niż konserwowe, które mogą zawierać dodany sól lub cukier
• Wybieraj produkty bogate w błonnik, takie jak pełnoziarniste pieczywo, makarony, płatki zbożowe i krakersy
• Jedz chude mięso oraz kurczaka i indyka bez skóry
• Jedz ryby dwa razy w tygodniu – ryby są dobre dla tętnic
• Ogranicz nasycone tłuszcze, cholesterol oraz dodany sól i cukier5

Aktywność fizyczna:

• Najpierw porozmawiaj z lekarzem, aby upewnić się, że jesteś wystarczająco zdrowy, aby ćwiczyć
• Chodzenie to łatwy sposób na dodanie aktywności do dnia – zacznij od 10 do 15 minut dziennie
• Zacznij stopniowo i stopniowo zwiększ do 150 minut ćwiczeń tygodniowo5

Jeśli palisz, rzuć palenie. Rzucenie palenia zmniejsza ryzyko udaru. Porozmawiaj z lekarzem o programach pomocy w rzuceniu palenia5.

Leki:

Jeśli zmiany stylu życia nie obniżą wystarczająco poziomu cholesterolu i ciśnienia krwi, mogą zostać przepisane leki4:

• Leki obniżające cholesterol pomagają wątrobie produkować mniej cholesterolu. Zapobiega to gromadzeniu się blaszki miażdżycowej w tętnicach szyjnych
• Leki na ciśnienie krwi rozluźniają naczynia krwionośne, spowalniają bicie serca i pomagają organizmowi pozbyć się nadmiaru płynów, co pomaga obniżyć wysokie ciśnienie krwi
• Leki rozrzedzające krew, takie jak aspiryna lub klopidogrel, zmniejszają szansę tworzenia się skrzepów krwi i pomagają obniżyć ryzyko udaru4

Lekarz będzie chciał monitorować stan pacjenta i sprawdzać, jak dobrze działa leczenie. Nigdy nie przerywaj przyjmowania leków ani nie zmniejszaj dawki bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem5.