Zwężenie tętnicy szyjnej

Czym jest zwężenie tętnicy szyjnej?

Zwężenie tętnicy szyjnej to stan, w którym tętnica szyjna – duże naczynie krwionośne po obu stronach szyi – ulega zwężeniu lub zablokowaniu. Masz dwie tętnice szyjne, po jednej z każdej strony szyi. Te duże tętnice dostarczają krew do mózgu, twarzy i głowy1.

Kiedy są zdrowe, tętnice są gładkie i otwarte, jak czysta rura, która pozwala na swobodny przepływ płynów bez żadnych przeszkód. Układ krążenia w organizmie to sieć naczyń, które przenoszą krew zawierającą składniki odżywcze i tlen do wszystkich części ciała1.

Zwężenie zazwyczaj wynika z nagromadzenia się blizny nazębnej (tłuszczowego osadu cholesterolu) wewnątrz tętnic. Ten proces gromadzenia się blizny nazywany jest miażdżycą. Kiedy blizna blokuje normalny przepływ krwi przez tętnicę szyjną, zwiększa się ryzyko udaru12.

Możesz rozwinąć zwężenie tętnicy szyjnej w jednej lub w obu tętnicach szyi. Ten stan może pogorszyć się z czasem bez opieki medycznej, prowadząc do udaru z poważnymi powikłaniami, które mogą obejmować śmierć1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Zwężenie tętnicy szyjnej jest zwykle wynikiem miażdżycy – nagromadzenia blizny nazębnej wewnątrz tętnic. Czynniki ryzyka rozwoju tego schorzenia obejmują2:

• Wiek
• Palenie papierosów
• Wysokie ciśnienie krwi
• Cukrzyca
• Otyłość
• Brak aktywności fizycznej

Rozpowszechnienie zwężenia tętnicy szyjnej w populacji ogólnej szacuje się na nawet 5%. Według American Stroke Association udar zajmuje piąte miejsce na liście chorób powodujących śmierć1.

Objawy i powikłania

Choroba tętnicy szyjnej często nie powoduje objawów, dopóki zwężenie lub blokada nie stanie się poważna3. Niektóre osoby ze zwężeniem tętnicy szyjnej mogą odczuwać zawroty głowy, omdlenia i niewyraźne widzenie. Mogą to być oznaki, że mózg nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi2.

Jedną z oznak może być szmer – świszczący dźwięk, który lekarz może usłyszeć, słuchając tętnicy za pomocą stetoskopu3.

W wielu przypadkach pierwszym objawem jest udar lub przemijający atak niedokrwienny (TIA), zwany również „mini-udarem". TIA jest podobny do udaru, ale zazwyczaj trwa tylko kilka minut, a objawy zazwyczaj ustępują w ciągu godziny3.

Mały zakrzep krwi może utworzyć się w tętnicy zwężonej przez miażdżycę. Zakrzep może się oderwać i przemieścić do mózgu. Tam może zablokować mniejszą tętnicę, od której mózg jest zależny, aby funkcjonować i przeżyć. Objawy TIA i udaru są podobne: paraliż lub drętwienie po jednej stronie ciała, niewyraźne widzenie, ból głowy, problemy z mówieniem i trudności w odpowiadaniu innym2.

TIA jest zwykle krótkotrwały i nie pozostawia trwałych uszkodzeń. Jest spowodowany tymczasowym zablokowaniem małej tętnicy. To często znak ostrzegawczy. Udar często wiąże się z trwałym uszkodzeniem części mózgu z powodu utraty dopływu krwi. Może to prowadzić do łagodnej lub ciężkiej niepełnosprawności albo śmierci2.

Diagnostyka i badania

Zwężenie tętnicy szyjnej może czasami powodować nieprawidłowy dźwięk w tętnicy, który lekarz może usłyszeć za pomocą stetoskopu. Badania obrazowe służące do diagnozy, lokalizacji i pomiaru zwężenia obejmują2:

Ultrasonografia tętnicy szyjnej (w tym ultrasonografia Dopplera) – to badanie wykorzystuje fale dźwiękowe do tworzenia obrazów tętnic w czasie rzeczywistym i lokalizowania blokad. Doppler to specjalna technika ultrasonograficzna, która może wykryć obszary ograniczonego przepływu krwi w tętnicy2.

Angiografia tomografii komputerowej (CTA) – CTA wykorzystuje skaner CT do tworzenia szczegółowych obrazów tętnic2.

Angiografia rezonansu magnetycznego (MRA) – to badanie obrazowe wykorzystuje pole magnetyczne i fale radiowe do tworzenia szczegółowych obrazów tętnic szyjnych2.

Angiografia mózgowa – to bardziej inwazyjne badanie, w którym cienka rurka (cewnik) jest wprowadzana do tętnicy, aby uzyskać bardzo szczegółowe obrazy naczyń krwionośnych2.

Leczenie

Niezależnie od tego, czy lekarz zalecił operację w celu odblokowania zwężonych tętnic, leki i zmiany stylu życia mogą zapobiec dalszemu zwężeniu tych ważnych tętnic i zapobiec wystąpieniu udaru4.

Zmiany stylu życia

Wprowadzenie pewnych zmian w diecie i nawykach związanych z aktywnością fizyczną może pomóc w leczeniu choroby tętnicy szyjnej. Te zdrowe zmiany mogą również pomóc utrzymać zdrową wagę oraz kontrolować wysokie ciśnienie krwi i cholesterol4.

Zdrowa dieta o niskiej zawartości tłuszczu – spożywaj dużo owoców i warzyw. Świeże lub mrożone są lepszym wyborem niż konserwowane, które mogą zawierać dodany sól lub cukier. Wybieraj produkty bogatobłonnikowe, takie jak pełnoziarniste pieczywo, makarony, płatki zbożowe i krakersy. Jedz chude mięso oraz kurczaka i indyka bez skóry. Jedz ryby dwa razy w tygodniu – ryby są dobre dla tętnic. Ogranicz nasycone tłuszcze, cholesterol oraz dodaną sól i cukier4.

Zwiększ aktywność fizyczną – najpierw porozmawiaj z lekarzem, aby upewnić się, że jesteś wystarczająco zdrowy, aby ćwiczyć. Spacery to łatwy sposób na dodanie aktywności do dnia. Zacznij od 10 do 15 minut dziennie. Zaczynaj stopniowo i dąż do 150 minut ćwiczeń tygodniowo4.

Rzuć palenie – jeśli palisz, rzucenie palenia zmniejsza ryzyko udaru. Porozmawiaj z lekarzem o programach pomocnych w rzuceniu palenia4.

Leczenie farmakologiczne

Jeśli zmiany stylu życia nie obniżą wystarczająco poziomu cholesterolu i ciśnienia krwi, mogą zostać przepisane leki4.

Leki obniżające cholesterol – pomagają wątrobie wytwarzać mniej cholesterolu. Zapobiega to gromadzeniu się blizny nazębnej – woskowatego osadu – w tętnicach szyjnych4.

Leki na ciśnienie krwi – rozluźniają naczynia krwionośne, sprawiają, że serce bije wolniej i pomagają organizmowi pozbyć się nadmiaru płynów. To pomaga obniżyć wysokie ciśnienie krwi4.

Leki rozrzedzające krew, takie jak aspiryna lub klopidogrel, zmniejszają prawdopodobieństwo tworzenia się zakrzepów krwi i pomagają obniżyć ryzyko udaru. Te leki mogą mieć działania niepożądane. Jeśli zauważysz działania niepożądane, koniecznie powiedz o tym lekarzowi. Lekarz może zmienić dawkę lub rodzaj przyjmowanego leku, aby pomóc zmniejszyć działania niepożądane. Nigdy nie przerywaj przyjmowania leków ani nie zmniejszaj dawki bez uprzedniej rozmowy z lekarzem4.

Terapia statynami, z docelowym poziomem cholesterolu LDL poniżej 100 mg/dl, jest zalecana dla wszystkich pacjentów z miażdżycową chorobą tętnicy szyjnej5.

Zabiegi chirurgiczne i interwencyjne

Leczenie mające na celu poprawę lub przywrócenie przepływu krwi może obejmować angioplastykę i założenie stentu naczyniowego lub, w ciężkich przypadkach, operację2.

Endarterektomia tętnicy szyjnej – to zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu blizny nazębnej z tętnicy szyjnej. Jest to opcja leczenia zwężenia tętnicy szyjnej1.

Angioplastyka i stentowanie tętnicy szyjnej – to mniej inwazyjna procedura, w której do tętnicy wprowadza się balon, aby ją otworzyć, a następnie zakłada się stent (metalową siatkę), aby utrzymać tętnicę otwartą2.

Rewaskularyzacja przezzębieniowa (TCAR) – to mniej inwazyjna, klinicznie potwierdzona, zatwierdzona opcja leczenia choroby tętnicy szyjnej. Zabieg zaczyna się od małego nacięcia tuż nad obojczykiem. Tymczasowa osłonka jest umieszczana bezpośrednio w tętnicy szyjnej w obszarze oddalonym od choroby. Osłonka łączy się z filtrem i systemem odwracania przepływu na zewnątrz ciała, a następnie z inną małą osłonką umieszczoną bezpośrednio w żyle udowej. Różnica w ciśnieniu powoduje odwrócenie przepływu krwi z dala od mózgu, zmniejszając ryzyko udaru. Następnie przez osłonkę wprowadza się stent, aby otworzyć zwężoną i chorą tętnicę szyjną6.

W porównaniu z tradycyjną otwartą endarterektomią pacjenci poddawani TCAR zazwyczaj szybciej się regenerują, odczuwają mniejszy ból i mają mniejsze blizny. Pacjenci TCAR mają również niższe ryzyko powikłań sercowych, zawału mięśnia sercowego i uszkodzenia nerwów czaszkowych oraz krótszy czas zabiegu6.

Odpowiedni dobór i identyfikacja pacjentów, którzy są kandydatami do TCAR, jest kluczowa. TCAR jest obecnie dostępny dla pacjentów wszystkich poziomów ryzyka, w tym tych z objawowym i ciężkim bezobjawowym zwężeniem tętnicy szyjnej6.