Demencja naczyniowa

Czym jest demencja naczyniowa?

Demencja naczyniowa to stan, w którym dochodzi do zmniejszonego przepływu krwi do różnych obszarów mózgu. Krew dostarcza tlen i składniki odżywcze, a jej brak uszkadza tkankę mózgową. Prowadzi to do objawów, które wpływają na codzienne życie, takich jak utrata pamięci, dezorientacja oraz zmiany w osobowości i zachowaniu1.

Demencja naczyniowa jest jednym z najczęstszych typów demencji u osób po 65. roku życia w Ameryce Północnej i Europie. Szacuje się, że dotyka około 180 000 osób w Wielkiej Brytanii2. Około 5% do 10% osób z demencją ma wyłącznie demencję naczyniową, jednak często występuje ona równocześnie z chorobą Alzheimera. Gdy ktoś ma obie choroby, lekarze nazywają to demencją mieszaną (mającą więcej niż jedną przyczynę)1.

Można również spotkać się z terminem "naczyniowe upośledzenie poznawcze" zamiast "demencja naczyniowa". Ten termin obejmuje pełen zakres zmian w myśleniu spowodowanych uszkodzeniem naczyń – od łagodnych zaburzeń poznawczych do pełnoobjawowej demencji1.

Przyczyny demencji naczyniowej

Demencja naczyniowa jest spowodowana stanami, które uszkadzają naczynia krwionośne w mózgu i przerywają przepływ krwi i tlenu do mózgu3. Mózgi osób z demencją naczyniową często wykazują ślady wcześniejszych udarów, pogrubienie ścian naczyń krwionośnych oraz ścieńczenie białej istoty – połączeń komunikacyjnych mózgu3.

Istnieją różne typy demencji naczyniowej, które odzwierciedlają liczbę i rodzaj zajętych naczyń krwionośnych oraz sposób, w jaki rozwijają się objawy. Jeden z nich to demencja poudarowa, która może wystąpić po jednym udarze, jeśli blokada zniszczy tkankę mózgową potrzebną do wykonywania więcej niż jednej umiejętności myślenia1.

Kilka czynników może zwiększać ryzyko rozwoju demencji naczyniowej. Wiele z tych stanów, takich jak choroby serca, cukrzyca i wysokie ciśnienie krwi, można kontrolować1.

Objawy i rozpoznanie

Demencja naczyniowa może rozpocząć się nagle lub rozwijać powoli w czasie. Objawy obejmują2:

• spowolnienie myślenia
• trudności z planowaniem i rozumieniem
• problemy z koncentracją
• zmiany nastroju, osobowości lub zachowania
• uczucie dezorientacji i zagubienia
• trudności z chodzeniem i utrzymaniem równowagi
• objawy choroby Alzheimera, takie jak problemy z pamięcią i mową (wiele osób z demencją naczyniową ma również chorobę Alzheimera)

Te problemy mogą sprawić, że codzienne czynności stają się coraz trudniejsze, a osoba z tym schorzeniem może w końcu nie być w stanie zadbać o siebie samodzielnie2.

Jeśli uważasz, że masz wczesne objawy demencji, szczególnie jeśli masz powyżej 65 lat, powinieneś skonsultować się z lekarzem. Jeśli zostanie wykryta na wczesnym etapie, leczenie może powstrzymać pogorszenie się demencji naczyniowej lub przynajmniej ją spowolnić2.

Nie ma jednego testu na demencję naczyniową. Testy potrzebne do postawienia diagnozy obejmują2:

• ocenę objawów – na przykład, czy są to typowe objawy demencji naczyniowej
• pełną historię medyczną, w tym pytania o historię schorzeń związanych z demencją naczyniową, takich jak udary lub wysokie ciśnienie krwi
• ocenę zdolności umysłowych – zwykle obejmuje to kilka zadań i pytań
• badanie obrazowe mózgu, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (CT), aby wykryć zmiany, które zaszły w mózgu

Leczenie i zarządzanie chorobą

Obecnie nie ma lekarstwa na demencję naczyniową ani sposobu na odwrócenie utraty komórek mózgowych, która nastąpiła przed postawieniem diagnozy. Jednak leczenie może czasami pomóc spowolnić demencję naczyniową2.

Głównym celem leczenia demencji naczyniowej jest leczenie choroby podstawowej, co może pomóc powstrzymać pogorszenie się stanu. Często obejmuje to zmiany w stylu życia, takie jak2:

• zdrowa, zbilansowana dieta – na przykład, może być zalecana dieta niskosodowa w celu kontrolowania wysokiego ciśnienia krwi
• utrata wagi, jeśli masz nadwagę
• zaprzestanie palenia
• aktywność fizyczna
• ograniczenie spożycia alkoholu

Mogą być również przepisane leki do leczenia podstawowej przyczyny demencji naczyniowej i zapobiegania jej pogorszeniu. Obejmują one4:

• leki na wysokie ciśnienie krwi
• leki na wysoki cholesterol, takie jak statyny
• leki takie jak niska dawka aspiryny lub klopidogrel w celu zmniejszenia ryzyka zakrzepów krwi i kolejnych udarów
• leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna, które również mogą zmniejszyć ryzyko zakrzepów krwi i kolejnych udarów
• leki na cukrzycę

Lek przeciwpsychotyczny, taki jak haloperidol lub risperidon, może być czasami podawany osobom wykazującym uporczywą agresję lub skrajne cierpienie, gdy istnieje ryzyko krzywdy dla nich samych lub innych. Psychiatra konsultant powinien być zaangażowany w decyzję o przepisaniu tego leku4.

Leki na chorobę Alzheimera, takie jak donepezil (Aricept), galantamina (Reminyl), rywastygmina (Exelon) lub memantyna, nie są stosowane w leczeniu demencji naczyniowej, ale mogą być używane u osób, które mają kombinację demencji naczyniowej i choroby Alzheimera4.

Istnieje również kilka terapii i praktycznych środków, które mogą ułatwić codzienne życie osobie z demencją, w tym4:

• terapia zajęciowa w celu zidentyfikowania problemów w codziennym życiu, takich jak ubieranie się, i znalezienia praktycznych rozwiązań
• terapia logopedyczna w celu poprawy problemów z komunikacją
• fizjoterapia w celu pomocy przy trudnościach z poruszaniem się
• terapie psychologiczne, takie jak stymulacja poznawcza (ćwiczenia i aktywności mające na celu poprawę pamięci, umiejętności rozwiązywania problemów i zdolności językowych)

Wsparcie dla pacjentów i opiekunów

Jako opiekun osoby cierpiącej na demencję naczyniową możesz stanąć przed trudnymi wyzwaniami, starając się zapewnić opiekę i zrozumieć zmiany w zachowaniu osoby, którą się opiekujesz5.

Osoby z demencją naczyniową mogą wykazywać różne zachowania. Problemy z myśleniem, chodzeniem i wykonywaniem codziennych czynności są najbardziej widocznymi objawami. Wiele osób z demencją naczyniową cierpi również na depresję, co może prowadzić do mniejszej motywacji do wykonywania zwykłych czynności lub braku zainteresowania światem wokół nich5.

Może również wystąpić skrajny lęk związany z codziennym życiem, który może objawiać się zadawaniem pytań i powtarzaniem informacji o niegdyś znanych wydarzeniach lub osobach, przygotowywaniem się do wizyt lub opieki dziennej na długo przed czasem oraz nadmiernym używaniem notatek i przypomnień5.

Rozmowa ze sobą może pomóc zarówno osobie z demencją, jak i opiekunowi. Pogodzenie się z demencją jest trudne również dla przyjaciół i członków rodziny. Jednak rozmawianie o tym i wspólne planowanie przyszłości może pomóc wam obojgu radzić sobie z martwymi i lękiem, które prawdopodobnie będziecie odczuwać6.

Im więcej zrozumiesz, czego chce twój przyjaciel lub członek rodziny, tym bardziej będziesz pewny siebie, gdy będziesz musiał podejmować za niego decyzje w przyszłości. Zacznij więc rozmawiać o tym teraz i poczynić jak najwięcej planów6.

Dowiedz się jak najwięcej. Twój przyjaciel lub członek rodziny będzie potrzebował więcej opieki w miarę pogarszania się jego stanu, co może spaść na ciebie. Zostanie opiekunem to coś, do czego większość ludzi nie czuje się przygotowana. Dlatego musisz dowiedzieć się jak najwięcej na początku. Porozmawiaj z jego lekarzem i upewnij się, że rozumiesz, czego może doświadczać twój przyjaciel lub członek rodziny6.

Miliony ludzi w Stanach Zjednoczonych opiekują się przyjacielem lub członkiem rodziny z chorobą Alzheimera lub powiązaną demencją. Czasami opiekunowie mieszkają z tą osobą lub w pobliżu, innym razem mieszkają daleko. Dla wielu rodzin opieka nad osobą z demencją to nie tylko praca jednej osoby, ale rola wielu osób, które dzielą się zadaniami i obowiązkami7.

Niezależnie od tego, jakiego rodzaju jest opieka, ważne jest, aby opiekunowie dbali również o siebie. Zapewnienie, że masz wsparcie, robienie przerw i dbanie o swoje zdrowie fizyczne i psychiczne to kluczowe elementy długoterminowej opieki7.