Otępienie

Czym jest otępienie?

Otępienie jest terminem zbiorczym używanym do opisania różnych zaburzeń mózgu, które pogarszają się z czasem. Jest to utrata zdolności do myślenia, zapamiętywania i rozumowania do poziomu, który wpływa na codzienne życie i aktywności1.

Otępienie nie jest jedną konkretną chorobą, lecz ogólnym terminem określającym zestaw objawów, które są powodowane przez zaburzenia wpływające na mózg1. Osoba z otępieniem ma dwie lub więcej specyficznych trudności, w tym pogorszenie pamięci, zdolności rozumowania, mowy, koordynacji, nastroju i zachowania1.

W przeszłości otępienie było czasami określane jako "starość" i uważano, że jest normalną częścią starzenia się, prawdopodobnie dlatego, że jest bardziej powszechne u osób starszych. Około jedna trzecia wszystkich osób w wieku 85 lat lub starszych może mieć jakąś formę otępienia. Jednak otępienie nie jest normalną częścią starzenia się i nie każdy rozwija otępienie wraz z wiekiem. W rzadkich przypadkach niektórzy ludzie rozwijają otępienie w średnim wieku1.

Otępienie rozwija się, gdy części mózgu zaangażowane w uczenie się, pamięć, podejmowanie decyzji lub język są dotknięte przez infekcje lub choroby1.

Przyczyny otępienia

Otępienie jest wynikiem zmian w niektórych częściach mózgu1. Najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera, która może odpowiadać za 60-70% przypadków1.

Inne znane przyczyny otępienia obejmują1:

• Otępienie naczyniowe
• Otępienie z ciałami Lewy'ego
• Otępienie czołowo-skroniowe
• Otępienie mieszane
• Otępienie spowodowane chorobą Parkinsona

Istnieją również stany przypominające otępienie spowodowane przyczynami odwracalnymi, takimi jak działania niepożądane leków lub problemy z tarczycą1.

Objawy otępienia

Otępienie oznacza pogorszenie funkcji umysłowych z wcześniej wyższego poziomu, które jest wystarczająco poważne, aby zakłócać codzienne życie1. Ludzie z otępieniem doświadczają szeregu objawów związanych ze zmianami w myśleniu, zapamiętywaniu, rozumowaniu i zachowaniu1.

Osoba z otępieniem ma pogorszenie w dwóch lub więcej z następujących obszarów1:

• Pamięć
• Zdolność rozumowania
• Język
• Koordynacja
• Nastrój
• Zachowanie

Wczesne objawy otępienia mogą obejmować utratę pamięci, trudności w wykonywaniu znanych zadań, problemy z językiem oraz zmiany w osobowości1. Niektórzy ludzie z otępieniem nie mogą kontrolować swoich emocji i innych zachowań, a ich osobowość może się zmienić1.

Rozpoznanie

Nie ma jednego testu, który może zdiagnozować otępienie. Lekarze diagnozują chorobę Alzheimera i inne rodzaje otępienia na podstawie dokładnego badania historii medycznej, badania fizykalnego, badań laboratoryjnych oraz charakterystycznych zmian w myśleniu, codziennym funkcjonowaniu i zachowaniu związanych z każdym typem otępienia1.

Proces diagnostyczny może obejmować różne testy i badania w celu wykluczenia innych możliwych przyczyn objawów oraz określenia konkretnego typu otępienia.

Leczenie

Obecnie nie ma lekarstwa na otępienie1. Jednak istnieją leki i inne metody leczenia, które mogą pomóc w objawach otępienia oraz zmienić przebieg choroby1.

Większość dostępnych leków jest stosowana w leczeniu choroby Alzheimera, ponieważ jest to najczęstsza forma otępienia. Mogą one pomóc w czasowym zmniejszeniu objawów1.

Główne leki to1:

Inhibitory acetylocholinesterazy - te leki zapobiegają rozkładowi substancji zwanej acetylocholiną w mózgu, która pomaga komórkom nerwowym komunikować się ze sobą. Donepezil (znany również jako Aricept), rywastygmina (Exelon) i galantamina (Reminyl) są stosowane w leczeniu objawów łagodnej do umiarkowanej choroby Alzheimera. Donepezil jest również stosowany w leczeniu bardziej zaawansowanej choroby Alzheimera1.

Istnieją dowody, że te leki mogą również pomóc w leczeniu otępienia z ciałami Lewy'ego i otępienia w chorobie Parkinsona, a także u osób z mieszanym rozpoznaniem otępienia - choroby Alzheimera z otępieniem naczyniowym. Działania niepożądane mogą obejmować nudności i utratę apetytu. Zazwyczaj ustępują one po 2 tygodniach przyjmowania leku1.

Memantyna - ten lek (znany również jako Ebixa, Marixino lub Valios) jest podawany osobom z umiarkowaną lub ciężką chorobą Alzheimera, otępieniem z ciałami Lewy'ego oraz tym z kombinacją choroby Alzheimera i otępienia naczyniowego. Memantyna jest odpowiednia dla osób, które nie mogą przyjmować lub nie tolerują inhibitorów acetylocholinesterazy. Działa poprzez blokowanie skutków nadmiernej ilości substancji chemicznej w mózgu zwanej glutaminianem. Działania niepożądane mogą obejmować bóle głowy, zawroty głowy i zaparcia, ale zazwyczaj są one tylko czasowe1.

Leki mogą spowolnić otępienie, ale go nie wyleczą. Mogą pomóc poprawić funkcje umysłowe, nastrój lub zachowanie1.

W późniejszych stadiach otępienia znaczna liczba osób rozwinie tak zwane "behawioralne i psychologiczne objawy otępienia". Objawy te mogą obejmować zwiększoną pobudliwość, niepokój, wędrówki, agresję, urojenia i halucynacje. Te zmiany w zachowaniu mogą być bardzo niepokojące zarówno dla osoby z otępieniem, jak i dla osoby sprawującej nad nią opiekę. Jeśli strategie radzenia sobie nie działają, mogą być przepisane leki przeciwpsychotyczne1.

Życie z otępieniem

Życie z otępieniem stawia wyjątkowe wyzwania, ale istnieją kroki, które można podjąć, aby pomóc teraz i w przyszłości1. Choroba Alzheimera i powiązane otępienia pogarszają się z czasem. Nawet proste codzienne czynności mogą stać się trudne do wykonania1.

Aby pomóc sobie radzić ze zmianami w pamięci i myśleniu, warto rozważyć strategie, które mogą ułatwić codzienne zadania. Staraj się przyjąć je wcześnie, aby mieć więcej czasu na przystosowanie się1.

Możesz1:

• Zapisywać listy rzeczy do zrobienia, spotkania i wydarzenia w notesie lub kalendarzu
• Umieszczać etykiety na szafkach i szufladach
• Ustawić przypomnienia na telefonie lub komputerze
• Utrzymywać regularny codzienny harmonogram
• Prosić rodzinę i przyjaciół o pomoc w zapamiętywaniu

Ważne jest również dbanie o zdrowy i aktywny styl życia, który może obejmować regularną aktywność fizyczną, zdrowe odżywianie się, odpowiednią ilość snu oraz utrzymywanie kontaktów społecznych1.

Wsparcie dla opiekunów

Opiekun to każda osoba, która sprawuje opiekę nad inną osobą. Miliony ludzi w Stanach Zjednoczonych opiekują się przyjacielem lub członkiem rodziny z chorobą Alzheimera lub powiązanym otępieniem. Czasami opiekunowie mieszkają z osobą lub w pobliżu, innym razem mieszkają daleko. Dla wielu rodzin opieka nad osobą z otępieniem nie jest pracą jednej osoby, ale rolą wielu osób, które dzielą się zadaniami i obowiązkami1.

Opieka nad bliską osobą z otępieniem stwarza wiele wyzwań dla rodzin i opiekunów. Ludzie z otępieniem wynikającym ze stanów takich jak choroba Alzheimera i powiązane choroby mają postępujący zanik funkcji mózgowych. Prowadzi to do narastania trudności w pamięci, myśleniu i rozumowaniu1.

Zrozumienie dostępnych opcji może pomóc osobom żyjącym z chorobą i ich opiekunom radzić sobie z objawami i poprawić jakość życia1. Istnieją różne zasoby wsparcia dostępne dla opiekunów, w tym grupy wsparcia, linie pomocy oraz usługi profesjonalnej opieki1.

Ważne jest również, aby opiekunowie dbali o własne zdrowie fizyczne i psychiczne, ponieważ opieka nad osobą z otępieniem może być wymagająca i stresująca1.