Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
3 badania kliniczne w tym schorzeniu
Badanie skuteczności i bezpieczeństwa pitolisantu u pacjentów z zespołem Pradera-Williego
BelgiaBadanie długoterminowe dzieci z zespołem Pradera-Williego leczonych oksytocyną w porównaniu z grupą nieleczoną
FrancjaBadanie skuteczności i bezpieczeństwa PBF-999 u pacjentów z zespołem Pradera-Williego
HiszpaniaW skrócie
Zespół Pradera-Williego to rzadkie zaburzenie genetyczne, które wpływa na metabolizm, zachowanie i wygląd dziecka. Objawia się już od urodzenia osłabieniem mięśni i problemami z karmieniem, a w dzieciństwie rozwija się nieustanne uczucie głodu, które może prowadzić do poważnej otyłości. Choroba wymaga wielodyscyplinarnej opieki przez całe życie, aby zapewnić osobom z PWS jak najlepszą jakość życia.
Zespół Pradera-Williego występuje na całym świecie i dotyka ludzi bez względu na pochodzenie etniczne czy przynależność rasową. Szacuje się, że choroba pojawia się u jednej osoby na 10 000 do 30 000 urodzeń. W niektórych źródłach podawana jest częstość około jednego przypadku na 15 000 urodzeń. Globalnie liczba osób żyjących z zespołem Pradera-Williego szacowana jest na około 350 000.
Zespół Pradera-Williego uznawany jest za najczęstszą genetyczną przyczynę zagrażającej życiu otyłości u dzieci. Choroba dotyka chłopców i dziewczynki z równą częstością – płeć nie wpływa na ryzyko wystąpienia tego zaburzenia. Nie istnieją również żadne konkretne grupy demograficzne, które byłyby bardziej narażone na rozwój PWS.
Warto podkreślić, że zespół Pradera-Williego może pojawić się w każdej rodzinie, niezależnie od historii chorób genetycznych. W zdecydowanej większości przypadków jest to zaburzenie powstające losowo, a nie dziedziczone po rodzicach. Szansa na urodzenie więcej niż jednego dziecka z PWS w tej samej rodzinie jest niezwykle mała.
Zespół Pradera-Williego jest chorobą genetyczną wywołaną nieprawidłowościami w określonym fragmencie chromosomu 15 (chromosom to struktura w komórce zawierająca DNA). Każdy człowiek normalnie dziedziczy dwie kopie chromosomu 15 – jedną od matki i jedną od ojca. Pewne geny na tym chromosomie działają tylko wtedy, gdy pochodzą od ojca – jest to proces zwany imprintingiem genomowym (szczególny sposób aktywacji genów).
Istnieją trzy główne mechanizmy, które prowadzą do rozwoju zespołu Pradera-Williego. Najczęstszy z nich, odpowiadający za około 70% przypadków, to delecja (utrata fragmentu) ojcowskiego chromosomu 15. Oznacza to, że pewien fragment chromosomu pochodzącego od ojca po prostu brakuje, a geny na chromosomie matczynym nie są aktywne z powodu imprintingu. W rezultacie organizm nie ma dostępu do kluczowych genów potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania.
Drugi mechanizm, występujący w około 25% przypadków, nosi nazwę dysomii jednorodzicielskiej (UPD – uniparental disomy). W tej sytuacji dziecko dziedziczy obie kopie chromosomu 15 od matki, a żadnej od ojca. Ponieważ geny ojcowskie są niezbędne do prawidłowego rozwoju, ich całkowity brak prowadzi do wystąpienia objawów PWS.
Trzeci, najrzadszy mechanizm to defekt imprintingu, który odpowiada za mniej niż 5% przypadków. W tej sytuacji odpowiedni fragment chromosomu 15 jest obecny, ale proces imprintingu nie działa prawidłowo, przez co geny ojcowskie nie są aktywowane.
Zespół Pradera-Williego jest zaburzeniem genetycznym, które występuje losowo, co oznacza, że nie istnieją znane czynniki ryzyka, które zwiększałyby prawdopodobieństwo jego wystąpienia. Choroba nie jest związana z żadnymi działaniami rodziców przed poczęciem ani w trakcie ciąży. Nie ma również żadnych udokumentowanych czynników środowiskowych, behawioralnych czy związanych ze stylem życia, które mogłyby zwiększać ryzyko rozwoju PWS u dziecka.
Ponieważ zespół Pradera-Williego powstaje podczas formowania się komórek rozrodczych lub na bardzo wczesnym etapie rozwoju embrionalnego, każde dziecko może się z nim urodzić, niezależnie od wieku rodziców, ich stanu zdrowia czy pochodzenia. Zarówno chłopcy, jak i dziewczynki są narażeni w równym stopniu, a choroba dotyka wszystkie grupy etniczne i rasy na całym świecie.
W bardzo rzadkich przypadkach, gdy zespół Pradera-Williego jest spowodowany defektem imprintingu, istnieje niewielka szansa na dziedziczenie choroby. Jednak nawet w tych sytuacjach ryzyko jest bardzo małe, a większość przypadków pozostaje sporadyczna, czyli niedziedziczna.
Objawy zespołu Pradera-Williego zmieniają się w miarę dorastania dziecka i przechodzenia przez kolejne etapy życia. Choroba objawia się już w okresie niemowlęcym, ale niektóre z najbardziej charakterystycznych objawów rozwijają się dopiero w dzieciństwie.
Zaraz po urodzeniu niemowlęta z zespołem Pradera-Williego często mają bardzo słaby napięcie mięśniowe (hipotonia – obniżone napięcie mięśni), przez co wydają się „wiotkie" i mało aktywne. Ich płacz jest słaby, a ruchy ograniczone. Osłabienie mięśni powoduje również poważne trudności z karmieniem – dzieci mają problemy z ssaniem i często nie są w stanie samodzielnie jeść, co wymaga specjalistycznych metod karmienia, czasem nawet przez rurkę wprowadzoną przez nos do żołądka.
Niemowlęta z PWS często śpią bardzo długo i trudno je obudzić, co może dodatkowo utrudniać karmienie. Powolny wzrost i przyrost masy ciała są typowe w tym okresie życia. Wiele dzieci z zespołem Pradera-Williego ma także charakterystyczne cechy twarzy, takie jak migdałowate oczy, wąskie czoło czy trójkątne usta.
Między drugim a szóstym rokiem życia u dzieci z zespołem Pradera-Williego następuje dramatyczna zmiana – rozwija się nieustanne uczucie głodu, zwane hiperfagią (nadmierne łaknienie). Dzieci nigdy nie czują się najedzonych, niezależnie od tego, ile zjedzą. To nieustanne pragnienie jedzenia, w połączeniu z wolniejszym metabolizmem i mniejszą masą mięśniową, prowadzi do szybkiego przyrostu masy ciała i może skutkować poważną otyłością, jeśli nie będzie odpowiednio kontrolowane.
Dzieci z PWS często przeżywają również opóźnienia rozwojowe. Kamienie milowe, takie jak siadanie, raczkowanie czy chodzenie, pojawiają się później niż u rówieśników. Wiele dzieci ma łagodne do umiarkowanego upośledzenie intelektualne i trudności w nauce, zwłaszcza w zakresie myślenia abstrakcyjnego.
Problemy behawioralne są również bardzo charakterystyczne dla PWS. Dzieci mogą mieć napady złości, być uparte, kompulsywnie drapać skórę i wykazywać zachowania obsesyjno-kompulsywne. Trudności w relacjach z rówieśnikami są częste.
W okresie dojrzewania osoby z zespołem Pradera-Williego często doświadczają opóźnionego lub niepełnego rozwoju płciowego. Zarówno u chłopców, jak i dziewcząt dojrzewanie przebiega wolniej niż normalnie, a wiele osób ma niedorozwinięte narządy płciowe. U chłopców mogą występować niezstąpione jądra, a u dziewcząt nieregularne miesiączki. Większość osób z PWS jest niepłodna.
Osoby dorosłe z zespołem Pradera-Williego często są niskiego wzrostu i nadal borykają się z trudnościami w kontrolowaniu apetytu. Problemy behawioralne mogą się nasilać, a zarządzanie otyłością staje się kluczowym wyzwaniem zdrowotnym. U wielu osób rozwijają się powikłania zdrowotne związane z otyłością, takie jak cukrzyca typu 2, choroby serca, problemy z oddychaniem podczas snu (bezdech senny – przerwy w oddychaniu podczas snu) czy choroby układu krążenia.
Ponieważ zespół Pradera-Williego jest zaburzeniem genetycznym powstającym losowo, nie ma sposobu, aby zapobiec jego wystąpieniu. Choroba nie jest związana z żadnymi działaniami rodziców, ich stylem życia ani czynnikami środowiskowymi, dlatego nie istnieją metody prewencji, które mogłyby zmniejszyć ryzyko urodzenia dziecka z PWS.
Choć nie można zapobiec samej chorobie, wczesna diagnoza i odpowiednia interwencja mogą znacząco poprawić jakość życia osoby z zespołem Pradera-Williego. Przeprowadzenie badań genetycznych (testów sprawdzających DNA) u niemowląt z objawami takimi jak osłabienie mięśni i trudności z karmieniem pozwala na szybkie postawienie diagnozy i wdrożenie odpowiedniego leczenia.
Dla rodziców dzieci z PWS najważniejszym aspektem zapobiegania powikłaniom jest kontrolowanie apetytu dziecka i zarządzanie jego masą ciała. Ustalenie zdrowych nawyków żywieniowych już we wczesnym dzieciństwie, zanim pojawi się nadmierny apetyt, jest kluczowe. Dieta powinna być niskokaloryczna, bogata w warzywa, sałatki i owoce, z ograniczeniem słodyczy i produktów wysokokalorycznych.
Ważne jest również zapewnienie regularnej aktywności fizycznej, która pomaga kontrolować masę ciała i wspiera rozwój mięśni. Wczesna interwencja w postaci fizjoterapii, terapii zajęciowej i logopedii może pomóc dzieciom w osiąganiu kamieni milowych rozwojowych.
Terapia hormonem wzrostu (leczenie polegające na podawaniu hormonu wspierającego wzrost) rozpoczęta wcześnie w życiu może przynieść wiele korzyści, w tym poprawę wzrostu, składu ciała i siły mięśni. Regularne wizyty u zespołu specjalistów, w tym endokrynologa (lekarza zajmującego się hormonami), dietetyka, psychologa i pediatry, są niezbędne do monitorowania stanu zdrowia i zapobiegania powikłaniom.
Zespół Pradera-Williego wpływa na wiele układów organizmu, a jego objawy są wynikiem nieprawidłowego działania podwzgórza – małego narządu hormonalnego znajdującego się u podstawy mózgu. Podwzgórze pełni kluczową rolę w regulacji wielu funkcji organizmu, takich jak kontrola głodu i uczucia sytości, temperatura ciała, odczuwanie bólu, cykl snu i czuwania, równowaga płynów, emocje oraz płodność.
Gdy podwzgórze nie funkcjonuje prawidłowo, organizm nie jest w stanie odpowiednio regulować tych procesów. To wyjaśnia, dlaczego osoby z zespołem Pradera-Williego mają nieustanne uczucie głodu – ich mózg nie wysyła sygnału sytości, nawet jeśli żołądek jest pełny. Zaburzenia w regulacji apetytu prowadzą do nadmiernego jedzenia, a to w połączeniu z wolniejszym metabolizmem i mniejszą masą mięśniową skutkuje szybkim przyrostem masy ciała.
Nieprawidłowe działanie podwzgórza wpływa również na produkcję wielu hormonów. Osoby z PWS często mają niedobór hormonu wzrostu, co prowadzi do niskiego wzrostu i nieprawidłowego składu ciała – więcej tkanki tłuszczowej i mniej mięśni. Niedobory innych hormonów, takich jak hormony płciowe, powodują opóźniony lub niepełny rozwój płciowy oraz niepłodność.
Metabolizm u osób z zespołem Pradera-Williego jest znacznie wolniejszy niż u zdrowych osób. Ich organizm spala mniej kalorii w spoczynku, co oznacza, że potrzebują mniej jedzenia, aby utrzymać prawidłową masę ciała. Niestety, połączenie wolnego metabolizmu z ciągłym uczuciem głodu tworzy sytuację, w której utrzymanie zdrowej masy ciała jest niezwykle trudne.
Osłabienie mięśni obserwowane u niemowląt z PWS wynika z nieprawidłowego rozwoju układu nerwowo-mięśniowego. Słabe napięcie mięśniowe utrzymuje się przez całe życie, co wpływa na mniejszą siłę fizyczną i trudności w wykonywaniu aktywności wymagających wysiłku.
Problemy behawioralne i poznawcze u osób z zespołem Pradera-Williego również wynikają z nieprawidłowego działania mózgu. Zaburzenia w funkcjonowaniu struktur odpowiedzialnych za kontrolę emocji, impulsów i zachowań społecznych prowadzą do trudności w relacjach interpersonalnych, napadów złości i zachowań kompulsywnych, takich jak drapanie skóry.
Chociaż wiemy, że te wszystkie zaburzenia wynikają z nieprawidłowości genetycznych w chromosomie 15, naukowcy wciąż nie do końca rozumieją, w jaki dokładny sposób brak określonych genów prowadzi do dysfunkcji podwzgórza i innych objawów charakterystycznych dla zespołu Pradera-Williego.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
