Uraz mózgu

Czym jest uraz mózgu

Urazowy uraz mózgu (TBI) to stan, w którym mózg zostaje uszkodzony przez siłę działającą z zewnątrz1. Może być spowodowany silnym uderzeniem, wstrząsem lub uderzeniem w głowę albo ciało, ale nie każde uderzenie w głowę prowadzi do urazu mózgu. Uraz może również powstać, gdy jakiś przedmiot przenika do wnętrza mózgu1.

Uraz mózgu jest poważną sprawą medyczną, która wpływa na to, jak mózg pracuje. Może powodować problemy krótkotrwałe lub długoterminowe, które dotyczą każdego aspektu życia2. Urazy mózgu mogą wywoływać różnego rodzaju zaburzenia fizyczne, poznawcze oraz behawioralne i emocjonalne, które mogą być tymczasowe albo trwałe3.

Rodzaje urazów mózgu

Urazy mózgu dzieli się na kilka głównych typów w zależności od tego, jak do nich dochodzi i jak są poważne.

Ze względu na sposób powstania rozróżniamy dwa rodzaje urazów2:

• Uraz penetrujący – występuje, gdy coś przebija czaszkę, wchodzi w tkankę mózgową i uszkadza część mózgu. Może się to zdarzyć, gdy głowa zostanie uderzona ostrym przedmiotem, takim jak odłamek, kula lub nóż. Lekarze mogą nazywać to otwartym urazem mózgu.
• Uraz niepenetrujący (tępy) – powstaje, gdy coś uderza w głowę z taką siłą, że mózg odbija się lub obraca wewnątrz czaszki. Może się to zdarzyć podczas wypadku samochodowego, upadku lub uderzenia w głowę. Lekarze mogą używać terminów zamknięty uraz głowy lub tępy uraz mózgu.

Ze względu na stopień nasilenia wyróżnia się trzy główne typy urazu mózgu4:

• Łagodny uraz mózgu lub wstrząśnienie mózgu
• Umiarkowany uraz mózgu
• Ciężki uraz mózgu

Niektóre rodzaje urazu mózgu mogą powodować tymczasowe lub krótkotrwałe problemy z funkcjonowaniem mózgu, w tym problemy z myśleniem, rozumieniem, poruszaniem się, komunikacją i zachowaniem. Poważniejsze urazy mogą prowadzić do ciężkiej i trwałej niepełnosprawności, a nawet śmierci1.

Częstość występowania

Uraz mózgu jest główną przyczyną zgonów i niepełnosprawności na całym świecie3. W Stanach Zjednoczonych urazy mózgu dotykają tysiące ludzi każdego roku. W 2020 roku ponad 214 000 osób potrzebowało leczenia szpitalnego z powodu urazu mózgu. Ponad 69 000 osób zmarło w wyniku problemów związanych z urazem mózgu2.

W 2021 roku w Stanach Zjednoczonych odnotowano ponad 69 000 zgonów związanych z urazem mózgu. To około 190 zgonów związanych z urazem mózgu każdego dnia4.

Rocznie jeden milion Amerykanów jest leczonych i wypisywanych z izb przyjęć szpitalnych w wyniku urazu mózgu. Około 230 000 osób jest hospitalizowanych i przeżywa, a szacuje się, że 80 000 osób opuszcza szpital z pewnym rodzajem niepełnosprawności związanej z urazem mózgu3.

Szacuje się, że 5,3 miliona Amerykanów żyje obecnie z niepełnosprawnością związaną z urazem mózgu3. W Unii Europejskiej urazy mózgu stanowią przyczynę jednego miliona hospitalizacji rocznie3.

Większość badań wskazuje, że mężczyźni znacznie częściej doznają urazu mózgu niż kobiety. Najwyższy wskaźnik urazów występuje u osób między 15 a 24 rokiem życia. Osoby poniżej 5 roku życia lub powyżej 75 lat również są w grupie wyższego ryzyka3.

Przyczyny urazu mózgu

Ludzie najczęściej doznają urazów mózgu w wyniku upadku, urazu związanego z bronią palną, wypadku komunikacyjnego lub napaści4.

Główne przyczyny urazu mózgu zamkniętego obejmują5:

• Upadki – to najczęstsza przyczyna u dorosłych w wieku 65 lat i starszych
• Wypadki samochodowe – to najczęstsza przyczyna u młodych dorosłych
• Urazy sportowe
• Uderzenie przedmiotem
• Przemoc wobec dziecka – to najczęstsza przyczyna u dzieci poniżej 4 roku życia
• Urazy wybuchowe spowodowane eksplozjami

Badania pokazują, że upadki prowadzą do największej liczby wizyt w izbie przyjęć, hospitalizacji i zgonów związanych z urazem mózgu4.

Niektóre przyczyny urazu penetrującego obejmują5:

• Uderzenie kulą lub odłamkiem
• Uderzenie narzędziem takim jak młotek, nóż lub kij bejsbolowy
• Uraz głowy, który powoduje, że fragment kości przenika do czaszki

Wypadki komunikacyjne są przyczyną 50% wszystkich urazów mózgu. Obejmują to samochody osobowe, ciężarowe, motocykle, rowery oraz pieszych potrąconych przez pojazdy3.

Szacuje się, że urazy mózgu związane ze sportem dotyczą blisko 300 000 urazów rocznie, przy czym sporty zimowe, takie jak narciarstwo i łyżwiarstwo, odpowiadają za blisko 20 000 urazów mózgu3.

Rozpoznanie urazu mózgu

Rozpoznanie urazu mózgu jest ważne, aby móc rozpocząć odpowiednie leczenie. Lekarze używają różnych metod, aby ocenić stan pacjenta po urazie głowy.

Badania diagnostyczne mogą obejmować różne techniki obrazowania i testy. Urazy mózgu czasami nazywane są urazami mózgu lub nawet urazami głowy1.

Proces diagnostyczny jest pierwszym krokiem do zrozumienia stopnia uszkodzenia i planowania dalszego postępowania. Wczesne rozpoznanie może pomóc zapobiec poważniejszym powikłaniom.

Leczenie

Istnieją różne metody leczenia urazu mózgu, które zależą od rodzaju i stopnia ciężkości urazu. Co ważniejsze, istnieją sposoby zapobiegania wystąpieniu urazów2.

Leczenie urazu mózgu może obejmować wiele różnych podejść i strategii. Celem leczenia jest pomoc w odzyskaniu jak największej sprawności i zapobieganie powikłaniom.

Życie po urazie mózgu

Dane sugerują, że niektóre grupy są narażone na większe ryzyko śmierci z powodu urazu mózgu lub doświadczania długotrwałych problemów zdrowotnych po urazie4.

Po pierwszych dniach od łagodnego urazu mózgu lub wstrząśnienia odpoczynek jest dobry, ponieważ wtedy objawy są bardziej nasilone6.

Jeśli nie wydaje ci się, że twój stan się poprawia, lub objawy się nasilają, powiedz o tym swojemu lekarzowi. Lekarz może skierować cię do specjalisty6.

Powinno się skontaktować z lekarzem, jeśli objawy6:

• Nie ustępują w ciągu 2 do 3 tygodni
• Nasilają się po powrocie do regularnych zajęć

Lęk i depresja mogą utrudniać przystosowanie się do objawów łagodnego urazu mózgu lub wstrząśnienia6. Jeśli masz jeden lub więcej objawów, które utrzymują się przez miesiące po urazie, lekarz może porozmawiać z tobą o zespole pourazowym.

Przy odpowiedniej opiece większość ludzi może wrócić do pracy, szkoły i wielu innych zajęć w ciągu kilku dni lub tygodni po łagodnym urazie mózgu lub wstrząśnieniu6. Niektórzy ludzie będą mieli objawy przez miesiące lub dłużej.