Otyłość

Czym jest otyłość?

Otyłość to przewlekła choroba charakteryzująca się nadmiernym gromadzeniem tkanki tłuszczowej w organizmie. Nie jest to po prostu kwestia nadwagi – otyłość to złożone schorzenie, które może wpływać na ogólne zdrowie i jakość życia1. Choroba ta może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych i wpływać na samopoczucie psychiczne oraz samoocenę.

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje nadwagę i otyłość jako nieprawidłowe lub nadmierne gromadzenie tkanki tłuszczowej, które stwarza zagrożenie dla zdrowia2. W 2022 roku szacowano, że 1 na 8 osób na świecie żyła z otyłością, a liczba przypadków otyłości wśród dorosłych wzrosła ponad dwukrotnie od 1990 roku3.

Jeśli masz otyłość, nie jesteś sam. To powszechna choroba, która dotyka 2 na 5 dorosłych w Stanach Zjednoczonych1. Specjalista medyczny może pomóc Ci znaleźć odpowiednie metody leczenia i strategie zarządzania dostosowane do Twojego organizmu i stanu zdrowia.

Klasyfikacja otyłości

Specjaliści służby zdrowia klasyfikują otyłość głównie na podstawie wskaźnika masy ciała (BMI), który mierzy stosunek masy ciała do wzrostu. BMI powyżej 25 jest uważane za nadwagę, a powyżej 30 za otyłość2. Istnieją trzy główne klasy otyłości, które pomagają lekarzom określić odpowiednie kroki w leczeniu1:

• Otyłość klasy I: BMI od 30 do poniżej 35 kg/m² (kilogramów na metr kwadratowy)
• Otyłość klasy II: BMI od 35 do poniżej 40 kg/m²
• Otyłość klasy III: BMI 40 kg/m² lub więcej

Warto pamiętać, że skala BMI nie przewiduje dokładnie indywidualnego ryzyka zdrowotnego dla każdej osoby. BMI nie rozróżnia między tłuszczem, mięśniami i masą kostną4. Dlatego lekarze często biorą pod uwagę również inne pomiary.

Miejsce, w którym gromadzi się nadmiar tkanki tłuszczowej, może być oznaką zwiększonego ryzyka problemów zdrowotnych związanych z otyłością. Obwód talii jest szczególnie istotny – nadmiar tkanki tłuszczowej wokół talii może zwiększać ryzyko chorób serca i innych schorzeń1.

Przyczyny otyłości

Otyłość rozwija się w czasie, gdy organizm pobiera więcej kalorii (przez jedzenie i napoje) niż zużywa w wyniku aktywności fizycznej i codziennego funkcjonowania. Organizm magazynuje te dodatkowe kalorie w postaci tkanki tłuszczowej. Właściwa równowaga między spożywanymi kaloriami a aktywnością jest różna dla każdej osoby4.

Jednak otyłość to choroba wieloczynnikowa, która wynika z mieszanki czynników behawioralnych, środowiskowych i genetycznych – nie tylko ze stylu życia5. Wiele różnych czynników może wpływać na masę ciała, w tym:

• Uwarunkowania genetyczne
• Nawyki żywieniowe
• Płeć biologiczna
• Pochodzenie etniczne
• Poziom aktywności fizycznej
• Niektóre leki lub schorzenia medyczne
• Czynniki społeczne i ekonomiczne

Dostęp do zdrowej, niedrogiej żywności oraz bezpiecznych i wygodnych miejsc do aktywności fizycznej może mieć wpływ na rozwój otyłości6. Stres, problemy ze snem i czynniki środowiskowe również odgrywają rolę w tym złożonym procesie.

Kto jest bardziej narażony na otyłość?

Otyłość dotyka różne grupy ludzi w różnym stopniu. W latach 2017-2020 wśród dorosłych w Stanach Zjednoczonych najwyższą częstość występowania otyłości odnotowano wśród osób nie-Latynosów pochodzenia afrykańskiego (49,9%), następnie wśród Latynosów (45,6%), białych nie-Latynosów (41,4%) i azjatyckich nie-Latynosów (16,1%)7.

Wykształcenie również odgrywa rolę. W tym samym okresie najwyższa częstość występowania otyłości była wśród dorosłych z dyplomem szkoły średniej lub częściowym wykształceniem wyższym (46,4%), a następnie wśród osób z wykształceniem niższym niż średnie7.

Na całym świecie w 2022 roku 2,5 miliarda dorosłych (18 lat i starszych) miało nadwagę, z czego 890 milionów żyło z otyłością. Oznacza to, że 43% dorosłych miało nadwagę, a 16% żyło z otyłością3.

Rozpoznanie otyłości

Aby ustalić, czy masz otyłość, lekarz może przeprowadzić różne oceny. Proces diagnostyczny może obejmować4:

• Wywiad dotyczący historii zdrowia, który może obejmować przegląd historii wagi ciała, prób utraty wagi oraz poziomu aktywności fizycznej
• Badanie fizykalne, w tym sprawdzenie wzrostu, wagi, parametrów życiowych oraz odsłuchanie serca i płuc
• Badania krwi lub inne badania obrazowe w celu sprawdzenia znanych problemów zdrowotnych oraz innych chorób i schorzeń związanych z wagą
• Obliczenie BMI w celu oceny ryzyka niektórych chorób – im wyższy BMI, tym większe ryzyko

Lekarz może również zmierzyć obwód talii, ponieważ rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w organizmie ma znaczenie dla zdrowia. Badania mogą również obejmować ocenę innych czynników ryzyka, takich jak ciśnienie krwi, poziom cholesterolu i cukru we krwi.

Konsekwencje zdrowotne otyłości

Otyłość zwiększa ryzyko wielu innych chorób i problemów zdrowotnych. Jest związana z szerokim spektrum powikłań metabolicznych, biomechanicznych i psychospołecznych, które pojawiają się w różnych etapach życia8. Nadmierna tkanka tłuszczowa przyczynia się do rozwoju schorzeń kardiometabolicznych, w tym:

• Insulinooporności
• Dyslipidemii (zaburzeń lipidowych)
• Nadciśnienia tętniczego
• Cukrzycy typu 2

Otyłość pogarsza również funkcjonowanie układu oddechowego, mięśniowo-szkieletowego, pokarmowego, rozrodczego i neurologicznego8. Bezsenność obturacyjna, metaboliczna choroba stłuszczenia wątroby (MASLD), zespół policystycznych jajników i zaburzenia okresu dojrzewania to ważne schorzenia związane z otyłością, które wymagają wczesnego rozpoznania.

W 2019 roku szacowano, że 5 milionów zgonów z powodu chorób niezakaźnych (NCD) było spowodowanych BMI wyższym niż optymalny2. Otyłość może również prowadzić do problemów psychicznych, wpływając na samoocenę i ogólną jakość życia.

Wiele dorosłych z otyłością ma również inne poważne przewlekłe choroby, w tym cukrzycę i choroby serca. Wydatki medyczne związane z otyłością wyniosły prawie 173 miliardy dolarów w dolarach z 2019 roku tylko w Stanach Zjednoczonych7.

Leczenie otyłości

Leczenie nadwagi i otyłości najczęściej rozpoczyna się od kompleksowego zarządzania stylem życia. Specjaliści służby zdrowia pomagają przyjąć zmiany, które mogą pomóc bezpiecznie zrzucić nadmierną wagę i utrzymać ją na właściwym poziomie przez długi czas9. W niektórych przypadkach pomocne mogą być również inne metody leczenia, takie jak leki na odchudzanie lub chirurgia bariatryczna.

Zarządzanie otyłością nie powinno ograniczać się tylko do utraty wagi, ale powinno przyjąć całościowe podejście, które obejmuje zapobieganie, eliminację lub poprawę powikłań, poprawę samopoczucia psychicznego, sprawności fizycznej, funkcjonowania społecznego oraz ogólnego zdrowia i jakości życia10.

Jeśli musisz schudnąć, współpracuj ze specjalistą, aby ustalić bezpieczny cel utraty wagi. Wiele osób odnosi korzyści ze zmniejszenia masy ciała o 5-10%, co można osiągnąć poprzez zmniejszenie spożycia kalorii o około 600 kalorii dziennie11.

Cztery filary kompleksowego leczenia

Zalecane jest kompleksowe, naukowe i indywidualne podejście do leczenia otyłości. Ten kompleksowy model opieki opiera się na czterech filarach leczenia otyłości12:

Terapia żywieniowa promuje opcje dietetyczne, które tworzą ujemny bilans kaloryczny jako sposób na osiągnięcie i utrzymanie zdrowej wagi. To spersonalizowane podejście do żywienia uwzględnia poziom wiedzy żywieniowej pacjenta i umiejętności kulinarne, zapewniając, że zalecenia są zarówno praktyczne, jak i wykonalne. Zdrowa dieta powinna składać się z dużej ilości owoców i warzyw, posiłków opartych na ziemniakach, chlebie, ryżu, makaronie i innych produktach skrobiowych (najlepiej z pełnego ziarna), pewnej ilości mleka i produktów mlecznych, pewnej ilości mięsa, ryb, jaj, fasoli i innych niemlecznych źródeł białka oraz tylko małych ilości żywności i napojów bogatych w tłuszcz i cukier11.

Aktywność fizyczna zwiększa wydatek energetyczny i pomaga w osiąganiu i utrzymywaniu zdrowej wagi. Spersonalizowany program aktywności fizycznej powinien uwzględniać obecny poziom sprawności pacjenta, preferencje i ewentualne ograniczenia fizyczne12. Większości osób zaleca się aktywność fizyczną przez 150 minut tygodniowo, którą można podzielić na krótsze sesje13.

Modyfikacja zachowania jest kluczowym elementem skutecznego leczenia otyłości. Obejmuje to samoobserwację spożycia kalorii i aktywności fizycznej, wyznaczanie celów, kontrolę bodźców, nagrody niezwiązane z jedzeniem oraz zapobieganie nawrotom14.

Interwencje medyczne, w tym leki na otyłość i chirurgia bariatryczna, mogą być rozważane w odpowiednich przypadkach jako część kompleksowego planu leczenia.

Interwencje medyczne

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić leki na otyłość lub operację bariatryczną jako część planu leczenia9. Leki na otyłość mogą być rozważane dla osób, które nie są w stanie schudnąć wystarczająco tylko poprzez zmiany stylu życia.

Farmakoterapia może skutecznie leczyć otyłość, ale ważne jest, aby znać ryzyko i możliwe powikłania. Leki przeciw otyłości powinny być stosowane w połączeniu ze zmianami stylu życia, a nie jako ich zamiennik10. Dostępne są różne klasy leków, w tym agoniści receptora GLP-1, które pomagają w kontroli apetytu i regulacji wagi.

Chirurgia bariatryczna może być opcją dla osób z ciężką otyłością, które nie odniosły sukcesu w innych metodach leczenia. Operacje takie jak bypass żołądkowy mogą pomóc w znacznej utracie wagi i poprawie schorzeń współistniejących14. Decyzja o chirurgii powinna być podjęta po dokładnej ocenie przez zespół specjalistów.

Leczenie otyłości musi opierać się na partnerstwie między wysoce zmotywowanym pacjentem a zaangażowanym zespołem specjalistów zdrowia. Ten zespół może obejmować lekarza, psychologa lub psychiatrę, terapeutów fizycznych i ćwiczeniowych, dietetyków oraz innych specjalistów, w zależności od chorób współistniejących u danej osoby14.

Wsparcie psychologiczne i zmiany behawioralne

Wsparcie psychologiczne jest ważnym elementem kompleksowego leczenia otyłości. Zmiany w zachowaniu i wsparcie zdrowia psychicznego mogą pomóc w radzeniu sobie ze stresem, który może przeszkadzać w osiągnięciu zdrowej wagi5.

Dokonywanie zmian, gdy żyje się z otyłością, może być trudne, ale dostępne jest wsparcie. Ważne jest rozpoznawanie stresu, zarządzanie nim i pokonywanie go podczas drogi do zdrowia. Strategie mogą obejmować techniki relaksacyjne, regularne wzorce snu i budowanie sieci wsparcia społecznego.

Programy wielodyscyplinarne w sposób niezawodny powodują i utrzymują umiarkowaną utratę wagi między 5% a 10% przez długi czas14. Podejście to uznaje znaczenie leczenia całej osoby, a nie tylko objawów.

Perspektywy i zapobieganie

Otyłość jest złożoną i kosztowną przewlekłą chorobą z wieloma czynnikami przyczyniającymi się do jej rozwoju. Zajęcie się otyłością wymaga współpracy organizacji i ludzi w celu tworzenia społeczności, środowisk i systemów wspierających zdrowy, aktywny styl życia dla wszystkich6.

Zapobieganie otyłości jest możliwe dzięki świadomym wyborom dotyczącym żywienia i aktywności fizycznej. Jeśli masz otyłość lub nadwagę, nawet niewielka utrata wagi może znacząco poprawić Twoje zdrowie. Badania pokazują, że utrata zaledwie 5-10% masy ciała może przynieść znaczne korzyści zdrowotne.

Postępy w leczeniu otyłości, w tym nowe leki i terapie, dają nadzieję osobom żyjącym z tą chorobą. Ważne jest, aby pamiętać, że otyłość jest schorzeniem medycznym i powinna być leczona jako takie5. Nie ma jednego podejścia, które działa dla każdego, i istnieje wiele opcji, które można dostosować do indywidualnych potrzeb.

Utrzymanie zdrowej wagi przez długi czas wymaga trwałych zmian w stylu życia. Może upłynąć kilka miesięcy wprowadzania zmian stylu życia i ewentualnie stosowania leków, zanim zaczniesz widzieć zmiany w swojej wadze i związanych z nią schorzeniach11. Cierpliwość i wytrwałość są kluczowe w tej drodze do zdrowia.