Choroba zwyrodnieniowa stawów

Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów

Choroba zwyrodnieniowa stawów to schorzenie, które powoduje rozpad chrząstki stawowej – gładkiej, śliskiej tkanki pokrywającej końce kości w stawach. Chrząstka działa jak amortyzator i smar jednocześnie, pomagając kościom w stawach poruszać się płynnie i bezpiecznie. Gdy człowiek ma chorobę zwyrodnieniową stawów, chrząstka w dotkniętych stawach stopniowo się zużywa. W końcu kości zaczynają ocierać się o siebie podczas ruchu stawu1.

Jest to schorzenie zwyrodnieniowe, które może dotknąć całegostawu, w tym kości, chrząstki, więzadeł, tłuszczu i tkanek wyściełających staw. Historycznie chorobę zwyrodnieniową stawów znano jako schorzenie związane ze „zużyciem", ogólnie kojarzone ze starzeniem się. Obecnie wiadomo jednak, że jest to choroba całegostawu2.

Choroba zwyrodnieniowa stawów może prowadzić do degradacji chrząstki, zmiany kształtu kości i zapalenia, powodując ból, sztywność i utratę ruchomości. Może dotknąć dowolnego stawu w ciele, ale najczęściej rozwija się w dłoniach, kolanach, biodrach, szyi i dolnej części kręgosłupa1.

W 2019 roku około 528 milionów ludzi na całym świecie żyło z chorobą zwyrodnieniową stawów, co stanowiło wzrost o 113% od 1990 roku. Około 73% osób z tym schorzeniem ma powyżej 55 lat, a 60% stanowią kobiety. Kolano jest najczęściej dotkniętymstawem, dotykając 365 milionów ludzi, następnie biodro i dłoń3.

Objawy choroby

Główne objawy choroby zwyrodnieniowej stawów to ból stawów i sztywność. Osoby z tym schorzeniem mogą doświadczać szerokiego zakresu objawów, które mogą się różnić w zależności od osoby i dotkniętego stawu4.

Typowe objawy obejmują ból stawów, szczególnie podczas ruchu, który często zmniejsza się podczas odpoczynku. Ból zwykle nasila się im więcej człowiek używa stawu. Sztywność jest szczególnie odczuwalna przez pierwsze 30 minut po wstaniu z odpoczynku lub rano, ale zazwyczaj trwa krócej niż 30 minut54.

Inne objawy mogą obejmować obrzęk w obrębie stawu i wokół niego, zwłaszcza po intensywnym użyciu, uczucie luźności lub niestabilności stawu oraz zmniejszoną zdolność poruszania stawem. Niektóre osoby doświadczają również uczucia mielenia lub trzaskania podczas poruszania dotkniętym stawem54.

Nasilenie objawów może się bardzo różnić między osobami. Dla niektórych objawy mogą być łagodne i przychodzić i odchodzić. Inne osoby mogą doświadczać bardziej ciągłych i poważnych problemów, które utrudniają wykonywanie codziennych czynności. Prawie każdy staw może być dotknięty chorobą zwyrodnieniową, ale schorzenie najczęściej powoduje problemy w kolanach, biodrach i małych stawach dłoni4.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna choroby zwyrodnieniowej stawów nie jest znana, ale uważa się, że kilka czynników zwiększa ryzyko rozwoju tej choroby. W normalnym życiu stawy są narażone na stały, niski poziom uszkodzeń. W większości przypadków organizm naprawia uszkodzenia sam i nie występują żadne objawy. Jednak w chorobie zwyrodnieniowej stawów ochronna chrząstka na końcach kości ulega rozpadowi4.

Istnieją dwa główne typy choroby zwyrodnieniowej stawów. Pierwotna choroba zwyrodnieniowa stawów to najczęstsza forma, która rozwija się w stawach z czasem. Eksperci uważają, że jest ona zwykle spowodowana normalnym zużyciem używania stawów przez całe życie. Wtórna choroba zwyrodnieniowa stawów pojawia się, gdy coś bezpośrednio uszkadza jeden ze stawów wystarczająco, aby wywołać zwyrodnienie. Urazy i traumy są częstymi przyczynami wtórnej choroby zwyrodnieniowej stawów1.

Czynniki ryzyka obejmują powtarzający się stres stawu lub uraz – uszkodzenie lub nadmierne używanie stawu może go uszkodzić i zwiększyć ryzyko rozwinięcia choroby. Otyłość jest ważnym czynnikiem, ponieważ dodatkowa waga może wpływać na metabolizm osoby i zwiększać ryzyko choroby, szczególnie w stawach nośnych, takich jak biodra czy kolana5.

Historia rodzinna odgrywa rolę – osoby, które mają członka rodziny z chorobą zwyrodnieniową stawów, mogą być bardziej narażone na jej rozwój. Wiek jest istotnym czynnikiem, ponieważ szansa na rozwój choroby zwiększa się wraz z wiekiem, szczególnie po 50. roku życia. Kobiety są częściej dotknięte chorobą zwyrodnieniową niż mężczyźni54.

Inne schorzenia mogą również zwiększać ryzyko – choroba zwyrodnieniowa może wystąpić w stawach poważnie uszkodzonych przez poprzednie lub istniejące schorzenie, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów4.

Rozpoznanie choroby

Aby pomóc w ustaleniu, czy osoba ma chorobę zwyrodnieniową stawów, lekarz najpierw zapyta o objawy i zbada stawy. Rozpoznanie opiera się na historii bólu stawów pogarszającego się podczas ruchu, który może prowadzić do niepełnosprawności w wykonywaniu codziennych czynności46.

Lekarz może podejrzewać chorobę zwyrodnieniową stawów, jeśli osoba ma 45 lat lub więcej, ma ból stawów, który pogarsza się im więcej używa stawu, a sztywność w stawach nie występuje rano lub trwa krócej niż 30 minut. Jeśli objawy są nieco inne, może to wskazywać na inne schorzenie stawów4.

Zwykła radiografia może pomóc w diagnozie, pokazując zmiany w stawach charakterystyczne dla choroby zwyrodnieniowej. Jednak badania laboratoryjne zwykle nie są pomocne w diagnozie tego schorzenia6.

Leczenie i zarządzanie objawami

Nie ma lekarstwa na chorobę zwyrodnieniową stawów, ale można ją skutecznie kontrolować. Leczenie ma na celu złagodzenie bólu i sztywności oraz pomoc w utrzymaniu normalnych czynności57.

Leczenie farmakologiczne powinno rozpocząć się od paracetamolu i stopniowo przejść do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Choć paracetamol można wypróbować, wytyczne zalecają NLPZ jako leczenie pierwszego rzutu dla choroby zwyrodnieniowej stawów. Jeśli istnieją obawy dotyczące działań niepożądanych doustnego leczenia, szczególnie u starszych pacjentów lub osób ze schorzeniami współistniejącymi, można stosować miejscowe NLPZ86.

Ważne jest, aby przyjmować leki zgodnie z zaleceniami, nawet jeśli osoba zaczyna czuć się lepiej. Ciągłe przyjmowanie leków czasami może pomóc zapobiegać bólowi, chociaż jeśli leki zostały przepisane „w razie potrzeby", można ich nie przyjmować między bolesnymi epizodami9.

Iniekcje kortykosteroidów do stawu mogą zapewnić niedrogie, krótkoterminowe (cztery do ośmiu tygodni) złagodzenie zaostrzeń choroby zwyrodnieniowej kolana. Iniekcje kwasu hialuronowego są droższe, ale mogą utrzymywać poprawę objawów przez dłuższe okresy6.

Glukozamina nie wydaje się być lepsza od placebo w przypadku bólu. Jej wpływ na strukturalny postęp choroby, gdy jest przyjmowana sama lub w połączeniu z chondroityną, jest niepewny. Badania nie wykazały, że olej rybny zmniejsza strukturalny postęp choroby zwyrodnieniowej kolana8.

Całkowita wymiana stawu biodra, kolana lub barku jest zalecana dla pacjentów z przewlekłym bólem i niepełnosprawnością pomimo maksymalnej terapii medycznej6.

Zmiany stylu życia

Zmiany stylu życia odgrywają kluczową rolę w zarządzaniu chorobą zwyrodnieniową stawów. Regularna aktywność fizyczna może być najważniejszym elementem całego planu leczenia. Bycie aktywnym może pomóc w utrzymaniu ruchomości, złagodzeniu bólu, utracie wagi i zmniejszeniu ryzyka innych chorób przewlekłych710.

Ćwiczenia to jeden z najważniejszych elementów leczenia osób z chorobą zwyrodnieniową stawów, niezależnie od wieku czy poziomu sprawności. Aktywność fizyczna powinna obejmować kombinację ćwiczeń wzmacniających mięśnie i ćwiczeń poprawiających ogólną kondycję. Jeśli choroba zwyrodnieniowa stawów powoduje ból i sztywność, osoba może myśleć, że ćwiczenia pogorszą jej objawy. Jednak regularne ćwiczenia, które utrzymują aktywność, budują mięśnie i wzmacniają stawy, zwykle pomagają poprawić objawy11.

Wszystkie dorośli, w tym osoby z zapaleniem stawów, powinny starać się uzyskać co najmniej 150 minut (2,5 godziny) każdego tygodnia umiarkowanej aktywności fizycznej, takiej jak szybki spacer czy jazda na rowerze. Można to ułatwić, dzieląc na małe części – na przykład 30 minut dziennie, 5 dni w tygodniu10.

Nadwaga lub otyłość często pogarsza chorobę zwyrodnieniową stawów, ponieważ wywiera dodatkowe obciążenie na niektóre stawy. Utrata wagi może pomóc zmniejszyć ból i poprawić ruchomość. Można osiągnąć zdrową wagę, wykonując więcej aktywności fizycznej i jedząc zdrowszą dietę11.

Fizjoterapia z wykorzystaniem ćwiczeń lądowych lub wodnych może pomóc zmniejszyć ból i poprawić funkcjonowanie u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów. Fizjoterapia nie jest modyfikacją stylu życia, ale stanowi fundament planu życia z chorobą zwyrodnieniową. Ruch pomaga utrzymać elastyczność i ruchomość w chorym stawie612.

Życie z chorobą zwyrodnieniową stawów

Życie z chorobą zwyrodnieniową stawów może być stresujące. Osoba może się martwić, jak może to zmienić jej życie, pracę i relacje. Trudno jest wiedzieć, jak szybko choroba może postępować. Objawy mogą przychodzić i odchodzić, pozostawać takie same lub pogarszać się z czasem13.

Przy odpowiednim wsparciu można prowadzić zdrowe, aktywne życie z chorobą zwyrodnieniową stawów. Schorzenie niekoniecznie musi się pogarszać. Życie zdrowiej – dobra dieta i regularne ćwiczenia – pomoże utrzymać mięśnie silnymi i kontrolować wagę, co jest dobre dla choroby zwyrodnieniowej stawów i ma także inne korzyści zdrowotne9.

Istnieje kilka prostych rzeczy, które można zrobić, aby czuć się lepiej i zachować radość w życiu i relacjach. Warto prosić rodzinę i przyjaciół o pomoc – nie należy bać się pozwolić ludziom pomagać w niektórych zadaniach, szczególnie w dni, gdy występuje dużo bólu. Ważne jest równoważenie aktywności z odpoczynkiem. Jeśli osoba się męczy podczas wykonywania zadania, może je podzielić na mniejsze zadania i odpoczywać między nimi13.

Nauka sposobów radzenia sobie ze stresem jest istotna. Stres może sprawić, że ból wydaje się gorszy. Można spróbować głębokiego oddychania i ćwiczeń relaksacyjnych lub medytacji, aby pomóc zmniejszyć stres i zrelaksować umysł i mięśnie. Spotkania z przyjaciółmi są ważne – czasami osoba może nie chcieć wychodzić, ponieważ jest zbyt zmęczona lub nie chce być widziana używając laski czy wózka inwalidzkiego. Ale bycie towarzyskim może pomóc czuć się lepiej. Jeśli osoba się izoluje, może popaść w depresję13.

Spotkanie z doradcą może być pomocne. Terapia poznawczo-behawioralna pozwala wyrazić obawy i nauczyć się nowych sposobów radzenia sobie z zapaleniem stawów. Ważne jest również znalezienie sposobów na dalsze robienie rzeczy, które sprawiają przyjemność. Może być konieczne robienie ich w inny sposób, który nie powoduje bólu13.

Wiele osób uważa, że pomocne jest rozmawianie z innymi osobami, które są w podobnej sytuacji. Wsparcie można znaleźć w grupie lub rozmawiając indywidualnie z kimś, kto ma chorobę zwyrodnieniową stawów. Organizacje pacjentów mają lokalne grupy, gdzie można spotkać inne osoby z tym samym schorzeniem9.

Jeśli osoba ma ciężką chorobę zwyrodnieniową stawów i nadal pracuje, jej objawy mogą zakłócać życie zawodowe i mogą wpływać na zdolność do wykonywania pracy. Jeśli musi przestać pracować lub pracować w niepełnym wymiarze godzin z powodu zapalenia stawów, może mieć trudności finansowe. Może być uprawniona do jednego lub więcej rodzajów wsparcia finansowego9.