Ból

Czym jest ból?

Ból to nieprzyjemne doznanie zmysłowe i emocjonalne. Każdy człowiek odczuwa ból inaczej, nawet jeśli przyczyny bólu są podobne. Ból jest bardzo osobistym doświadczeniem, a najlepszym sposobem jego oceny jest własna relacja osoby cierpiącej1.

Ból może być odczuwany jako kłucie, mrowienie, pieczenie, palenie, strzelanie, łamanie lub uczucie elektrycznych wyładowań. Może być łagodny lub silny. Czasem ból jest stały, a czasem pojawia się i znika12.

Ból należy do najważniejszych sygnałów, jakie wysyła nasze ciało, aby pomóc nam przetrwać. Może ostrzegać nas przed szkodliwymi zmianami w organizmie, takimi jak nowotwór, lub pomóc nauczyć się unikać czegoś niebezpiecznego, na przykład dotykania gorącej kuchenki. W ten sposób niektóre formy bólu nas chronią1.

W innych przypadkach ból istnieje lub utrzymuje się bez żadnej znanej przyczyny lub korzyści1.

Rodzaje bólu

Istnieją różne sposoby klasyfikowania bólu. Główne rodzaje bólu określa się na podstawie tego, jak długo i jak często występuje2:

Ból ostry pojawia się zwykle nagle z powodu choroby, urazu lub stanu zapalnego (podrażnienia, zaczerwienienia i/lub obrzęku). Ten rodzaj bólu jest często ostry i działa jak ostrzeżenie, że coś jest nie tak. Zazwyczaj ustępuje, gdy przyczyna zostaje wyleczona lub zagojona, chociaż czasami może przekształcić się w ból przewlekły. Przykładami przyczyn bólu ostrego są złamania kości lub problemy z zębami2.

Ból przewlekły trwa dłużej niż trzy miesiące lub dłużej niż czas, w którym powinno nastąpić wyleczenie. Może wpływać na wszystkie aspekty codziennego życia, w tym na nastrój i relacje z innymi. Niektóre schorzenia, które mogą powodować ból przewlekły, to zapaleniestawów lub problemy z kręgosłupem23.

Ból epizodyczny może pojawiać się od czasu do czasu i występować w długotrwałych schorzeniach. Niektóre choroby, które mogą powodować ból epizodyczny, to niedokrwistość sierpowatokrwinkowa lub przewlekła migrena (silny ból głowy)2.

Ból można również klasyfikować według prawdopodobnej przyczyny. Wyróżnia się wtedy ból nocyceptywny (spowodowany uszkodzeniem tkanek), ból neuropatyczny (spowodowany uszkodzeniem lub dysfunkcją nerwów), ból zapalny (gdy układ odpornościowy aktywuje się w odpowiedzi na uraz lub infekcję) oraz ból psychogenny (związany ze stanem psychicznym)245.

Ból nocyceptywny dzieli się na ból somatyczny, który jest zlokalizowany i odczuwany, gdy dotyka się lub porusza danego obszaru (dotyczy skóry, mięśni i kości), oraz ból trzewny, który jest trudniejszy do zlokalizowania, ponieważ dotyczy narządów wewnętrznych5.

Ból neuropatyczny jest spowodowany uszkodzeniem nerwów lub ich dysfunkcją. Można go doświadczyć w wyniku urazów lub chorób wpływających na rdzeń kręgowy i mózg (na przykład przepuklina dysku w kręgosłupie) lub obwodowy układ nerwowy (nerwy w całym organizmie). Ten rodzaj bólu często przypomina palenie, strzelanie lub kłucie4.

Jak czujemy ból?

Ból to złożony proces fizjologiczny. Wiadomość o bólu jest przekazywana do mózgu przez wyspecjalizowane komórki nerwowe zwane nocyceptorami lub receptorami bólu67.

Gdy receptory bólu są stymulowane przez temperaturę, ucisk lub substancje chemiczne, uwalniają neuroprzekaźniki wewnątrz komórek. Neuroprzekaźniki to chemiczne „posłańcy" w układzie nerwowym, które ułatwiają komunikację między komórkami nerwowymi. Te posłańcy przekazują sygnał bólu od receptora bólu do rdzenia kręgowego, a następnie do wzgórza (pewnego regionu mózgu). Wzgórze następnie przekazuje sygnał bólu do innych obszarów mózgu w celu przetworzenia. Gdy mózg otrzyma i zinterpretuje wiadomość o bólu, koordynuje odpowiednią reakcję7.

Może się wydawać, że ból występuje w stopie, oku lub głowie, ale to mózg kształtuje sposób, w jaki doświadczamy bólu i jak na niego reagujemy4.

Czasami nerwy wysyłają sygnały bólu, nawet gdy nie doszło do urazu. Może się to zdarzyć, gdy nerwy zostały uszkodzone przez chorobę, taką jak cukrzyca (zwane to neuropatią cukrzycową), lub gdy nerwy zostały zgniecione lub przecięte w wyniku urazu8.

Istnieje również tzw. ból przeniesiony, gdy ból z jednej części ciała jest odczuwany w innej części. Na przykład ból z zawału serca jest zazwyczaj odczuwany w klatce piersiowej, ponieważ tam znajduje się serce. Ale czasami zawał serca powoduje ból w szyi, szczęce lub lewym ramieniu, ponieważ sygnały bólu z tych obszarów przemieszczają się wzdłuż nerwów znajdujących się blisko nerwów z serca8.

Lęk, depresja lub problemy ze snem mogą sprawić, że ból będzie bardziej nieprzyjemny niż normalnie8.

Przyczyny bólu

Urazy, takie jak skaleczenia, oparzenia, złamania, skręcenia i siniaki, aktywują receptory bólu wokół miejsca urazu. Receptory bólu znajdują się na końcach długich włókien nerwowych. Włókna przenoszą sygnały bólu do rdzenia kręgowego. Inne nerwy w rdzeniu kręgowym następnie przenoszą sygnały bólu do mózgu. Ból odczuwamy tylko wtedy, gdy mózg przetwarza sygnały bólu8.

Ból przewlekły występuje, gdy sygnały bólu są wysyłane dalej nawet po wygojeniu się pierwotnego urazu. W tym momencie ból nie pełni już funkcji ochronnej. Dzieje się tak, gdy komórki układu nerwowego zwane glejem powodują trwały stan zapalny. Ten proces sprawia, że nerwy wysyłają ciągłe sygnały bólu9.

Leczenie bólu i zarządzanie bólem

Lekarze najpierw leczą problem powodujący ból. Na przykład, jeśli ktoś ma złamaną kość, nastawią ją i założą gips8.

Mogą również podać leki przeciwbólowe. Różne rodzaje leków działają na różne części ścieżki bólu. Kremy i żele znieczulające nakładane na skórę blokują receptory bólu. Zastrzyki znieczulające w skórę lub wzdłuż głównych nerwów blokują sygnały bólu w tych nerwach. Zastrzyki znieczulające wokół rdzenia kręgowego (takie jak znieczulenie zewnątrzoponowe podczas porodu) blokują sygnały bólu w rdzeniu kręgowym. Leki przeciwbólowe przyjmowane doustnie lub w zastrzyku (analgetyki) wpływają na sygnały bólu w całym organizmie8.

Łagodniejsze formy bólu mogą być łagodzone lekami dostępnymi bez recepty, takimi jak paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak aspiryna, ibuprofen i naproksen. Zarówno paracetamol, jak i NLPZ łagodzą ból spowodowany bólem mięśni i sztywnością, a dodatkowo NLPZ zmniejszają stan zapalny (obrzęk i podrażnienie)10.

Jeśli leki dostępne bez recepty nie przynoszą ulgi, lekarz może przepisać silniejsze leki, takie jak leki rozluźniające mięśnie, leki przeciwlękowe lub leki przeciwdepresyjne. W przypadku bólu neuropatycznego lekarze czasami zalecają przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych lub przeciwpadaczkowych. Te leki wpływają na sygnały nerwowe w sposób, który łagodzi ból, nawet jeśli osoba nie jest w depresji ani nie ma napadów padaczkowych811.

Opioidy to najsilniejsze leki przeciwbólowe dostępne na receptę. Są bardzo skuteczne, ale osoby, które je przyjmują, są narażone na ryzyko uzależnienia i przedawkowania12.

Zarządzanie bólem pomaga kontrolować ból za pomocą leków, procedur, ćwiczeń i terapii. Specjaliści od zarządzania bólem mogą zalecić jedno podejście lub kombinację kilku, aby zapobiegać, zmniejszać lub łagodzić ból13.

W zależności od przyczyny i rodzaju bólu znalezienie całkowitej ulgi może nie być możliwe. Celem zarządzania bólem jest poprawa jakości życia i funkcjonowania, takiego jak wykonywanie codziennych zadań, cieszenie się zwykłymi aktywnościami, praca lub uczęszczanie do szkoły13.

Inne metody leczenia bólu, które nie wymagają leków, obejmują przezskórną elektryczną stymulację nerwów (TENS), która nakłada delikatny prąd elektryczny na skórę przez małą lepką podkładkę. Prąd mrowi, ale nie przypomina wstrząsu. Nie wyeliminuje bólu całkowicie, ale może pomóc niektórym osobom8.

Strategie niefarmakologiczne w łagodzeniu bólu

Istnieje wiele niefarmakologicznych sposobów leczenia, które mogą pomóc w łagodzeniu bólu. Ważne jest, aby przed wypróbowaniem któregokolwiek z nich skonsultować się z lekarzem12.

Ćwiczenia fizyczne mogą pomóc w łagodzeniu bólu. Proste, codzienne aktywności, takie jak chodzenie, pływanie, ogrodnictwo i taniec, mogą łagodzić część bólu bezpośrednio, blokując sygnały bólu do mózgu. Aktywność pomaga również zmniejszyć ból poprzez rozciąganie sztywnych i napiętych mięśni, więzadeł istawów. Naturalne jest wahanie, czy ćwiczyć, gdy ćwiczenia są bolesne i martwisz się o wyrządzenie większej szkody. Ale jeśli stajesz się bardziej aktywny stopniowo, jest mało prawdopodobne, że spowoduje to jakiekolwiek uszkodzenie lub krzywdę1414.

Akupunktura polega na stymulowaniu punktów akupunkturowych. Najczęstsza metoda polega na wkłuwaniu cienkich igieł przez skórę. Inne metody obejmują stosowanie ucisku, stymulacji elektrycznej i ciepła12.

Terapie psychologiczne mogą pomóc. Ból może sprawić, że czujesz się zmęczony, niespokojny, przygnębiony i drażliwy. To może sprawić, że ból stanie się jeszcze gorszy. Niektórzy ludzie uważają za pomocne uzyskanie pomocy od psychologa lub hipnoterapeuty, aby dowiedzieć się, jak radzić sobie ze swoimi emocjami w związku z bólem1414.

Techniki umysł-ciało, takie jak medytacja, relaksacja, pozytywne myślenie i inne, mogą pomóc zmniejszyć potrzebę stosowania leków przeciwbólowych. Badania sugerują, że ponieważ ból angażuje zarówno umysł, jak i ciało, terapie umysł-ciało mogą być w stanie łagodzić ból, zmieniając sposób, w jaki go postrzegasz15.

Medytacja z wizualizacją kierowaną, która często polega na wyobrażaniu sobie siebie w spokojnym otoczeniu, może zmniejszyć potrzebę stosowania leków przeciwbólowych15.

Techniki oddychania mogą pomóc. Skupienie się na oddechu, gdy odczuwasz ból, może przynieść ulgę. Kiedy ból jest intensywny, bardzo łatwo jest zacząć oddychać płytko i szybko, co może sprawić, że poczujesz zawroty głowy, niepokój lub panikę. Zamiast tego oddychaj powoli i głęboko. To pomoże ci poczuć się bardziej kontrolującym sytuację i utrzymać cię zrelaksowanym oraz zapobiegnie nasileniu się bólu przez napięcie mięśni lub lęk1414.

Terapia ciepłem i zimnem może przynieść ulgę. Zimno może pomóc w znieczuleniu bolącej okolicy, zmniejszając ból. Możesz użyć kupionego w sklepie plastikowego żelowego kompaktu, worka z lodem lub chłodnych kompresów przez około 10 do 20 minut na raz. Z kolei ciepło może złagodzić napięcie i ból, zwłaszcza w obolałych mięśniach. Możesz użyć poduszek grzewczych, żelowych paków zanurzonych w gorącej wodzie lub ciepłego, wilgotnego ręcznika. Gorące kąpiele i prysznice również mogą być kojące16.

Fizjoterapia, chiropraktyka, masaż i inne formy terapii manualnej mogą pomóc w łagodzeniu bólu10.

Odwracanie uwagi może pomóc. Przenieś swoją uwagę na coś innego, aby ból nie był jedyną rzeczą, o której myślisz. Zaangażuj się w aktywność, która ci się podoba lub którą uważasz za stymulującą. Wiele hobby, takich jak fotografia, szycie lub robienie na drutach, jest możliwych nawet przy ograniczonej sprawności ruchowej1414.

Sen ma znaczenie dla łagodzenia bólu. Wiele osób z długotrwałym bólem ma trudności ze snem. Ale dobry sen może pomóc w łagodzeniu bólu i poprawić ogólne samopoczucie1414.

Badania sugerują, że na jakość życia osoby wpływa jej nastawienie i sposób, w jaki radzi sobie emocjonalnie z bólem. Warto szukać porady dotyczącej nowych strategii radzenia sobie i umiejętności33.