Badanie losowe otwarte oceniające zmiany biomarkerów w płynie mózgowo‑rdzeniowym u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym leczonych tolebrutinibem i rituximabem
Nawracająca postać stwardnienia rozsianego to najczęstsza forma stwardnienia rozsianego, dotykająca około 80-85% wszystkich osób z tą chorobą. Charakteryzuje się naprzemiennymi okresami zaostrzeń objawów i poprawy, a dzięki współczesnym metodom leczenia pacjenci mogą prowadzić aktywne życie i kontrolować przebieg choroby.
Czym jest nawracająca postać stwardnienia rozsianego?
Nawracająca postać stwardnienia rozsianego, w skrócie RRMS (od angielskiej nazwy relapsing-remitting multiple sclerosis), to typ stwardnienia rozsianego – choroby autoimmunologicznej wpływającej na ośrodkowy układ nerwowy, który składa się z mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów wzrokowych. Jest to najczęstsza forma stwardnienia rozsianego, diagnozowana u około 80-85% wszystkich osób ze stwardnieniem rozsianym w Stanach Zjednoczonych.
Charakterystyczną cechą RRMS jest naprzemienne występowanie zaostrzeń choroby, zwanych również rzutami lub nawrotami, oraz okresów poprawy, określanych jako remisje. Zaostrzenia to epizody pojawienia się nowych objawów lub nasilenia już istniejących. Objawy mogą utrzymywać się od kilku dni do kilku tygodni.
W Stanach Zjednoczonych stwardnienie rozsiane dotyka około miliona osób, a szacuje się, że około 85% osób z wstępną diagnozą stwardnienia rozsianego ma właśnie postać nawracającą.
Objawy nawracającej postaci stwardnienia rozsianego
Objawy RRMS są bardzo zróżnicowane i mogą różnić się u poszczególnych osób. Najczęściej występujące objawy obejmują:
Zmiany w widzeniu, w tym niewyraźne widzenie, zaburzenia widzenia barwnego, bolesne ruchy gałek ocznych lub podwójne widzenie
Mrowienie lub drętwienie w różnych częściach ciała
Uczucie ucisku w klatce piersiowej lub brzuchu, przypominające ściskanie
Przewlekłe zmęczenie
Problemy z pęcherzem lub jelitami, w tym trudności z rozpoczęciem oddawania moczu
Osłabienie mięśni
Problemy z równowagą
Zawroty głowy
Dwoma najczęstszymi wczesnymi objawami stwardnienia rozsianego są zapalenie nerwu wzrokowego oraz zaburzenia czucia w postaci mrowienia czy drętwienia.
Przyczyny i mechanizm choroby
Dokładna przyczyna nawracającej postaci stwardnienia rozsianego nie jest w pełni poznana. Choroba rozwija się, gdy układ odpornościowy błędnie atakuje mielinę – białkową osłonkę chroniącą aksony, czyli włókna nerwowe w ośrodkowym układzie nerwowym. To prowadzi do powstania blizn zwanych stwardnieniem lub zmianami ogniskowymi, które zakłócają zdolność organizmu do przekazywania sygnałów pomiędzy różnymi częściami układu nerwowego.
W trakcie zaostrzeń zapalne komórki T układu odpornościowego błędnie atakują osłonkę mielinową otaczającą nerwy w mózgu i rdzeniu kręgowym. Powoduje to stan zapalny oraz uszkodzenie mieliny i samych nerwów. Uszkodzenie to przerywa przekazywanie komunikatów wysyłanych przez mózg przez układ nerwowy do różnych części ciała.
W okresach remisji organizm ma szansę naprawić osłonkę mielinową, przywracając prawidłowe funkcjonowanie. Proces naprawczy prowadzi jednak do powstawania tkanki bliznowatej w układzie nerwowym, co z czasem może prowadzić do powikłań.
Naukowcy uważają, że pewne osoby mają genetyczną predyspozycję, która sprawia, że czynniki środowiskowe mogą wywołać RRMS. Jednak nie jest do końca zrozumiałe, co dokładnie powoduje tę reakcję autoimmunologiczną.
Rozpoznanie choroby
Aby uznać epizod za prawdziwe zaostrzenie stwardnienia rozsianego, ostre objawy fizyczne i neurologiczne muszą być obecne przez co najmniej 24-48 godzin, bez jakichkolwiek oznak infekcji lub gorączki.
Ważne jest odróżnienie prawdziwego zaostrzenia od tzw. pseudozaostrzenia, czyli tymczasowego pogorszenia objawów bez faktycznego stanu zapalnego lub uszkodzenia mieliny. Pseudozaostrzenia mogą być wywołane przez inne czynniki, takie jak infekcja, gorączka, wysiłek fizyczny, ciepłe otoczenie, depresja, wyczerpanie czy stres.
Zaostrzenia i remisje
Zaostrzenia, nazywane również rzutami, napadami lub epizodami, są początkowo doświadczane przez większość osób z diagnozą stwardnienia rozsianego. Występują one w postaci nawracającej i czasami w wtórnie postępującej formie choroby.
Podczas zaostrzenia osoby ze stwardnieniem rozsianym doświadczają tymczasowego pogorszenia lub powrotu istniejących objawów oraz/lub pojawienia się nowych objawów. Typowo trwa to od kilku dni do kilku miesięcy, po czym następuje całkowite lub częściowe ustąpienie objawów – czyli remisja.
Zaostrzenia zazwyczaj rozwijają się szybko, w ciągu kilku godzin lub dni, i trwają kilka tygodni. Objawy mogą utrzymywać się nawet do dwóch miesięcy. Na początku przebiegu choroby między zaostrzeniami może upływać od 12 do 18 miesięcy. Jednak z czasem u wielu pacjentów zaostrzenia występują częściej i trwają dłużej, aż stają się trwałym stanem zwanym wtórnie postępującym stwardnieniem rozsianym.
Częstość zaostrzeń jest zróżnicowana i może wynosić od mniej niż jednego zaostrzenia rocznie do ponad dwóch zaostrzeń w ciągu roku.
Czynniki wywołujące zaostrzenia
Na zaostrzenia stwardnienia rozsianego wpływa wiele czynników. Dane naukowe wskazują, że na nawroty choroby mają wpływ wiek, płeć, ciąża, poziom witaminy D we krwi, interakcje między czynnikami genetycznymi i środowiskowymi oraz choroby zakaźne.
Typowe czynniki wyzwalające, które mogą wywoływać zaostrzenia lub nasilać objawy stwardnienia rozsianego, to:
Wysoka temperatura otoczenia
Infekcje
Brak snu
Niewłaściwa dieta
Stres
Palenie tytoniu
Niedobór witaminy D
Wiele z tych czynników można modyfikować, co wymaga uwagi zarówno pacjentów, jak i świadczeniodawców opieki zdrowotnej, aby osiągnąć korzystne wyniki leczenia. Identyfikacja czynników ryzyka zaostrzeń może pomóc w opracowaniu terapii, które mogłyby być wykorzystane w zarządzaniu stwardnieniem rozsianym.
Leczenie i zarządzanie chorobą
Zarządzanie zaostrzeniami stwardnienia rozsianego, choć nie zawsze jest klinicznie wskazane w każdym przypadku, zapewnia ulgę w objawach, co jest szczególnie ważne, gdy objawy wpływają na codzienne funkcjonowanie.
Istnieje kilka metod leczenia zaostrzeń stwardnienia rozsianego:
Kortykosteroidy w wysokich dawkach są zazwyczaj pierwszą linią leczenia zaostrzeń stwardnienia rozsianego. Skracają one czas trwania zaostrzenia i poprawiają objawy poprzez tłumienie układu odpornościowego i zmniejszanie stanu zapalnego w ośrodkowym układzie nerwowym.
Dostępne są nowsze leki modyfikujące przebieg choroby, które mogą pomóc pacjentom doświadczać mniej zaostrzeń i mniejszej niepełnosprawności. Leki zmniejszające liczbę krążących komórek B, takie jak okrelizumab i ofatumumab, mogą zapobiegać zaostrzeniom i uważa się, że spowalniają postęp choroby.
Istnieje ponad tuzin leków zalecanych przez lekarzy do zapobiegania zaostrzeniom i spowolnienia przebiegu stwardnienia rozsianego. Te leki mogą pomóc pacjentom czuć się lepiej, ale tylko wtedy, gdy są regularnie przyjmowane. Im wcześniej rozpocznie się odpowiednią terapię lekową i im dłużej się jej przestrzega, tym lepiej można kontrolować chorobę.
Znaczenie stylu życia w kontrolowaniu choroby
Zmiany stylu życia mogą mieć bardzo pozytywny wpływ na ogólne zarządzanie stwardnieniem rozsianym, w tym na nastrój i jakość życia. Z drugiej strony, trudności w radzeniu sobie ze stresem mogą dodatkowo komplikować przebieg choroby, a nawet wywoływać nowe objawy.
Ważne elementy zdrowego stylu życia dla osób ze stwardnieniem rozsianym obejmują:
Regularna aktywność fizyczna: Aktywności takie jak joga, pilates, jazda na rowerze lub pływanie są szczególnie polecane. Ćwiczenia fizyczne mogą pomóc w zarządzaniu objawami i poprawie ogólnego samopoczucia.
Zdrowa dieta: Wybory żywieniowe mogą wspierać układ odpornościowy, zmniejszać stan zapalny i wspierać zdrowe bakterie jelitowe – kroki, które poprawiają objawy stwardnienia rozsianego. Warto spożywać ryby bogate w kwasy omega-3 (łosoś, makrela, sardynki), które zwalczają stan zapalny. Płatki owsiane, fasola i owoce zawierają rozpuszczalny błonnik promujący zdrowe bakterie jelitowe. Produkty bogate w biotynę (jaja, ryby, nasiona, orzechy, słodkie ziemniaki) chronią zdrowie nerwów w mózgu.
Odpowiednia ilość snu: Dobry sen jest kluczowy dla zarządzania objawami i ogólnego samopoczucia.
Zarządzanie stresem: Monitorowanie sposobu, w jaki objawy czują się w różnych porach dnia i w różnych kontekstach oraz sytuacjach, może dać wgląd w to, które czynniki stresowe wydają się wpływać na objawy.
Dbałość o odpowiedni poziom witaminy D: Obecne informacje wskazują, że niski poziom witaminy D we krwi może zwiększać ryzyko nawrotu objawów, podczas gdy wyższe poziomy pomagają chronić nerwy.
Unikanie palenia tytoniu: Palenie może nasilać objawy i przyspieszać postęp choroby.
Budowanie systemu wsparcia: Rodziny i opiekunowie odgrywają dużą rolę dla wielu osób przez całą ich drogę ze stwardnieniem rozsianym. Ważne jest, aby czuć, że ma się ludzi, z którymi można być sobą, dzielić się wyzwaniami i czuć się wspieranym. Grupy wsparcia mogą być kluczowym elementem tego systemu, wprowadzając do społeczności innych osób żyjących ze stwardnieniem rozsianym.
Rokowanie i jakość życia
Chociaż nie ma lekarstwa na stwardnienie rozsiane, nie jest ono uważane za chorobę śmiertelną. Badanie opublikowane przez Amerykańską Akademię Neurologii wykazało, że osoby ze stwardnieniem rozsianym żyły średnio do 75,9 lat, podczas gdy osoby bez stwardnienia rozsianego żyły średnio do 83,4 lat. Kilkadziesiąt lat temu ta różnica była znacznie większa. Na szczęście dzisiejsze terapie są znacznie lepsze, a stwardnienie rozsiane można diagnozować wcześniej, gdy leczenie jest bardziej skuteczne.
Osiągnęliśmy bardzo interesujący nowy etap w leczeniu stwardnienia rozsianego. Mamy niezwykle skuteczne leczenie, jeśli jest stosowane na wczesnym etapie przebiegu choroby.
Dzięki odpowiedniemu leczeniu i dbałości o zdrowy styl życia, wiele osób ze stwardnieniem rozsianym może kontrolować chorobę na tyle skutecznie, że ledwo pamiętają o jej obecności. Pierwszy rok po diagnozie może być bardzo stresujący, ale z czasem większość pacjentów dostosowuje się do życia z chorobą i nadal realizuje swoje cele i marzenia.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Polska
