Wstrząs kardiogenny

Czym jest wstrząs kardiogenny

Wstrząs kardiogenny to nagła sytuacja medyczna wymagająca natychmiastowej pomocy, która pojawia się, gdy serce nie jest w stanie wypompować wystarczającej ilości krwi do organizmu1. W tej groźnej sytuacji komórki ciała nie otrzymują potrzebnego tlenu i mogą obumierać. To z kolei może prowadzić do niewydolności narządów i być śmiertelne1.

Jest to stan charakteryzujący się niskim rzutem serca (ilością krwi wypompowywanej przez serce) i niewydolnością krążenia, co prowadzi do niedostatecznego dotlenienia tkanek i narządów1. Według definicji klinicznej wstrząs kardiogenny występuje, gdy ciśnienie skurczowe krwi wynosi 90 mm Hg lub mniej przez co najmniej 30 minut, a jednocześnie obserwuje się objawy niedostatecznego przepływu krwi przez narządy1.

Lekarze mogą dzielić wstrząs kardiogenny na różne stopnie zaawansowania – od stanu ryzyka do bardzo ciężkiego. Etapy te obejmują1:

• Etap A (ryzyko): zawał serca lub niewydolność serca, ale bez objawów wstrząsu
• Etap B (początkowy): niskie ciśnienie krwi lub częstość akcji serca
• Etap C (klasyczny): potrzeba leków lub urządzeń, aby pomóc w doprowadzeniu krwi do narządów
• Etap D (pogarszający się): brak odpowiedzi na leki lub urządzenia przez 30 minut i pogorszenie stanu
• Etap E (skrajny): zatrzymanie krążenia wymagające resuscytacji, respiratora i defibrylatora

Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych od 40 000 do 50 000 osób rocznie doświadcza wstrząsu kardiogennego1. Stan ten występuje częściej u kobiet. Bycie w wieku 75 lat lub starszym oraz posiadanie wcześniejszych chorób serca zwiększa ryzyko1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Najczęstszą przyczyną wstrząsu kardiogennego są poważne problemy z sercem. Wiele z nich pojawia się podczas zawału serca lub po nim1. Zawał serca jest jedną z najczęstszych przyczyn wstrząsu kardiogennego. Szacuje się, że wstrząs kardiogenny komplikuje od 5 do 10 procent wszystkich zawałów serca1.

Wstrząs kardiogenny występuje, gdy serce nie jest w stanie dostarczyć organizmowi tyle krwi, ile potrzebuje. Może się zdarzyć nawet wtedy, gdy nie było zawału serca1. Po prostu mówiąc, wszystko, co może sprawić, że serce pracuje nieefektywnie, może doprowadzić do wstrząsu kardiogennego1.

Komplikacje, które mogą prowadzić do wstrząsu kardiogennego, obejmują1:

• Duży fragment mięśnia sercowego, który nie porusza się prawidłowo lub w ogóle się nie porusza
• Pęknięcie (rozdarcie) mięśnia sercowego spowodowane uszkodzeniem po zawale serca
• Niebezpieczne zaburzenia rytmu serca, takie jak częstoskurcz komorowy (bardzo szybkie, nieuporządkowane skurcze komór serca), migotanie komór (chaotyczna elektryczna aktywność komór serca) lub częstoskurcz nadkomorowy
• Ucisk na serce spowodowany gromadzeniem się płynu wokół niego (tamponada osierdziowa – nagromadzenie płynu w worku otaczającym serce)
• Rozdarcie lub pęknięcie mięśni lub ścięgien podtrzymujących zastawki serca, szczególnie zastawkę mitralną
• Rozdarcie lub pęknięcie ściany (przegrody – ściany dzielącej komory serca) między lewą i prawą komorą (dolnymi komorami serca)
• Bardzo powolny rytm serca (bradykardia) lub problem z układem elektrycznym serca (blok serca)

Wstrząs kardiogenny może również wystąpić po operacji serca, w przypadku ostrej niewydolności serca z innych przyczyn niż zawał serca lub ostrego pogorszenia przewlekłej niewydolności serca1.

Objawy wstrząsu kardiogennego

Objawy wstrząsu kardiogennego mogą obejmować1:

• Zamieszanie lub brak przytomności
• Omdlenia
• Duszność
• Małą ilość oddawanego moczu
• Zimne dłonie i stopy
• Utratę koloru skóry
• Zmęczenie
• Obrzęk brzucha i nóg
• Słaby apetyt

Inne objawy, które mogą wystąpić, to1:

• Ból lub ucisk w klatce piersiowej
• Śpiączka
• Zmniejszona ilość wydalanego moczu (mniej niż 30 ml/godzinę)
• Szybkie oddychanie
• Szybki puls
• Intensywne pocenie się, wilgotna skóra
• Zawroty głowy
• Utrata czujności i zdolności koncentracji
• Niepokój, pobudzenie, zamieszanie
• Skóra, która jest zimna w dotyku
• Blada skóra lub plamisty kolor skóry
• Słaby puls

Należy natychmiast szukać pomocy medycznej, jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy zawału serca1.

Diagnostyka i badania

Badanie fizykalne może wykazać1:

• Niskie ciśnienie krwi (najczęściej poniżej 90 mm Hg skurczowe, czyli pierwsza liczba)
• Ciśnienie krwi, które spada o więcej niż 10 punktów, gdy osoba wstaje po leżeniu (niedociśnienie ortostatyczne – spadek ciśnienia przy zmianie pozycji)
• Słaby puls
• Zimną i wilgotną skórę

Aby zdiagnozować wstrząs kardiogenny, może być wprowadzony cewnik (rurka) do tętnicy płucnej (cewnikowanie prawego serca – badanie, w którym cewnik wprowadza się do naczyń krwionośnych prowadzących do płuc)1.

Badania mogą obejmować1:

• Angiografię wieńcową (badanie naczyń wieńcowych z użyciem środka kontrastowego)
• Rtg klatki piersiowej
• Koronarografię (szczegółowe badanie tętnic wieńcowych)
• Echokardiografię (USG serca)
• Elektrokardiogram (EKG) (badanie zapisujące aktywność elektryczną serca)
• Badania laboratoryjne (badania krwi) takie jak troponina sercowa (marker uszkodzenia mięśnia sercowego), chemię krwi (elektrolity, funkcje nerek), gazometrię (pomiar poziomu tlenu i dwutlenku węgla we krwi), enzymy wątrobowe (wskaźniki funkcji wątroby)
• Cewnikowanie tętnicy płucnej (cewnikowanie prawego serca)

Leczenie wstrząsu kardiogennego

Celem leczenia wstrząsu kardiogennego jest szybkie przywrócenie ciśnienia krwi i funkcji serca1. Często wymaga to serii zabiegów ratunkowych, które są wykonywane w karetce lub na oddziale ratunkowym1.

Rokowanie i życie po wstrząsie kardiogennym

Wstrząs kardiogenny wiąże się z wysoką śmiertelnością w krótkim okresie. Śmiertelność w przypadku wstrząsu kardiogennego niezwiązanego z zawałem serca wynosi około 60 procent1. W przypadku wstrząsu kardiogennego spowodowanego zawałem serca 30-dniowa śmiertelność wynosi około 40 procent1.

Pomimo postępów w opiece kardiologicznej w ciągu ostatnich 20 lat, przeżywalność pacjentów ze wstrząsem kardiogennym nie zmieniła się znacząco i pozostaje na poziomie około 50 procent po 30 dniach od diagnozy1.

Dobra wiadomość jest taka, że liczba osób doświadczających wstrząsu kardiogennego maleje, dzięki wczesnym interwencjom w chorobach serca1. Jednak stan ten nadal stanowi poważne zagrożenie dla osób, u których się rozwija – około połowa wszystkich osób z rozpoznaniem wstrząsu kardiogennego umiera1.

Szybka diagnoza i leczenie przez zespół wielodyscyplinarny wykazały korzystny wpływ na wyniki leczenia1. Natychmiastowe leczenie w szpitalu jest niezbędne dla poprawy szans na przeżycie1.

Najlepszym sposobem zapobiegania wstrząsowi kardiogennemu jest dbanie o zdrowie serca – zdrowa dieta, ćwiczenia i rzucenie palenia1. Jeśli masz jakiekolwiek pytania dotyczące zdrowia serca, porozmawiaj ze swoim lekarzem1.