Niewydolność serca przewlekła

Czym jest przewlekła niewydolność serca?

Przewlekła niewydolność serca, znana również jako zastoinowa niewydolność serca, to długotrwały stan, w którym serce nie jest w stanie pompować krwi wystarczająco dobrze, aby zapewnić organizmowi odpowiednią ilość tlenu1. Nazwa tego schorzenia może być myląca – „niewydolność serca" nie oznacza, że serce przestało pracować lub całkowicie zawodzi. Oznacza raczej, że serce jest słabsze niż u zdrowego człowieka1.

Serce nadal bije i pompuje krew przez całe ciało, ale nie robi tego tak skutecznie, jak powinno2. W rezultacie serce nie wypełnia się wystarczającą ilością krwi lub jego mięsień ulega osłabieniu. Ponieważ serce nie radzi sobie z ilością krwi, jaką powinno przepompować, krew gromadzi się w innych częściach ciała. Najczęściej zbiera się w płucach, nogach i stopach2.

Przewlekła niewydolność serca to stan, który zazwyczaj rozwija się stopniowo i pogarsza z czasem1. Ta cecha odróżnia ją od ostrej niewydolności serca, która rozwija się bardzo gwałtownie. Zwykle nie można jej wyleczyć, ale objawy można skutecznie kontrolować1.

W Stanach Zjednoczonych ponad 6 milionów dorosłych w wieku 20 lat i starszych cierpi na niewydolność serca3. Jest to główna przyczyna hospitalizacji u osób powyżej 65 roku życia2.

Rodzaje przewlekłej niewydolności serca

Schorzenie dotyczy dolnych komór serca, zwanych prawą i lewą komorą. Lewa komora pompuje krew po całym ciele, dostarczając mu tlen. Przewlekła niewydolność serca występuje, gdy serce nie może dostosować się do zmieniających się potrzeb organizmu w zakresie tlenu, na przykład podczas ćwiczeń lub wchodzenia po schodach1.

Istnieją różne typy przewlekłej niewydolności serca, klasyfikowane według sposobu, w jaki serce reaguje podczas pompowania. Dwa główne typy to1:

• Niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową (zwana także skurczową niewydolnością serca lub HFrEF) – ten typ występuje, gdy serce jest zbyt słabe i nie kurczy się normalnie.
• Niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową (zwana także rozkurczową niewydolnością serca lub HFpEF) – ten typ występuje, gdy serce jest zbyt sztywne i nie wypełnia się krwią normalnie.

Możliwe jest również doświadczanie kombinacji tych dwóch typów. Ponadto każdy typ przewlekłej niewydolności serca może wpływać na lewą komorę, prawą komorę lub obie komory1.

Rodzaje niewydolności serca obejmują także2:

• Lewostronną niewydolność serca
• Prawostronną niewydolność serca
• Wysokonakładową niewydolność serca – jest to rzadki typ zastoinowej niewydolności serca

Objawy

Objawy przewlekłej niewydolności serca mogą rozwijać się szybko (ostra niewydolność serca) lub stopniowo przez tygodnie lub miesiące (przewlekła niewydolność serca)4. W niektórych przypadkach stan może być łagodny, powodując objawy zauważalne tylko podczas wysiłku fizycznego. W innych przypadkach może być poważniejszy, powodując objawy mogące zagrażać życiu, nawet w spoczynku1.

Najczęstsze objawy przewlekłej niewydolności serca to12:

• Duszność po aktywności lub w spoczynku
• Budzenie się z dusznością w nocy
• Ból w klatce piersiowej
• Kołatanie serca
• Zmęczenie podczas aktywności
• Obrzęk kostek, nóg i brzucha
• Przyrost masy ciała
• Potrzeba oddawania moczu podczas odpoczynku w nocy
• Suchy, męczący kaszel
• Uczucie pełności (wzdęcia) lub twardości w brzuchu
• Utrata apetytu lub nudności

Główne objawy niewydolności serca obejmują duszność po aktywności lub w spoczynku, uczucie zmęczenia przez większość czasu i trudności z wykonywaniem ćwiczeń, uczucie lekkich zawrotów głowy lub omdlewania oraz obrzęknięte kostki i nogi4. Niektórzy ludzie doświadczają również innych objawów, takich jak uporczywy kaszel, szybkie bicie serca i zawroty głowy.

Jeśli doświadczasz uporczywych lub stopniowo pogarszających się objawów niewydolności serca, powinieneś skonsultować się z lekarzem. Zadzwoń pod 999 po karetkę lub udaj się do najbliższego oddziału ratunkowego tak szybko, jak to możliwe, jeśli masz nagłe lub bardzo poważne objawy4.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Niewydolność serca jest często wynikiem wielu problemów wpływających na serce w tym samym czasie4. Przyczyny tego schorzenia są różnorodne, ale niektóre z najczęstszych czynników ryzyka to starszy wiek, cukrzyca, wysokie ciśnienie krwi i nadwaga1.

Schorzenia, które mogą prowadzić do niewydolności serca, obejmują4:

• Choroba wieńcowa – stan, w którym tętnice dostarczające krew do serca zostają zatkane tłustymi substancjami (miażdżyca), co może powodować dławicę piersiową lub zawał serca
• Wysokie ciśnienie krwi – może powodować dodatkowe obciążenie serca, które z czasem prowadzi do niewydolności serca
• Schorzenia wpływające na mięsień sercowy (kardiomiopatia)
• Problemy z rytmem serca (arytmie), takie jak migotanie przedsionków
• Uszkodzenie lub inne problemy z zastawkami serca
• Wrodzona choroba serca – wady wrodzone, które wpływają na normalne funkcjonowanie serca

Czasami do niewydolności serca mogą również prowadzić otyłość, niedokrwistość, nadmierne spożywanie alkoholu, nadczynność tarczycy lub wysokie ciśnienie w płucach (nadciśnienie płucne)4.

Najczęstszą przyczyną niewydolności serca jest choroba niedokrwienna serca, ale inne czynniki, takie jak nadciśnienie tętnicze, choroba zastawkowa i zapalenie mięśnia sercowego, również przyczyniają się do jej rozwoju5.

Pewne schorzenia mogą zwiększać ryzyko wystąpienia niewydolności serca3. W Stanach Zjednoczonych w 2023 roku niewydolność serca została wymieniona na 452 573 aktach zgonu i była odpowiedzialna za 14,6% wszystkich przyczyn zgonów3.

Rozpoznanie

W celu sprawdzenia, jak dobrze pracuje serce, można przeprowadzić szereg badań, w tym badania krwi, EKG i echokardiografię4.

Niewydolność serca jest klasyfikowana na podstawie frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF) oraz stopnia zaawansowania klinicznego5. Lekarze dokonują oceny prezentacji klinicznej i stosują systemy klasyfikacji oraz stopniowania niewydolności serca, aby określić odpowiednie podejście terapeutyczne.

Opracowanie planu postępowania dla pacjentów z niewydolnością serca obejmuje wieloaspektową ocenę, która wykorzystuje badania kliniczne i odpowiednie badania diagnostyczne5. Ma to kluczowe znaczenie dla poprawy wyników leczenia pacjentów i jakości życia.

Leczenie

Leczenie niewydolności serca zwykle ma na celu kontrolowanie objawów tak długo, jak to możliwe, i spowolnienie postępu choroby4. Sposób leczenia zależy od przyczyny niewydolności serca.

Powszechne metody leczenia obejmują4:

• Zmiany stylu życia – w tym zdrową dietę, regularne ćwiczenia i zaprzestanie palenia
• Leki – szereg leków może pomóc w kontrolowaniu objawów
• Urządzenia wszczepiane w klatkę piersiową w celu kontrolowania rytmu serca
• Operacje

W wielu przypadkach wymagana jest kombinacja metod leczenia. Leczenie zazwyczaj musi być kontynuowane przez resztę życia4.

U większości osób z niewydolnością serca leczenie opiera się na farmakoterapii. Często konieczne jest przyjmowanie 2 lub 3 różnych leków6.

Zmiany stylu życia i diety

Prowadzenie zdrowego trybu życia, w tym spożywanie zrównoważonej diety, wykonywanie ćwiczeń i niepalenie papierosów, może pomóc w łagodzeniu objawów i zmniejszeniu ryzyka poważnego zachorowania4.

Jeśli cierpisz na niewydolność serca, ważne jest, aby dobrze dbać o własne zdrowie i dobre samopoczucie, przy wsparciu osób zaangażowanych w twoją opiekę7.

Zdrowa dieta

Zdrowa, zrównoważona dieta może pomóc poprawić objawy i ogólny stan zdrowia. Zrównoważona dieta powinna zawierać7:

• Dużo owoców i warzyw – staraj się jeść co najmniej 5 porcji dziennie
• Posiłki oparte na skrobiowych produktach spożywczych, takich jak ziemniaki, chleb, ryż lub makaron
• Trochę produktów mlecznych lub ich zamienników
• Trochę fasoli lub roślin strączkowych, ryb, jaj, mięsa i innych źródeł białka
• Niski poziom tłuszczów nasyconych, soli i cukru

Możesz również otrzymać porady dotyczące zmian żywieniowych, które mogą szczególnie pomóc w przypadku niewydolności serca, takich jak ograniczenie ilości spożywanych płynów7.

Regularne ćwiczenia

Regularna aktywność fizyczna może również pomóc poprawić objawy i ogólny stan zdrowia. Jeśli masz niewydolność serca, powinieneś otrzymać ofertę programu rehabilitacji kardiologicznej opartego na ćwiczeniach7.

Te programy różnią się znacznie w zależności od regionu, ale większość z nich obejmuje jedno lub więcej z następujących elementów: ćwiczenia, edukację i wsparcie emocjonalne. Są zazwyczaj prowadzone w szpitalach lub klinikach środowiskowych przez zespoły składające się z pielęgniarek, fizjoterapeutów, terapeutów zajęciowych i specjalistów od ćwiczeń7.

Przed rozpoczęciem przejdziesz ocenę, aby określić, ile ćwiczeń możesz bezpiecznie wykonywać. Następnie program ćwiczeń może być dostosowany specjalnie do twoich potrzeb7.

Rzuć palenie

Jeśli palisz, rzucenie palenia może poprawić twój ogólny stan zdrowia i zmniejszyć ryzyko wielu innych problemów zdrowotnych. Porozmawiaj ze swoim lekarzem rodzinnym, jeśli uważasz, że będziesz potrzebować pomocy w rzuceniu palenia. Mogą zapewnić wsparcie i w razie potrzeby przepisać leki wspomagające rzucanie palenia7.

Ogranicz spożycie alkoholu

Zazwyczaj możesz nadal pić alkohol, jeśli masz niewydolność serca, ale zaleca się nieprzekraczanie zalecanych limitów wynoszących więcej niż 14 jednostek alkoholu tygodniowo. Jeśli twoja niewydolność serca jest bezpośrednio związana z piciem alkoholu, możesz otrzymać poradę, aby całkowicie przestać7.

Szczepienia

Niewydolność serca może znacznie obciążyć twoje ciało i sprawić, że będziesz bardziej podatny na infekcje. Każda osoba z niewydolnością serca powinna otrzymać ofertę corocznego szczepienia przeciwko grypie oraz jednorazowego szczepienia przeciwko pneumokokom7.

Leki

Niektóre z głównych leków stosowanych w niewydolności serca obejmują6:

• Inhibitory ACE – działają przez rozluźnienie i rozszerzenie naczyń krwionośnych, co ułatwia sercu pompowanie krwi po całym ciele
• Blokery receptora angiotensyny-2 (ARB lub AIIRA) – działają w podobny sposób do inhibitorów ACE, rozluźniając naczynia krwionośne i obniżając ciśnienie krwi
• Beta-blokery
• Antagoniści receptora mineralokortykoidowego
• Diuretyki (leki moczopędne)
• Iwabrydyna
• Sakubitryl walsartan
• Hydralazyna z azotanami
• Digoksyna
• Inhibitory SGLT2

Być może będziesz musiał wypróbować kilka różnych leków, zanim znajdziesz kombinację, która kontroluje twoje objawy, ale nie powoduje nieprzyjemnych skutków ubocznych6.

Najczęstszym skutkiem ubocznym inhibitorów ACE jest suchy, drażniący kaszel. Jeśli masz uciążliwy kaszel, inhibitor ACE można zamienić na ARB. Inhibitory ACE mogą również spowodować zbyt duży spadek ciśnienia krwi i mogą powodować problemy z nerkami. Twój lekarz będzie to monitorował6.

Inne metody leczenia

Oprócz zmian stylu życia i leków, inne metody leczenia niewydolności serca mogą obejmować4:

• Urządzenia wszczepiane w klatkę piersiową – niektórym osobom może być konieczne wszczepienie urządzenia, które pomaga kontrolować rytm serca
• Zabiegi chirurgiczne – w niektórych przypadkach może być potrzebna operacja w celu leczenia przyczyny niewydolności serca lub poprawy przepływu krwi

Leczenie powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta i regularnie przeglądane przez zespół medyczny.

Życie z przewlekłą niewydolnością serca

Jeśli masz niewydolność serca, ty i wszyscy zaangażowani w twoją opiekę otrzymacie plan opieki4. Powinien on zawierać:

• Plany zarządzania niewydolnością serca, w tym opiekę następczą, rehabilitację i dostęp do opieki socjalnej
• Objawy, na które należy zwracać uwagę w przypadku pogorszenia się stanu
• Szczegóły dotyczące sposobu kontaktu z zespołem opiekującym się tobą lub specjalistą

Plan opieki powinien być przeglądany co najmniej co 6 miesięcy przez lekarza rodzinnego4.

Życie z zastoinową niewydolnością serca nie oznacza, że masz złą jakość życia. Przy zdrowej diecie, regularnych ćwiczeniach, odpowiedniej ilości snu i codziennym odpoczynku możesz cieszyć się życiem i żyć jak najlepiej8.

Planowanie regularnych wizyt kontrolnych u lekarza w celu omówienia objawów, leków i ogólnej jakości codziennego życia może zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań, takich jak zawał serca, uszkodzenie narządów i nagłe zatrzymanie akcji serca8.

Zarządzanie objawami poprzez modyfikacje stylu życia i utrzymywanie codziennej zdrowej rutyny może pomóc zapobiec pogorszeniu się zastoinowej niewydolności serca8.