Nowotwór tarczycy

Czym jest nowotwór tarczycy

Nowotwór tarczycy rozwija się w tarczycy – małym gruczole o kształcie przypominającym motyla, który znajduje się u podstawy szyi, tuż nad tchawicą (czyli rurką odpowiedzialną za oddychanie)1. Tarczyca składa się z prawego i lewego płata, które są połączone cienką częścią zwaną cieśnią. Zdrowa tarczyca jest nieco większa od monety i zwykle nie da się jej wyczuć przez skórę2.

Tarczyca należy do układu endokrynnego, czyli systemu gruczołów wytwarzających hormony w organizmie3. Gruczoł ten wykorzystuje jod pobierany z pożywienia do produkcji hormonów, które regulują metabolizm (sposób, w jaki ciało wykorzystuje energię). Hormony tarczycy pomagają także kontrolować temperaturę ciała, ciśnienie krwi i częstość pracy serca32.

Komórki w tarczycy czasami zmieniają się i przestają rosnąć lub zachowywać się normalnie. Te zmiany mogą prowadzić do stanów nienowotworowych, takich jak niedoczynność tarczycy (zbyt mała ilość hormonów), nadczynność tarczycy (zbyt duża ilość hormonów), guzki tarczycy lub wole. Czasami jednak zmiany w komórkach tarczycy mogą prowadzić do powstania nowotworu4.

• Tarczyca
• Szyja
• Układ endokrynny

Jak często występuje nowotwór tarczycy

Nowotwór tarczycy jest najczęstszym nowotworem układu endokrynnego5. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że w 2024 roku zdiagnozowano około 44 020 nowych przypadków choroby, co stanowi wzrost w porównaniu z 43 720 przypadkami w 2023 roku5. Od lat 70. XX wieku liczba zachorowań na nowotwór tarczycy podwoiła się, głównie dzięki lepszym możliwościom wykrywania choroby przy użyciu ultrasonografii, tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego6.

Kobiety są trzykrotnie bardziej narażone na rozwój nowotworu tarczycy niż mężczyźni35. Choroba jest często rozpoznawana w młodszym wieku niż większość innych nowotworów dorosłych – u kobiet najczęściej w wieku 40-50 lat, a u mężczyzn w wieku 60-70 lat3. Nawet dzieci mogą zachorować na nowotwór tarczycy.

Mimo że liczba diagnoz rośnie, śmiertelność związana z nowotworem tarczycy pozostaje stabilna od wielu lat7. Szacuje się, że w 2024 roku z powodu tej choroby zmarło około 2 170 osób, w porównaniu z 2 120 w 2023 roku5. Ogólny wskaźnik przeżycia pięcioletniego dla osób z nowotworem tarczycy wynosi 98 procent, a długoterminowe przeżycie wynosi 95 procent lub więcej6.

Rodzaje nowotworów tarczycy

Specjaliści klasyfikują nowotwory tarczycy na podstawie rodzaju komórek, z których wywodzi się nowotwór. Rodzaj nowotworu ma znaczenie dla sposobu leczenia i przewidywanych rokowań.

Nowotwór brodawkowaty tarczycy to najczęstszy typ, stanowiący do 80 procent wszystkich przypadków. Ponad 70 procent pacjentów z nowotworem tarczycy ma właśnie ten typ38. Ten rodzaj nowotworu rośnie powoli. Chociaż rak brodawkowaty często rozprzestrzenia się do węzłów chłonnych w szyi, choroba bardzo dobrze reaguje na leczenie. Nowotwór brodawkowaty tarczycy jest wysoce uleczalny i rzadko prowadzi do śmierci3.

Nowotwór pęcherzykowy tarczycy jest drugim najczęstszym typem, który rozwija się w komórkach, w których przechowywane są hormony tarczycy. Jest bardziej agresywny niż rak brodawkowaty i często rozprzestrzenia się przez krwiobieg do płuc lub kości. Większość pacjentów z tym typem nowotworu ma ponad 40 lat8. Rak brodawkowaty i pęcherzykowy są określane jako wysoko zróżnicowany nowotwór tarczycy i stanowią ponad 90 procent wszystkich nowotworów tarczycy5.

Nowotwór rdzeniasty tarczycy występuje u 3-4 procent pacjentów. Łatwiej go leczyć i kontrolować, jeśli zostanie wykryty przed rozprzestrzenieniem się do innych części ciała. Istnieją dwa typy raka rdzeniastego: sporadyczny i rodzinny. W przypadku wszystkich pacjentów z rakiem rdzeniastym należy przeprowadzić badania genetyczne, aby ustalić, czy istnieją zmiany genetyczne przewidujące rozwój choroby5.

Nowotwór anaplastyczny tarczycy jest najrzadszą formą, stanowiącą tylko 1-2 procent wszystkich nowotworów tarczycy. Jest to bardzo agresywny typ nowotworu, który jest trudny do kontrolowania i leczenia. Większość pacjentów z rakiem anaplastycznym ma ponad 60 lat58.

Rak z komórek Hürthle to rzadki typ nowotworu tarczycy. Wcześniej był uważany za wariant raka pęcherzykowego, ale obecnie jest klasyfikowany jako odrębny typ. Nowotwory z komórek Hürthle częściej rozprzestrzeniają się poza tarczycę w momencie diagnozy8.

Objawy i czynniki ryzyka

Wielu pacjentów, szczególnie we wczesnych stadiach nowotworu tarczycy, nie odczuwa żadnych objawów59. W większości przypadków ludzie nie wiedzą, że mają raka, dopóki nie pójdą na coroczne badanie lekarskie, a lekarz wyczuje guzek lub obrzęk podczas badania szyi, którego wcześniej nie zauważyli9.

W miarę rozwoju nowotworu mogą pojawić się objawy, takie jak25:

• Guzek lub obrzęk z przodu szyi
• Chrypka lub trudności w mówieniu
• Powiększone węzły chłonne
• Trudności w połykaniu lub oddychaniu
• Ból w gardle lub szyi

Istotne jest, aby pamiętać, że guzki tarczycy są częste, ale zwykle nie są rakiem2. W wielu przypadkach guzek lub obrzęk okaże się infekcją, nieszkodliwym naroślem lub innym stanem nienowotworowym.

Główne czynniki ryzyka rozwoju nowotworu tarczycy to wiek, płeć i narażenie na promieniowanie2. Znaczne narażenie na promieniowanie jest niewątpliwie jednym z dwóch głównych czynników ryzyka. Duże dawki promieniowania w okolicy głowy, szyi lub klatki piersiowej, zazwyczaj podczas leczenia innego nowotworu, zwiększają ryzyko nowotworu tarczycy. Także praca związana z narażeniem na promieniowanie może stanowić zagrożenie6.

Około 5 procent przypadków nowotworu tarczycy może być związanych z historią rodzinną choroby. W takich przypadkach uważa się, że nowotwór ma podłoże genetyczne9. Rak rdzeniasty tarczycy czasami jest spowodowany zmianą w genie, która jest przekazywana z rodzica na dziecko2.

Nowotwór tarczycy nie jest związany ze stylem życia. Spożywanie alkoholu ani palenie papierosów nie są uważane za czynniki ryzyka9. Choroba nie ma też związku ze stanem niedoczynności ani nadczynności tarczycy.

Rozpoznanie choroby

Badania sprawdzające tarczycę, szyję i krew są wykorzystywane do rozpoznania nowotworu tarczycy2. Lekarz może zlecić tomografię komputerową, badanie CT/PET lub biopsję cienkoigłową (pobranie małego fragmentu tkanki za pomocą cienkiej igły), aby pomóc określić właściwe leczenie8.

Zespół specjalistów medycznych decyduje o dostępnych opcjach leczenia. Nazywa się ich zespołem wielodyscyplinarnym. Zespół może obejmować10:

• Chirurga – lekarza, który wykonuje operacje
• Onkologa – specjalistę od leczenia nowotworów
• Endokrynologa – lekarza specjalizującego się w chorobach układu hormonalnego
• Radiologa – lekarza specjalizującego się w opisywaniu zdjęć rentgenowskich i wyników badań obrazowych
• Pielęgniarkę onkologiczną – pielęgniarkę oferującą wsparcie i porady podczas i po leczeniu
• Specjalistę medycyny nuklearnej – lekarza specjalizującego się w badaniach wykorzystujących substancje radioaktywne
• Patologa – lekarza specjalizującego się w oglądaniu komórek pod mikroskopem

Lekarz omówi z pacjentem sugerowane leczenie, wyjaśni jego korzyści i możliwe skutki uboczne. Wybór leczenia będzie zależał od lokalizacji nowotworu, jego wielkości, stopnia rozprzestrzenienia (stadium), rodzaju nowotworu tarczycy, wyglądu komórek pod mikroskopem oraz ogólnego stanu zdrowia i sprawności pacjenta10.

Leczenie nowotworów tarczycy

Większość typów nowotworów tarczycy można leczyć i wyleczyć11. Jest to szczególnie prawdziwe, jeśli nowotwór jest zlokalizowany i nie rozprzestrzenił się na okoliczne obszary. W przypadku osób z nowotworem tarczycy celem jest usunięcie nowotworu poprzez operację i powstrzymanie jego wzrostu oraz powrotu11.

Operacja jest najczęstszym sposobem leczenia nowotworu tarczycy41110. Chirurgiczne usunięcie tarczycy nazywa się tyreoidektomią. Chirurg wykonuje nacięcie u podstawy szyi i usuwa gruczoł tarczycy. Jeśli rak jest ograniczony do jednej części tarczycy, chirurg może usunąć tylko tę część – taką operację nazywa się lobektomią tarczycy. Chirurg może również usunąć węzły chłonne w szyi i inne tkanki8.

Po operacji usuwającej tarczycę pacjenci zwykle muszą przyjmować tabletki hormonalne, aby zastąpić hormony, które produkowała tarczyca. Może to również pomóc w zapobieganiu powrotowi nowotworu. Terapia hormonalna może być również konieczna, jeśli usunięto tylko część tarczycy12.

Leczenie radioaktywnym jodem wykorzystuje promieniowanie do niszczenia komórek nowotworowych. Leczenie zawiera niewielką ilość promieniowania, którą przyjmuje się w postaci tabletki lub płynu. Komórki tarczycy wchłaniają jod radioaktywny, a promieniowanie zawarte w jodzie zabija komórki nowotworowe1210. Po operacji można zastosować leczenie radioaktywnym jodem, aby zniszczyć komórki nowotworowe, które mogły pozostać, lub aby pomóc powstrzymać powrót nowotworu12.

Leki celowane mają na celu zatrzymanie wzrostu nowotworu. Można stosować leczenie lekami celowanymi w przypadku nowotworu tarczycy, jeśli inne metody leczenia nie są już skuteczne lub gdy rak rozprzestrzenił się do innej części ciała12.

Radioterapia wykorzystuje wiązki promieniowania o wysokiej energii do zabijania komórek nowotworowych. Można zastosować radioterapię w przypadku nowotworu tarczycy, jeśli nie można usunąć nowotworu operacyjnie lub gdy rak rozprzestrzenił się do innej części ciała12.

Chemioterapia jest stosowana rzadziej w leczeniu nowotworów tarczycy, głównie w przypadkach zaawansowanego raka anaplastycznego11.

W rzadkich przypadkach, gdy typu nowotworu tarczycy nie można wyleczyć, stosuje się podejście paliatywne, mające na celu łagodzenie bólu w jak największym stopniu w celu poprawy jakości życia11.

Rokowania i życie po leczeniu

Rokowania w przypadku nowotworu tarczycy są zazwyczaj bardzo dobre. Wskaźniki wyleczenia są doskonałe, szczególnie gdy chorobę wykryje się wcześnie39. Podczas gdy większość nowotworów ocenia się pod kątem pięcioletniego wskaźnika przeżycia, nowotwór tarczycy rośnie tak wolno, że stosuje się skalę dziesięcioletnią. Średnie dziesięcioletnie przeżycie może wynosić ponad 90 procent9.

Po leczeniu pacjenci będą mieli regularne kontrole. Lekarz może zalecić różne badania i testy kontrolne. Ważne jest, aby rozmawiać ze specjalistami o wszelkich objawach lub skutkach ubocznych, które budzą niepokój – nie trzeba czekać na następną kontrolę12.

Życie po nowotworze wygląda inaczej dla każdej osoby, a obawy związane z życiem po chorobie są różne13. Rozmowa z zespołem medycznym o tym, co jest najważniejsze dla jakości życia po leczeniu nowotworu tarczycy, może pomóc w pewnym rozpoczęciu kolejnego etapu życia.

Warto zadawać pytania zespołowi medycznemu, takie jak13:

• Jakiej opieki następczej będę potrzebować i jak często powinienem spotykać się z zespołem leczącym nowotwór?
• Jakich krótkoterminowych i długoterminowych skutków ubocznych leczenia mogę się spodziewać?
• Czy nowotwór tarczycy lub jego leczenie może wpłynąć na moją zdolność do założenia rodziny?
• Jakie są oznaki i objawy nawrotu choroby?

Radzenie sobie z diagnozą nowotworu może być trudne. Na początku prawdopodobne jest odczuwanie silnego zdenerwowania, strachu i dezorientacji. Tego typu uczucia są naturalne. Jednego dnia można czuć się pozytywnie i być w stanie sobie poradzić, ale następnego dnia odczuwać coś zupełnie przeciwnego14. Bardzo ważne jest uzyskanie odpowiednich informacji o typie nowotworu tarczycy i jego leczeniu. Łatwiej jest podejmować decyzje i radzić sobie, gdy jest się dobrze poinformowanym o chorobie i leczeniu14.

Rozmowa z przyjaciółmi i bliskimi o nowotworze może pomóc i zapewnić wsparcie. Niektóre osoby uważają, że doradztwo psychologiczne może im pomóc w radzeniu sobie. Doradztwo może pomóc w redukcji stresu i poprawie jakości życia14.