Nowotwór pęcherzykowy tarczycy to drugi co do częstości typ raka tarczycy, stanowiący około 10-15% wszystkich przypadków. Jest to nowotwór dobrze zróżnicowany, który zazwyczaj dobrze reaguje na leczenie i często można go całkowicie wyleczyć.
Czym jest nowotwór pęcherzykowy tarczycy
Nowotwór pęcherzykowy tarczycy to rodzaj nowotworu, który rozwija się w tarczycy – gruczole znajdującym się w dolnej części szyi, tuż poniżej chrząstki tarczowatej. Tarczyca ma kształt przypominający motyla i jest częścią układu hormonalnego organizmu. Wytwarza hormony, które pomagają kontrolować metabolizm (czyli procesy odpowiedzialne za przekształcanie pożywienia w energię) oraz poziom wapnia we krwi.
Tarczyca składa się z komórek pęcherzykowych, które tworzą małe struktury przypominające pęcherzyki. To właśnie te komórki produkują i uwalniają hormony tarczycy, takie jak T3 i T4. Hormony te, choć wytwarzane w niewielkich ilościach, są niezwykle ważne dla regulowania metabolizmu i funkcjonowania komórek w całym organizmie. Odpowiadają również za kontrolę rytmu serca i temperatury ciała.
Istnieją cztery główne typy nowotworów tarczycy: pęcherzykowy, brodawkowaty, rdzeniasty i anaplastyczny. Nowotwory tarczycy dzieli się również na dwie kategorie ze względu na ich wygląd pod mikroskopem. Nowotwory dobrze zróżnicowane to te, które są dobrze poddają się leczeniu i często można je całkowicie wyleczyć – do tej grupy należą nowotwór pęcherzykowy i brodawkowaty. Nowotwory niezróżnicowane są trudniejsze do leczenia – przykładem jest rzadki i agresywny rak anaplastyczny.
Nowotwór pęcherzykowy tarczycy stanowi drugą co do częstości postać raka tarczycy, występując w około 10-15% wszystkich przypadków. Jest nieco bardziej agresywny niż nowotwór brodawkowaty, ale nadal zalicza się do nowotworów dobrze zróżnicowanych. Charakterystyczną cechą tego nowotworu jest tworzenie małych pęcherzyków lub okrągłych struktur w tkance tarczycy. Komórki rakowe mogą wnikać do okolicznych tkanek i rozprzestrzeniać się do odległych miejsc, zwłaszcza do węzłów chłonnych, płuc i kości.
Objawy i przyczyny
Wiele osób z nowotworem pęcherzykowym tarczycy nie doświadcza żadnych objawów, szczególnie we wczesnych stadiach choroby. Kiedy jednak nowotwór się rozwija, mogą pojawić się następujące objawy:
Bezbolesny guzek z przodu szyi lub guzek tarczycy
Powiększona tarczyca
Trudności w oddychaniu
Chrypka lub zmiany w głosie
Ból w okolicy szyi
Powiększone węzły chłonne
Warto pamiętać, że wiele z tych objawów może być spowodowanych nienowotworowymi schorzeniami tarczycy, takimi jak stany zapalne. Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, umów się na wizytę u lekarza. Wczesne wykrycie choroby ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia szans na skuteczne leczenie.
Nowotwór pęcherzykowy tarczycy występuje zazwyczaj u nieco starszych osób niż rak brodawkowaty i rzadziej pojawia się u dzieci. W przeciwieństwie do raka brodawkowatego, rak pęcherzykowy rzadko rozwija się po narażeniu na promieniowanie. Występuje nieco częściej u kobiet, z proporcją około 3:1 w stosunku do mężczyzn. Szczyt zachorowań przypada na wiek między 40 a 60 lat.
Czynniki ryzyka rozwoju nowotworu pęcherzykowego tarczycy obejmują: niedobór jodu w diecie, znaczne narażenie na promieniowanie w okolicy głowy, szyi lub klatki piersiowej (zazwyczaj związane z leczeniem innego nowotworu, takiego jak chłoniak lub rak piersi, lub narażenie podczas katastrofy nuklearnej), otyłość oraz silna historia rodzinna raka tarczycy lub zespołów genetycznych predysponujących do tego nowotworu.
Około połowa przypadków nowotworu pęcherzykowego tarczycy wykazuje mutacje w genach z rodziny Ras, szczególnie HRAS, NRAS i KRAS. Obserwuje się również mutacje w genie MINPP1, jak również mutacje w linii zarodkowej genu PTEN, odpowiedzialne za zespół Cowdena, którego cechą jest rak pęcherzykowy tarczycy. Ponadto charakterystyczna dla nowotworów pęcherzykowych jest translokacja chromosomowa między genem PAX-8 (ważnym w rozwoju tarczycy) a genem kodującym receptor aktywowany przez proliferatory peroksysomów γ 1 (PPARγ1). Fuzja PAX8-PPARγ1 występuje w około jednej trzeciej przypadków raka pęcherzykowego tarczycy.
Rozpoznanie choroby
Rozpoznanie nowotworu pęcherzykowego tarczycy wymaga przeprowadzenia szeregu badań. Lekarz rozpoczyna od badania fizykalnego, w tym badania palcowego tarczycy, aby sprawdzić, czy występują guzki lub powiększenie gruczołu.
Badania obrazowe odgrywają ważną rolę w diagnostyce. Ultrasonografia (USG) tarczycy pomaga ocenić wielkość i charakter guzków. Inne badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI), mogą być używane do sprawdzenia, czy nowotwór rozprzestrzenił się poza tarczycę.
Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa to badanie, podczas którego za pomocą cienkiej igły pobiera się próbkę komórek z guzka tarczycy. Próbka jest następnie badana pod mikroskopem. Jednak rozróżnienie między łagodnym a złośliwym guzkiem pęcherzykowym wyłącznie na podstawie badania cytologicznego z biopsji igłowej może być trudne. Nowotwór pęcherzykowy przypomina normalny mikroskopowy wzór tarczycy, a ostateczne rozpoznanie często wymaga badania inwazji torebki lub naczyń, co można ocenić dopiero po usunięciu całego guza.
Z tego powodu często konieczny jest zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu całości lub dużej części tarczycy, aby uzyskać wystarczającą ilość tkanki do ostatecznego rozpoznania. Dopiero badanie histopatologiczne usunięcia preparatu może wykazać inwazję torebki lub naczyń krwionośnych, co potwierdza rozpoznanie nowotworu pęcherzykowego.
Wykonywane są również badania krwi w celu oceny funkcji tarczycy i poziomu hormonów. Ważnym markerem nowotworowym w przypadku dobrze zróżnicowanego raka pęcherzykowego tarczycy jest tyreoglobulina (Tg) – białko wytwarzane przez komórki tarczycy.
W niektórych przypadkach, szczególnie gdy istnieje podejrzenie dziedzicznej formy choroby, może być zalecone badanie genetyczne. Pomaga ono zidentyfikować mutacje genowe, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju raka tarczycy.
Leczenie
Główną metodą leczenia nowotworu pęcherzykowego tarczycy jest operacja chirurgiczna. Dokładny rodzaj zabiegu zależy przede wszystkim od rozległości miejscowej choroby oraz stadium nowotworu.
Istnieją dwa główne typy usunięcia tarczycy: lobektomia tarczycy (usunięcie połowy tarczycy) i całkowita tyreoidektomia (usunięcie całej tarczycy). Jeśli guz pierwotny ma mniej niż 1 cm średnicy i nie ma naciekania poza tarczycę ani przerzutów odległych, można rozważyć jednostronną lobektomię. Jednak w większości przypadków nowotworu pęcherzykowego zalecana jest całkowita tyreoidektomia, szczególnie gdy guz jest większy niż 1 cm, występuje naciekanie poza tarczycę lub stwierdza się przerzuty odległe.
Najważniejsze jest, aby cały nowotwór został usunięty podczas pierwszej operacji. W wielu przypadkach zabieg można wykonać jako operację małoinwazyjną z małym nacięciem o długości około 2,5 cm w dolnej przedniej części szyi. Jeśli obecne są klinicznie widoczne powiększone węzły chłonne, należy je usunąć wraz z chirurgią węzłów chłonnych szyi.
Charakterystyczną cechą nowotworu pęcherzykowego tarczycy jest inwazja naczyniowa (naciekanie naczyń krwionośnych), dlatego przerzuty odległe są częstsze niż w przypadku raka brodawkowatego. Śmiertelność związana z rakiem pęcherzykowym często wiąże się ze stopniem inwazji naczyniowej. Z tego powodu, jeśli nowotwór rozprzestrzenił się do odległych części ciała, może być konieczne dodatkowe leczenie.
Po zabiegu chirurgicznym może być stosowana terapia jodem radioaktywnym. Jod radioaktywny niszczy pozostałe komórki tarczycy oraz ewentualne komórki nowotworowe, które mogły pozostać po operacji. To leczenie jest szczególnie skuteczne, ponieważ komórki tarczycy wchłaniają jod. Młodsi pacjenci zazwyczaj lepiej reagują na terapię jodem radioaktywnym niż osoby powyżej 55. roku życia, u których guz często nie koncentruje jodu tak dobrze.
Terapia hormonalna jest niezbędna po usunięciu tarczycy. Ponieważ tarczyca nie może już wytwarzać hormonów, konieczne jest codzienne przyjmowanie syntetycznych hormonów tarczycy w tabletkach. To leczenie zastępcze nie tylko uzupełnia niedobór hormonów, ale również może pomóc zapobiec powrotowi nowotworu poprzez hamowanie produkcji hormonu stymulującego tarczycę (TSH), który może pobudzać wzrost pozostałych komórek nowotworowych.
W przypadku przerzutowego nowotworu pęcherzykowego (czyli takiego, który rozprzestrzenił się do odległych części ciała) mogą być stosowane dodatkowe metody leczenia. Należą do nich radioterapia (napromienianie zewnętrzne), terapie celowane (leki ukierunkowane na specyficzne zmiany molekularne w komórkach nowotworowych) oraz w niektórych przypadkach chemioterapia.
W przypadku nawrotu nowotworu pęcherzykowego leczenie zależy od miejsca, w którym nowotwór powrócił. Jeśli jest zlokalizowany w szyi, może zostać usunięty chirurgicznie, jeśli to możliwe. Radioterapia może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z operacją. Jeśli nowotwór rozprzestrzenił się do wielu miejsc i nie reaguje na radioterapię, można zastosować terapię celowaną lub chemioterapię.
Rokowanie i przeżywalność
Nowotwór pęcherzykowy tarczycy jest wysoce uleczalny i często można go całkowicie wyleczyć, szczególnie gdy zostanie wykryty wcześnie. Ogólna 5-letnia przeżywalność osób z rakiem tarczycy wynosi 98%, przy czym długoterminowa przeżywalność sięga 95% lub więcej. Wskaźnik wyleczalności nowotworu pęcherzykowego tarczycy zbliża się do 95%, szczególnie gdy leczenie jest prowadzone przez doświadczonych chirurgów w specjalistycznych ośrodkach zajmujących się dużą liczbą przypadków.
Rokowanie zależy od wielu czynników. Wiek jest ważnym czynnikiem – pacjenci powyżej 55. roku życia często mają bardziej agresywną chorobę niż młodsi pacjenci. Stopień inwazji naczyniowej ma również znaczenie – im większa inwazja naczyń krwionośnych, tym gorsze rokowanie.
Dostępne statystyki pokazują różnice w przeżywalności między mężczyznami a kobietami. W Anglii, na podstawie danych z lat 2016-2020, około 90% mężczyzn i prawie 95% kobiet przeżywa co najmniej 1 rok po diagnozie. Około 85% mężczyzn i 90% kobiet przeżywa co najmniej 5 lat po diagnozie. Około 85% wszystkich osób przeżywa 10 lat lub dłużej po rozpoznaniu.
Należy pamiętać, że statystyki te dotyczą wszystkich typów i stadiów raka tarczycy, a nowotwór pęcherzykowy i brodawkowaty zazwyczaj mają bardzo dobre rokowanie. Indywidualne rokowanie może się znacznie różnić w zależności od wieku pacjenta, stadium choroby w momencie rozpoznania, obecności przerzutów oraz odpowiedzi na leczenie.
Życie po leczeniu
Po zakończeniu leczenia nowotworu pęcherzykowego tarczycy ważne jest regularne monitorowanie stanu zdrowia. Celem kontroli jest wczesne wykrycie ewentualnego nawrotu choroby oraz zarządzanie ewentualnymi długoterminowymi skutkami leczenia.
Jeśli tarczyca została całkowicie usunięta, konieczne będzie codzienne przyjmowanie hormonów tarczycy przez całe życie. Lekarz będzie regularnie sprawdzał poziom hormonów we krwi i w razie potrzeby dostosowywał dawkę leku. Ważne jest, aby przyjmować leki zgodnie z zaleceniami lekarza i nie przerywać ich stosowania bez konsultacji.
Regularne wizyty kontrolne obejmują badania krwi w celu sprawdzenia poziomu hormonów tarczycy oraz tyreoglobuliny (markera nowotworowego). Badania obrazowe, takie jak USG szyi, mogą być wykonywane w celu sprawdzenia, czy nie ma oznak nawrotu choroby. Częstotliwość kontroli zależy od stadium choroby i ryzyka nawrotu.
Po leczeniu mogą występować różne skutki uboczne. Mogą one obejmować zmęczenie, zmiany wagi, problemy z głosem (jeśli podczas operacji doszło do uszkodzenia nerwów krtani) oraz objawy niedoboru wapnia, jeśli podczas operacji uszkodzone zostały przytarczyce (małe gruczołki obok tarczycy regulujące poziom wapnia). Większość tych problemów można skutecznie kontrolować przy odpowiedniej opiece medycznej.
Ważne jest również dbanie o zdrowie emocjonalne. Diagnoza nowotworu i leczenie mogą być stresujące zarówno dla pacjenta, jak i jego bliskich. Wiele osób korzysta ze wsparcia psychologicznego, grup wsparcia dla osób z rakiem tarczycy lub rozmów z innymi osobami, które przeszły podobne doświadczenia.
Prowadzenie zdrowego stylu życia może pomóc w powrocie do zdrowia i poprawić ogólne samopoczucie. Należy zadbać o zbilansowaną dietę, regularną aktywność fizyczną (zgodnie z zaleceniami lekarza), wystarczającą ilość snu oraz unikanie tytoniu. Jeśli masz jakiekolwiek obawy lub pytania dotyczące życia po leczeniu raka tarczycy, zawsze skonsultuj się ze swoim zespołem medycznym.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja