Zaburzenia schizofrenopodobne

Czym są zaburzenia schizofrenopodobne?

Zaburzenia schizofrenopodobne to krótkotrwały stan zdrowia psychicznego, który wywołuje psychozę – stan, w którym osoba nie jest w stanie odróżnić tego, co rzeczywiste, od tego, co wyobrażone1. To zaburzenie obejmuje takie objawy jak halucynacje, urojenia, zdezorganizowana mowa i zdezorganizowane zachowanie1.

Główna różnica między schizofrenią a zaburzeniami schizofrenopodobnymi polega na tym, jak długo trwają objawy. Schizofrenia jest przewlekłą chorobą trwającą przez całe życie. Zaburzenia schizofrenopodobne to stan krótkotrwały, który trwa od jednego do sześciu miesięcy1. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż sześć miesięcy, lekarze uznają, że osoba ma schizofrenię, a nie zaburzenia schizofrenopodobne2.

Zaburzenia schizofrenopodobne należą do spektrum schizofrenii i są jednym z wczesnych sposobów, w jaki schizofrenia może się ujawnić. Diagnoza zaburzeń schizofrenopodobnych może być poprzednikiem rozwinięcia się lub zdiagnozowania schizofrenii3. Jednak diagnoza zaburzeń schizofrenopodobnych nie zawsze oznacza, że osoba rozwinie schizofrenię3.

Istotne jest również to, że w przeciwieństwie do schizofrenii, do postawienia diagnozy zaburzeń schizofrenopodobnych nie jest wymagane pogorszenie funkcjonowania społecznego, zawodowego lub akademickiego. Poziom funkcjonowania osoby może, ale nie musi być dotknięty4.

Objawy zaburzeń schizofrenopodobnych

Objawy zaburzeń schizofrenopodobnych są podobne do objawów schizofrenii i obejmują1:

• Urojenia: Są to silnie utrwalone fałszywe przekonania, które nie opierają się na rzeczywistości. Osoba odmawia zmiany zdania, nawet gdy dowody pokazują, że przekonania są nieprawidłowe.
• Halucynacje: Są to fałszywe percepcje obiektów lub zdarzeń angażujące zmysły – wzrok, słuch, zapach, smak lub dotyk. Osoba może widzieć, słyszeć, wąchać, smakować lub czuć rzeczy, które w rzeczywistości nie istnieją.
• Zdezorganizowana mowa: Mowa może nie mieć sensu, osoba może używać bezsensownych słów, przeskakiwać z jednego tematu na drugi lub mówić w dziwny, nietypowy sposób, co utrudnia komunikację z innymi2.
• Dziwne lub nietypowe zachowanie: Może obejmować chodzenie tam i z powrotem, chodzenie w kółko, ciągłe pisanie lub powtarzające się ruchy fizyczne bez wyraźnego powodu25.
• Spłaszczony afekt: Mówienie monotonnym głosem i posiadanie ograniczonej mimiki twarzy5.
• Brak energii2.
• Słaba higiena i nawyki pielęgnacyjne2.
• Utrata zainteresowania lub przyjemności z życia2.
• Wycofanie się z rodziny, przyjaciół i aktywności społecznych2.

Ważne objawy, które wymagają natychmiastowej uwagi, obejmują3:

• Oderwanie się od rzeczywistości lub niepewność co do tego, co wokół jest prawdziwe
• Słyszenie głosów mówiących na głos lub w głowie, gdy nikt nie mówi
• Impulsy lub myśli o skrzywdzeniu siebie lub innych – w takim przypadku należy natychmiast zadzwonić pod numer 112
• Paranoja i podejrzliwość

Profil objawów zaburzeń schizofrenopodobnych jest identyczny jak w schizofrenii. Jednak całkowity czas trwania choroby, włączając fazy prodromalne lub resztkowe, musi wynosić mniej niż sześć miesięcy6.

Przyczyny

Lekarze nie wiedzą dokładnie, co powoduje zaburzenia schizofrenopodobne. Prawdopodobnie zaangażowana jest mieszanka czynników, w tym2:

• Genetyka: Skłonność do rozwijania schizofrenii i zaburzeń schizofrenopodobnych może być dziedziczna
• Czynniki środowiskowe
• Nieprawidłowości w chemii mózgu

Objawy nie powinny być wynikiem zażywania narkotyków ani innego zaburzenia psychologicznego3.

Jak często występują zaburzenia schizofrenopodobne?

W Stanach Zjednoczonych zaburzenia schizofrenopodobne są znacznie rzadsze niż schizofrenia, która dotyka od 0,6% do 1,9% ludzi1. Badania sugerują, że około 1 na 1000 osób na całym świecie ma zaburzenia schizofrenopodobne5.

Około jedna trzecia (33%) osób, które otrzymują diagnozę zaburzeń schizofrenopodobnych, nie będzie już miała objawów po sześciu miesiącach. Większość z pozostałych dwóch trzecich (66%) osób ostatecznie otrzyma diagnozę schizofrenii lub zaburzeń schizoafektywnych. Innymi słowy, ich objawy trwają dłużej niż sześć miesięcy1.

Chociaż początek schizofrenii jest często stopniowy w ciągu wielu miesięcy lub lat, początek zaburzeń schizofrenopodobnych może być stosunkowo szybki4.

Diagnoza

Ważne jest odróżnienie zaburzeń schizofrenopodobnych od innych stanów medycznych i psychiatrycznych, które mogą prezentować się w postaci jaskrawego stanu psychotycznego. Ogólnie wskazane są następujące badania6:

• Ocena toksykologiczna
• Badanie medyczne
• Pełne badanie stanu psychicznego

Konkretne kryteria diagnostyczne wymagają obecności dwóch lub więcej z następujących objawów, z których każdy jest obecny przez znaczną część czasu w okresie jednego miesiąca (lub krócej, jeśli zostały pomyślnie leczone), przy czym co najmniej jeden z nich musi być urojeniami, halucynacjami lub zdezorganizowaną mową6:

1. Urojenia
2. Halucynacje
3. Zdezorganizowana mowa
4. Zdezorganizowane lub katatoniczne zachowanie
5. Negatywne objawy (takie jak zmniejszona ekspresja emocjonalna)

Lekarze będą zwracać szczególną uwagę na czas trwania objawów. Muszą wiedzieć, kiedy objawy po raz pierwszy się rozpoczęły i jak długo trwały, aby zapewnić dokładną diagnozę5.

Leczenie

Leczenie zaburzeń schizofrenopodobnych może obejmować psychoterapię, terapie rodzinne i społeczno-edukacyjne oraz farmakoterapię. Ogólne cele leczenia są następujące7:

• Ochrona i stabilizacja pacjenta
• Minimalizacja konsekwencji psychospołecznych
• Rozwiązanie objawów docelowych przy minimalnych skutkach ubocznych

Pacjenci, którzy mogą skrzywdzić siebie lub innych, powinni zostać hospitalizowani. Pozwoli to na pełną ocenę diagnostyczną i pomoże zapewnić bezpieczeństwo zarówno pacjentów, jak i innych osób. Środowisko wspierające z minimalną stymulacją jest najbardziej pomocne7.

W miarę postępów w poprawie można oferować pacjentom i ich rodzinom pomoc w zakresie umiejętności radzenia sobie, technik rozwiązywania problemów i podejść psychoedukacyjnych. Pacjenci mogą skorzystać ze strukturyzowanego środowiska pośredniego (np. szpitala dziennego) w początkowych fazach powrotu do społeczeństwa7.

Podobnie jak schizofrenia, zaburzenia schizofrenopodobne są często leczone lekami przeciwpsychotycznymi, zwłaszcza atypowymi, wraz z różnorodnymi formami wsparcia społecznego (takimi jak psychoterapia indywidualna, terapia rodzinna, terapia zajęciowa itp.) mającymi na celu zmniejszenie społecznego i emocjonalnego wpływu choroby4.

Terapia elektrowstrząsowa była pomocna w leczeniu krótkotrwałych psychoz reaktywnych, ale w przypadku zaburzeń schizofrenopodobnych jest generalnie zarezerwowana dla przypadków opornych na leczenie farmakologiczne7.

Przy odpowiednim wsparciu osoby z zaburzeniami schizofrenopodobnymi mogą nauczyć się zarządzać swoimi objawami i poprawić swoje samopoczucie5.

Rokowanie

Rokowanie różni się w zależności od charakteru, nasilenia i czasu trwania objawów. Około jedna trzecia osób z diagnozą zaburzeń schizofrenopodobnych w pełni wyzdrowieje, a ich objawy nie powrócą po sześciu miesiącach. Jednak około dwie trzecie osób ostatecznie otrzyma diagnozę schizofrenii lub zaburzeń schizoafektywnych44.

Chociaż nie ma lekarstwa na zaburzenia schizofrenopodobne, można nimi zarządzać przy odpowiednim wsparciu. Leczenie może obejmować interwencje takie jak poznawczo-behawioralną terapię (CBT), terapię rodzinną i leki5.