Objawy negatywne schizofrenij, takie jak brak motywacji, wycofanie społeczne czy spłycenie emocji, mają ogromny wpływ na codzienne życie pacjentów. Te trudne do zauważenia i leczenia objawy często bardziej upośleddzają funkcjonowanie niż bardziej widoczne objawy psychotyczne.
Czym są objawy negatywne w schizofrenii
Objawy negatywne w schizofrenii to zaburzenia polegające na utracie lub zmniejszeniu normalnych funkcji psychicznych. W przeciwieństwie do objawów pozytywnych, które dodają nowe doświadczenia psychiczne (jak halucynacje czy urojenia), objawy negatywne odbierają pacjentowi naturalne zdolności i reakcje.
Koncepcja objawów pozytywnych i negatywnych w zaburzeniach psychicznych istnieje od dawna, ale została po raz pierwszy zastosowana w odniesieniu do zdrowia psychicznego przed wieloma laty. Obecnie te dwa typy objawów są uznawane za kluczowe dla zrozumienia i leczenia schizofrenii.
Objawy negatywne zazwyczaj rozwijają się powoli. Pierwsze oznaki mogą być trudne do rozpoznania, szczególnie gdy pojawiają się w okresie dojrzewania, ponieważ można je pomylić z typowymi zachowaniami nastolatków, takimi jak wycofywanie się społeczne czy zmiany we wzorcach snu.
Główne typy objawów negatywnych
Objawy negatywne schizofrenii obejmują zaburzenia wolicjonalne (motywacyjne) oraz zaburzenia emocjonalne. Do najważniejszych należą:
Awoliacja to brak woli lub inicjatywy do podejmowania działań. Osoby z tym objawem mają trudności z rozpoczynaniem prostych codziennych czynności, spędzają większość dnia w bezruchu i nie angażują się w żadne aktywności.
Anhedonia oznacza utratę zdolności do odczuwania przyjemności. Pacjenci nie czerpią radości z aktywności, które wcześniej sprawiały im przyjemność. Mogą jednak nadal interesować się pewnymi tematami, co pokazuje, że anhedonia nie zawsze występuje w pełnym wymiarze.
Wycofanie społeczne przejawia się brakiem zainteresowania relacjami z innymi ludźmi. Osoby dotknięte tym objawem trzymają się z dala od innych, nie mają przyjaciół i nie angażują się w codzienne interakcje społeczne.
Spłycenie afektu (płaski lub tępy afekt) objawia się brakiem emocjonalności w mimice twarzy i monotonnym głosem. Nawet gdy dana osoba doświadcza silnych emocji wewnętrznie, jak smutek po śmierci bliskiej osoby, zewnętrznie pozostaje bez wyrazu.
Alogia to ubóstwo mowy i myśli. Pacjenci mówią krótkimi zdaniami, często składającymi się tylko z kilku słów, a ich wypowiedzi są ubogie w treść.
Rozróżnienie objawów pozytywnych i negatywnych
Objawy schizofrenii dzielą się na pozytywne i negatywne, ale nie oznacza to „dobre" i „złe". Objawy pozytywne to zjawiska, które pojawiają się w życiu osoby, chociaż wcześniej ich nie było, takie jak urojenia, halucynacje czy zdezorganizowane myślenie.
Objawy negatywne natomiast reprezentują utratę normalnych funkcji. Podczas gdy objawy pozytywne mają bardziej dramatyczną i łatwo rozpoznawalną prezentację, objawy negatywne są trudniejsze do jednoznacznego zdefiniowania. Mimo to objawy negatywne mają często bardziej wyniszczający wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjentów.
Najbardziej powszechną halucynacją jest słyszenie głosów. Halucynacje są bardzo realne dla osoby, która ich doświadcza, mimo że otaczający ją ludzie nie słyszą tych głosów ani nie doświadczają tych doznań. Badania z wykorzystaniem sprzętu do skanowania mózgu pokazują zmiany w obszarze mowy w mózgach osób ze schizofrenią, gdy słyszą głosy.
Objawy pierwotne i wtórne
Objawy negatywne można podzielić na pierwotne i wtórne. Objawy pierwotne są bezpośrednim wynikiem samej choroby, podczas gdy objawy wtórne mogą wynikać z innych czynników.
Objawy wtórne mogą być spowodowane przez sama psychozę. Na przykład, jeśli pacjent słyszy głosy mówiące mu, aby nie opuszczał fotela, jego brak aktywności nie jest objawem negatywnym samym w sobie, ale wynika z aktywnej psychozy. W takim przypadku należy najpierw leczyć psychozę.
Inne przyczyny wtórnych objawów negatywnych to działania niepożądane leków przeciwpsychotycznych, takie jak sedacja, sztywność mięśni, spowolnienie parkinsonowskie czy brak motywacji. Również choroby współistniejące, takie jak depresja, zespół stresu pourazowego, używanie substancji, bezsenność czy bezdech senny, mogą przypominać objawy negatywne.
Rozróżnienie objawów pierwotnych od wtórnych jest kluczowe dla odpowiedniego leczenia, ponieważ objawy wtórne mogą być skutkiem czynników, które można wyeliminować lub zmodyfikować, takich jak skutki uboczne leków czy choroby współistniejące.
Wpływ na codzienne życie i jakość życia
Objawy negatywne są głównym czynnikiem przyczyniającym się do niskiego poziomu funkcjonowania i upośleddzenia u większości pacjentów ze schizofrenią. Osoby słabo zmotywowane nie mogą odpowiednio funkcjonować w szkole lub w pracy. Relacje z rodziną i przyjaciółmi zanikają w obliczu braku reakcji emocjonalnych i niewrażliwości na sygnały społeczne.
Osobiste zainteresowania ustępują miejsca tłumiącym wpływom anhedonii, apatii i braku uwagi. Te objawy mają niszczące konsekwencje dla życia pacjentów, a postęp w ich skutecznym leczeniu był jak dotąd skromny.
W Stanach Zjednoczonych koszty leczenia i utrata produktywności związane ze schizofrenią są znaczne. Objawy negatywne pogarszają jakość życia pacjentów i są związane z różnorodnymi poprawionymi wynikami funkcjonalnymi, co sprawia, że ich leczenie jest istotną niezaspokojoną potrzebą kliniczną.
Schizofrenia znajduje się wśród dziesięciu najbardziej obezwładniających schorzeń na świecie dla młodych dorosłych. Nawet przy optymalnym leczeniu lekami przeciwpsychotycznymi objawy negatywne mają tendencję do utrzymywania się.
Leczenie objawów negatywnych
Leczenie objawów negatywnych schizofrenii jest wyzwaniem, ponieważ objawy te często nie reagują na konwencjonalne leki przeciwpsychotyczne, które skutecznie radzą sobie z objawami pozytywnymi.
Pierwszym krokiem w leczeniu jest wykluczenie różnych innych potencjalnych przyczyn objawów negatywnych. Należy zbadać, czy psychoza nie jest przyczyną tych objawów, a następnie zająć się chorobami współistniejącymi, które mogą przyczyniać się do obrazu klinicznego, takimi jak depresja, zespół stresu pourazowego czy zaburzenia snu.
Trudno jest z pewnością stwierdzić, czy leki przeciwpsychotyczne bezpośrednio poprawiają objawy negatywne, czy też poprawiają je tylko pośrednio poprzez leczenie aktywnej psychozy. Potrzebne są badania testujące leki przeciwpsychotyczne u pacjentów, którzy wyszli z psychozy, ale nadal doświadczają istotnych objawów negatywnych.
Niektóre leki, takie jak kariprazyna i klozapina, wykazują potencjał w leczeniu objawów negatywnych, ale wymagają większej ilości dowodów z randomizowanych badań kontrolowanych. Leczenie farmakologiczne objawów negatywnych wymaga dalszych badań i rozwoju.
Poza leczeniem farmakologicznym, podejścia niefarmakologiczne, takie jak różne formy psychoterapii, mogą również przynieść korzyści pacjentom z objawami negatywnymi. Należą do nich terapia poznawczo-behawioralna oraz programy rehabilitacji psychospołecznej.
Strategie samopomocowe
Oprócz przestrzegania planu leczenia, istnieje wiele strategii samopomocowych, które mogą pomóc w zarządzaniu objawami negatywnymi schizofrenii w codziennym życiu.
Jedną z najlepszych rzeczy jest wsparcie społeczności. Posiadanie sieci wsparcia pomoże osobie ze schizofrenią radzić sobie z chorobą. Znalezienie społeczności i utrzymywanie relacji może być trudne ze względu na naturę objawów negatywnych, ale jest to kluczowe dla poprawy funkcjonowania.
Ważne jest, aby konsekwentnie przyjmować leki i uczestniczyć w terapii. Ze względu na to, że schizofrenia często powoduje stan zwany anosognozją – biologiczną kondycję, w której ktoś z poważną chorobą psychiczną nie może rozpoznać, że ją ma – może być trudno utrzymać regularność w leczeniu.
Utrzymywanie aktywności fizycznej i zdrowej diety może pomóc w zarządzaniu objawami i zminimalizowaniu ryzyka zaniedbania leczenia. Regularne ćwiczenia mogą poprawić samopoczucie i pomóc w walce z apatią i brakiem energii.
Organizowanie czasu i ustalanie małych, osiągalnych celów może pomóc w przezwyciężeniu awoliacji. Tworzenie prostych codziennych rutyn i stopniowe zwiększanie poziomu aktywności może przynieść pozytywne rezultaty.
Dla osób z objawami negatywnymi pomocne może być angażowanie się w aktywności, które wcześniej sprawiały przyjemność, nawet jeśli początkowo nie wywołują one pozytywnych emocji. Z czasem regularne uczestnictwo w takich aktywnościach może przyczynić się do poprawy nastroju i funkcjonowania społecznego.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Austria