Schizofrenia

Czym jest schizofrenia?

Schizofrenia jest przewlekłym zaburzeniem psychicznym, które wpływa na sposób myślenia, odczuwania i zachowania1. Osoby z tą chorobą często mają trudności z odróżnianiem rzeczywistości od wyobraźni, logicznym myśleniem oraz naturalnym funkcjonowaniem w sytuacjach społecznych1.

Psychoza, czyli stan, w którym człowiek nie potrafi rozpoznać rzeczywistości, jest jednym z głównych objawów schizofrenii. Może obejmować omamy (spostrzeganie rzeczy, które nie istnieją) i urojenia (fałszywe przekonania)1.

Schizofrenia może rozpocząć się już w dzieciństwie i trwać przez całe życie. Osoby z tą chorobą okresowo doświadczają trudności z myśleniem i percepcją, mogą wycofywać się z kontaktów społecznych. Bez leczenia objawy nasilają się1.

Objawy choroby

Schizofrenia charakteryzuje się istotnym zaburzeniem percepcji, myślenia i zachowania, co wpływa na wszystkie obszary życia – osobiste, rodzinne, społeczne, edukacyjne i zawodowe1. Osoby ze schizofrenią często nie zdają sobie sprawy z tego, że mają objawy1.

Objawy schizofrenii dzielą się na dwie główne kategorie: objawy pozytywne i objawy negatywne. Termin "pozytywny" nie oznacza tutaj czegoś dobrego, a "negatywny" złego – to określenia mówiące o tym, czy coś się pojawia, czy ubywa1.

Objawy pozytywne to takie, które pojawiają się u osoby, choć wcześniej ich nie było. Należą do nich:

• Urojenia – silne przekonania, które nie mają podstaw w rzeczywistości, na przykład wiara, że ktoś kontroluje twoje myśli lub zamierza ci zaszkodzić1
• Omamy – doznawanie rzeczy, które nie istnieją, takie jak słyszenie głosów, widzenie nieistniejących osób lub odczuwanie dotyku, którego nie ma1
• Zdezorganizowana mowa – trudności w organizowaniu myśli podczas mówienia, problemy z trzymaniem się tematu1
• Zdezorganizowane lub katatoniczne zachowanie – poruszanie się lub działanie w sposób, którego inni mogą nie rozumieć, na przykład nadmierne śmianie się, powtarzające się ruchy lub pozostawanie bardzo nieruchomym1

Objawy negatywne oznaczają utratę lub zmniejszenie pewnych zdolności. Mogą to być:

• Zmniejszona zdolność do funkcjonowania – na przykład słabe okazywanie emocji, mówienie monotonnym głosem lub utrata motywacji1
• Wycofanie społeczne1
• Zmniejszona ekspresja emocjonalna i brak motywacji1

Dodatkowo mogą wystąpić objawy poznawcze, takie jak zaburzenia uwagi, pamięci roboczej czy funkcji zarządzających1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Eksperci uważają, że schizofrenia wynika z połączenia czynników genetycznych i środowiskowych1.

Ryzyko zachorowania na schizofrenię wynosi 10%, jeśli najbliższy członek rodziny – rodzic lub rodzeństwo – ma tę chorobę. U osób, których bliźniak jednojajowy choruje na schizofrenię, ryzyko to wzrasta nawet do 65%1.

Naukowcy zidentyfikowali kilka genów, które zwiększają ryzyko rozwoju tej choroby. Te geny prawdopodobnie wpływają na sposób rozwoju mózgu i komunikacji między komórkami nerwowymi. Tak wiele genów może być zaangażowanych, że schizofrenię można traktować nie jako jedną, a kilka chorób1.

U osoby podatnej genetycznie, czynnik stresowy – taki jak toksyna, infekcja lub niedobór żywieniowy – może wywołać chorobę w krytycznych okresach rozwoju mózgu1.

Rozpowszechnienie

Schizofrenia jest zaskakująco częsta – dotyka 1 na każde 100 osób na świecie1. Globalne rozpowszechnienie tej choroby wynosi od 0,3% do 0,7%1.

Choroba ta występuje u wszystkich grup etnicznych i jest nieco częstsza u mężczyzn11. Objawy zwykle pojawiają się między późnym okresem dorastania a połową trzydziestki1.

Więcej niż dwie na trzy osoby z psychozą na świecie nie otrzymują specjalistycznej opieki psychiatrycznej1.

Leczenie i opieka

Schizofrenia jest chorobą przewlekłą, ale można ją leczyć. Istnieje wiele skutecznych opcji terapeutycznych, a co najmniej jedna na trzy osoby ze schizofrenią może w pełni wyzdrowieć1.

Większość osób ze schizofrenią jest leczona przez środowiskowe zespoły zdrowia psychicznego. Celem takiej opieki jest zapewnienie codziennego wsparcia i leczenia przy jednoczesnym zagwarantowaniu jak największej niezależności pacjenta1.

Zespół może składać się z:

• Pracowników socjalnych
• Pielęgniarek środowiskowych specjalizujących się w zdrowiu psychicznym
• Terapeutów zajęciowych
• Farmaceutów
• Psychologów i psychiatrów1

Leki przeciwpsychotyczne mogą leczyć niektóre objawy schizofrenii, ale wiążą się z wieloma działaniami niepożądanymi, w tym objawami pozapiramidowymi i zmianami metabolicznymi. Pacjenci przyjmujący leki przeciwpsychotyczne, szczególnie tzw. drugiej generacji (atypowe), powinni być regularnie monitorowani pod kątem zmian metabolicznych i czynników ryzyka sercowo-naczyniowego1.

Leki przeciwpsychotyczne należy rozpocząć jak najszybciej po zdiagnozowaniu schizofrenii1.

Terapie psychospołeczne powinny być oferowane osobom ze schizofrenią oprócz leczenia farmakologicznego. Osoby przechodzące terapię psychospołeczną oprócz leczenia medycznego osiągają lepsze wyniki11. Należą do nich:

• Terapia poznawczo-behawioralna
• Interwencje rodzinne
• Trening umiejętności społecznych1

Podczas pierwszego epizodu schizofrenii pacjent powinien być skierowany do zespołu wczesnej interwencji. Te specjalistyczne zespoły zapewniają leczenie i wsparcie, zazwyczaj składają się z psychiatrów, psychologów, pielęgniarek, pracowników socjalnych i pracowników wsparcia1.

Życie z schizofrenią

Większość osób ze schizofrenią dokonuje poprawy, choć wiele z nich doświadcza okresowych powrotów objawów (nawrotów)1. Wsparcie i leczenie mogą pomóc w radzeniu sobie z chorobą i jej wpływem na życie.

Nauczenie się rozpoznawania oznak pogarszania się stanu może pomóc w zarządzaniu chorobą. Oznaki mogą obejmować utratę apetytu, uczucie niepokoju lub stresu albo zaburzony sen. Możesz również zauważyć łagodniejsze objawy, takie jak uczucie podejrzliwości, niepokój o motywacje innych ludzi, słyszenie cichych głosów lub trudności z koncentracją1.

Ważne jest, aby regularnie przyjmować przepisane leki, nawet jeśli czujesz się lepiej. Ciągłe przyjmowanie leków może pomóc zapobiec nawrotom1.

Troska o własne zdrowie może również ułatwić leczenie choroby i pomóc zmniejszyć lęk, depresję i zmęczenie. Może to pomóc w lepszej jakości życia oraz większej aktywności i niezależności1.

Dbanie o siebie obejmuje:

• Utrzymywanie dobrego zdrowia fizycznego i psychicznego
• Zapobieganie chorobom lub wypadkom
• Skuteczne radzenie sobie z drobnymi dolegliwościami i przewlekłymi chorobami1

Zdrowy styl życia, w tym zbilansowana dieta z dużą ilością owoców i warzyw oraz regularna aktywność fizyczna, może pomóc w utrzymaniu zdrowej wagi i zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy czy chorób serca1.

Jedno z najlepszych rozwiązań to wsparcie społeczności. Posiadanie sieci wsparcia pomoże osobie ze schizofrenią radzić sobie z chorobą1.

Rokowanie

Pacjenci z diagnozą schizofrenii mają wyższy ogólny wskaźnik śmiertelności niż populacja ogólna, częściowo z powodu zwiększonego ryzyka samobójstwa związanego ze schizofrenią1.

Osoby ze schizofrenią podejmują próby samobójcze częściej niż osoby w populacji ogólnej. Szacuje się, że do 10% osób ze schizofrenią dokona samobójstwa w ciągu pierwszych 10 lat choroby, szczególnie młodzi mężczyźni1.

Jednak schizofrenia jest chorobą przewlekłą, którą można leczyć za pomocą leków oraz terapii psychologicznych i społecznych, co znacznie poprawia życie osób z tą chorobą1.

Stygmatyzacja, dyskryminacja i naruszanie praw człowieka osób ze schizofrenią są powszechne1. Wiele osób z tą chorobą doświadcza znaczącej niepełnosprawności społecznej i zawodowej, ale niektórzy są w stanie dobrze funkcjonować przy odpowiednim leczeniu1.