Rdzeniak zarodkowy nawrotowy

Czym jest nawrót rdzeniaka zarodkowego

Rdzeniak zarodkowy nawrotowy to sytuacja, w której nowotwór powraca po zakończeniu pierwotnego leczenia. Nawrót jest przeciwieństwem remisji – stanu, w którym organizm jest wolny od raka. Dla rodzin dzieci z rakiem jest to szczególnie trudna diagnoza1.

U nawet jednej trzeciej dzieci leczonych z powodu rdzeniaka zarodkowego nowotwór powraca. Zazwyczaj nawrót wykrywa się podczas rutynowego badania obrazowego, takiego jak rezonans magnetyczny (MRI), lub poprzez nakłucie kanału kręgowego. Problemem jest to, że w momencie wykrycia nawrotu rak często znajduje się już w zaawansowanym stadium, co znacznie utrudnia leczenie2.

Nawrót może wystąpić w różnym czasie po zakończeniu terapii. W opisywanych przypadkach nowotwór powracał nawet po 18 miesiącach od osiągnięcia remisji, gdy rodziny miały nadzieję, że najgorsze już za nimi3.

Statystyki i rokowanie

Różnica w szansach na przeżycie między pierwszym rozpoznaniem a nawrotem jest drastyczna. Przy pierwszym rozpoznaniu rdzeniaka zarodkowego wskaźnik przeżywalności wynosi około 80%. Jednak gdy nowotwór powraca, szanse na przeżycie spadają do zaledwie 5%. Prawie wszystkie dzieci, u których rak wraca po leczeniu, ostatecznie umierają z powodu choroby34.

Mniej niż 25% pacjentów z nawrotem rdzeniaka zarodkowego przeżywa. To olbrzymie wyzwanie dla medycyny, ponieważ dzieci te przeszły już intensywne leczenie i zmagają się z powikłaniami wcześniejszej terapii5.

Diagnostyka nawrotu

Tradycyjnie nawrót rdzeniaka zarodkowego wykrywa się za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI) lub badania płynu mózgowo-rdzeniowego pobieranego podczas nakłucia lędźwiowego. Jednak do czasu, gdy te metody wykryją powrót nowotworu, choroba często jest już w zaawansowanym stadium2.

Naukowcy opracowali nowy test, który może wykrywać nawrót znacznie wcześniej. Test ten analizuje fragmenty DNA uwalniane przez komórki nowotworowe do płynu mózgowo-rdzeniowego – przezroczystego płynu otaczającego mózg i rdzeń kręgowy. Badanie wykrywa specyficzne zmiany w tych fragmentach DNA, zwanych wolnokrążącym DNA6.

Badanie to może potencjalnie identyfikować dzieci, które krótko po zakończeniu leczenia nadal mają dowody na obecność raka – tzw. chorobę resztkową – i są narażone na wysokie ryzyko nawrotu. Możliwość wcześniejszego wykrycia choroby resztkowej mogłaby dać lekarzom cenny czas na zastosowanie bardziej agresywnej terapii6.

Dla rodziców zakończenie terapii jest okresem wielkiego niepokoju – po prostu czekają i obserwują, czy rak ich dziecka wróci. Test, który może potwierdzić, że pacjent jest naprawdę wolny od choroby po zakończeniu leczenia, daje ogromne poczucie ulgi. Z drugiej strony, jeśli test wykryje chorobę resztkową, może to oznaczać, że nie powinien to być koniec terapii6.

Zmiany molekularne przy nawrocie

Ważnym odkryciem jest to, że rdzeniak zarodkowy zmienia się w czasie. Typ nowotworu, który dziecko ma w momencie nawrotu, często nie jest tym samym typem, który miało przy pierwszym rozpoznaniu. Rdzeniak zarodkowy nawrotowy różni się molekularnie od pierwotnego rdzeniaka zarodkowego3.

Te zmiany są jednym z powodów, dla których leczenie nawrotów jest tak trudne. Dlatego pobranie tkanki po śmierci pacjenta jest tak istotne – umożliwia naukowcom zbadanie, dlaczego obecne metody leczenia zawodzą3.

Opcje leczenia

Gdy rdzeniak zarodkowy powraca u dzieci, nie istnieje standardowy plan leczenia. Lekarze robią, co mogą, ale wiedza w tym zakresie jest wciąż niewystarczająca37.

W praktyce plan leczenia nawrotu może obejmować następujące elementy:

• Seria zabiegów radiochirurgii stereotaktycznej – precyzyjnego napromieniania mającego na celu zahamowanie wzrostu guza w mózgu
• Chemioterapia
• Dodatkowe napromienianie kręgosłupa w nadziei na ochronę układu nerwowego przed uszkodzeniem
• Udział w badaniach klinicznych z nowymi lekami

Te metody leczenia wiążą się z kosztami – wymagają hospitalizacji i powodują poważne skutki uboczne. Najgorsze jest to, że nigdy nie można mieć pewności, czy rzeczywiście przyniosły efekt. Nikt nie jest w stanie powiedzieć, czy przedłużyły życie dziecka czy poprawiły jego jakość3.

W niektórych ośrodkach stosuje się nowsze techniki, takie jak laserowa terapia termiczna śródmiąższowa (LITT). Jest to minimalnie inwazyjna procedura, w której wykonuje się niewielkie, 5-milimetrowe nacięcie i stereotaktycznie wprowadza sondę do miejsca zmiany. Laser niszczy guz pod bezpośrednią kontrolą rezonansu magnetycznego. Niszczenie guza jest porównywalne do jego wycięcia, ale bez konieczności przeprowadzania kraniotomii – otwarcia czaszki8.

LITT jest szczególnie rozważana u pacjentów z małymi – o obwodzie 3 centymetry lub mniejsze – ogniskowymi zmianami zlokalizowanymi głęboko w mózgu, u których resekcja poprzez kraniotomię nie jest optymalna lub pożądana. Pacjenci zazwyczaj dobrze tolerują tę procedurę8.

Główne wyzwania i potrzeby badawcze

Pacjenci z nawrotowym rdzeniem zarodkowym po wcześniejszym napromienianiu stanowią szczególnie trudną grupę. Przeszli już intensywne leczenie i mają ograniczone możliwości terapeutyczne poza niewystarczającą chemioterapią lub eksperymentalnymi badaniami klinicznymi19.

Głównymi wyzwaniami są:

• Brak standardowych protokołów leczenia nawrotów
• Ograniczona wiedza o tym, które terapie ratunkowe są skuteczne
• Trudność w przeprowadzaniu badań klinicznych z powodu małej liczby pacjentów
• Potrzeba lepszego zrozumienia zmian molekularnych zachodzących przy nawrocie
• Niedobór tkanki nowotworowej do badań – stąd ogromne znaczenie pobrań pośmiertnych

Naukowcy mają pytania i pomysły na lepsze metody leczenia, ale potrzebują wsparcia. Badania nad nawrotowym rdzeniem zarodkowym są kluczowe, aby w przyszłości móc zaoferować tym dzieciom realną nadzieję na przeżycie36.

Systematyczne przeglądy literatury dotyczące terapii ratunkowych dla postępującego, opornego na leczenie lub nawrotowego rdzeniaka zarodkowego u dzieci mają na celu ocenę wcześniejszych strategii leczenia, aby kierować przyszłymi badaniami klinicznymi. Analizują one przeżywalność całkowitą, przeżywalność wolną od progresji oraz bezpieczeństwo i toksyczność każdej zastosowanej terapii10.