Nieinferiorność odpowiedzi przeciwciał przeciw półpaścowi po frakcyjnej dawce szczepionki VZV‑glycoprotein E + AS01B vs szczepionka VZV‑glycoprotein E u dorosłych
Badanie wpływu szczepionki zawierającej rekombinowany glikoprotein E wirusa półpaśca na ryzyko wystąpienia chorób serca i otępienia u osób powyżej 65 roku życia
Półpasiec to bolesna infekcja wirusowa wywołująca charakterystyczną wysypkę pęcherzykową, która może pojawić się u każdego, kto wcześniej chorował na ospę wietrzną. Choroba ta dotyka około jednej na trzy osoby w ciągu życia, a ryzyko jej wystąpienia gwałtownie rośnie po 50. roku życia.
Czym jest półpasiec?
Półpasiec, znany również jako herpes zoster, to wirusowa infekcja powodująca bolesną wysypkę i uszkodzenie nerwów. Schorzenie to wywołuje ten sam wirus, który odpowiada za ospę wietrzną - wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV, varicella-zoster virus).
Po przebyciu ospy wietrznej wirus nie znika całkowicie z organizmu. Pozostaje uśpiony w zwojach nerwowych - skupiskach komórek nerwowych w rdzeniu kręgowym i nerwach czaszkowych - gdzie może pozostawać przez wiele dziesięcioleci bez wywoływania objawów. Gdy odporność organizmu osłabnie, wirus może się reaktywować, powodując półpasiec.
Szacuje się, że około milion osób rocznie zapada na półpasiec w Stanach Zjednoczonych. Większość ludzi przechodzi tę chorobę tylko raz w życiu, chociaż możliwe są nawroty.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Półpasiec pojawia się, gdy uśpiony wirus ospy wietrznej i półpaśca reaktywuje się w organizmie. Po przebyciu ospy wietrznej wirus pozostaje w zwojach nerwowych przy korzeniach nerwów rdzeniowych. Gdy z jakiegoś powodu układ odpornościowy przestaje go kontrolować, wirus zaczyna się dzielić, namnażać i przemieszczać wzdłuż włókien nerwowych, docierając do skóry, gdzie wywołuje charakterystyczną wysypkę i ból.
Półpasiec może wystąpić u każdego, kto wcześniej chorował na ospę wietrzną. Ponad 99% Amerykanów urodzonych przed 1980 rokiem przechorowało ospę wietrzną, nawet jeśli tego nie pamiętają.
Czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na półpasiec obejmują:
Wiek powyżej 50 lat - ryzyko zachorowania gwałtownie rośnie z wiekiem, niemal podwajając się w każdej dekadzie po pięćdziesiątce
Osłabienie układu odpornościowego spowodowane chorobami takimi jak HIV, białaczka lub chłoniak
Przyjmowanie leków osłabiających odporność, takich jak steroidy lub leki stosowane po przeszczepie narządów
Stres lub infekcje mogące tymczasowo osłabić układ odpornościowy
Półpasiec jest stosunkowo rzadki u dzieci. Osoby poniżej 15. roku życia stanowią niewielki odsetek zachorowań. W jednym z badań dzieci poniżej 14. roku życia stanowiły tylko 5% przypadków półpaśca, podczas gdy osoby powyżej 55. roku życia odpowiadały za ponad 30% zachorowań, mimo że stanowiły zaledwie 8% badanej populacji.
Objawy półpaśca
Najczęstszym objawem półpaśca jest bolesna, uniesiona wysypka z pęcherzykami. Zwykle pojawia się w okolicy talii lub po jednej stronie twarzy, szyi, klatki piersiowej, brzucha lub pleców. Czasami może wystąpić w innych częściach ciała.
Objawy wczesne, które mogą pojawić się tygodnie lub dni przed wysypką:
Głęboki, palący lub przeszywający ból nerwowy
Swędzenie lub mrowienie
Zaczerwienienie lub przebarwienie skóry
Gorączka
Dreszcze
Ból głowy
Ogólne złe samopoczucie
Zaburzenia żołądkowe
Niektóre wczesne objawy, takie jak ból nerwowy i przebarwienia skóry, mogą pojawić się nawet tygodnie przed wysypką. Inne mogą wystąpić na kilka dni przed jej pojawieniem się.
Wysypka zwykle rozwija się w charakterystyczny sposób:
Po około 2-3 dniach od pierwszych objawów pojawia się wysypka na wrażliwej skórze. Zwykle występuje po jednej stronie ciała, wzdłuż przebiegu nerwu czuciowego, co nazywa się rozmieszczeniem dermatomalnym. Wysypka najpierw składa się z bolesnych, czerwonych grudek. Szybko przekształcają się one w pęcherzyki wypełnione płynem, które mogą być bolesne i swędzące. W ciągu około 10 dni pęcherzyki wysychają i pokrywają się strupami. Strupy mogą znikać przez kilka tygodni.
Niektóre osoby mogą nie mieć wysypki przy półpaścu. Warto udać się do lekarza w przypadku objawów półpaśca, nawet gdy wysypka nie występuje.
Wysypka jest zazwyczaj bolesna, swędząca lub powoduje uczucie mrowienia. Węzły chłonne odprowadzające limfę z dotkniętego obszaru mogą być powiększone i bolesne.
Rozpoznanie choroby
Rozpoznanie półpaśca zazwyczaj opiera się na charakterystycznym wyglądzie wysypki i objawach klinicznych. Lekarz ocenia rozmieszczenie zmian skórnych oraz towarzyszące im dolegliwości bólowe. Charakterystyczne jednostronne rozmieszczenie pęcherzyków wzdłuż przebiegu nerwu jest typowe dla tej choroby.
W większości przypadków lekarz może postawić diagnozę na podstawie samego badania fizykalnego. Półpasiec może być trudniejszy do rozpoznania u dzieci i młodszych dorosłych, szczególnie gdy objawy są łagodne.
W przypadkach wątpliwych lub powikłanych mogą być przeprowadzone badania laboratoryjne w celu potwierdzenia obecności wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Badania te mogą obejmować analizę materiału pobranego ze zmian skórnych.
Leczenie półpaśca
Epizody półpaśca zazwyczaj ustępują samoistnie bez interwencji medycznej i są zwykle łagodniejsze u dzieci niż u dorosłych. Istnieją jednak skuteczne terapie, które mogą zmniejszyć nasilenie i czas trwania objawów, a także możliwe ryzyko przewlekłych następstw, takich jak neuralgią popółpaścowa.
Leki przeciwwirusowe są podstawą leczenia półpaśca. Najczęściej stosowane są:
Acyklowir
Famcyklowir
Walacyklowir
Leki przeciwwirusowe są najbardziej skuteczne, gdy zostaną rozpoczęte w ciągu 72 godzin od pojawienia się wysypki. Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym lepsze są efekty.
Terapia zachowawcza obejmuje:
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)
Wilgotne okłady z 5% octanu glinu (roztwór Burowa), stosowane przez 30-60 minut 4-6 razy dziennie
Płyny kojące, takie jak lotion kalamiowy
W przypadku bólu lekarz może zalecić dodatkowe leki przeciwbólowe. Przy ciężkim bólu mogą być konieczne silniejsze leki. Czasami stosuje się również leki z grupy przeciwdrgawkowych lub przeciwdepresyjnych w niskich dawkach, które pomagają kontrolować ból neuropatyczny.
Dodanie kortykosteroidów podawanych doustnie może przynieść umiarkowane korzyści w zmniejszeniu bólu związanego z półpaścem i częstości występowania neuralgii popółpaścowej.
Wybór terapii zależy od stanu układu odpornościowego pacjenta i od obrazu klinicznego choroby. Leczenie jest najbardziej korzystne dla tych grup pacjentów, u których występuje największe ryzyko powikłań.
Powikłania
Półpasiec może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie u osób starszych i z obniżoną odpornością.
Najczęstszym powikłaniem półpaśca jest neuralgia popółpaścowa (PHN). Jest to stan, w którym ból nerwowy utrzymuje się długo po ustąpieniu wysypki - czasem przez miesiące lub nawet lata. Ból może być bardzo wyniszczający i trudny do leczenia.
Inne powikłania obejmują:
Półpasiec oczny (herpes zoster ophthalmicus) - gdy dotyczy okolicy oka, może prowadzić do poważnych problemów, w tym utraty wzroku, i zazwyczaj wymaga konsultacji okulistycznej
Problemy neurologiczne
Wtórne zakażenia bakteryjne zmian skórnych
Zajęcie oka w przebiegu półpaśca może prowadzić do rzadkich, ale poważnych powikłań i zazwyczaj wymaga skierowania do okulisty.
Jeśli półpasiec nie zostanie odpowiednio leczony, ryzyko wystąpienia powikłań wzrasta. Dlatego tak ważne jest szybkie zgłoszenie się do lekarza po zauważeniu objawów.
Zapobieganie
Najlepszym sposobem ochrony przed półpaścem jest szczepienie. Istnieje bezpieczna i skuteczna szczepionka przeciwko półpaścowi.
Szczepienie jest szczególnie zalecane dla osób powyżej 50. roku życia, ponieważ w tej grupie wiekowej ryzyko zachorowania i powikłań gwałtownie wzrasta. Osoby, które miały już półpasiec, również mogą się zaszczepić, aby zapobiec kolejnym epizodom.
Dzieci, które otrzymały szczepionkę przeciwko ospie wietrznej, mają niższe ryzyko zachorowania na półpasiec w porównaniu z dziećmi, które przechorowały ospę wietrzną wywołaną dzikim szczepem wirusa.
Półpasiec sam w sobie nie jest zaraźliwy - nie można "złapać" półpaśca od kogoś innego. Jednak osoba z półpaścem może zarazić wirusem ospę wietrznej kogoś, kto nigdy nie chorował na ospę wietrzną, jeśli dojdzie do bezpośredniego kontaktu z płynem z pęcherzyków. U tej osoby rozwinie się wówczas ospa wietrzna, a nie półpasiec. Ryzyko przeniesienia wirusa jest niskie, jeśli wysypka jest zakryta.
Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się wirusa:
Unikaj bezpośredniego kontaktu skóry ze zmianami
Zakryj wysypkę, która nie jest ukryta pod ubraniem
Osoby z półpaścem nie mogą rozprzestrzeniać wirusa, zanim pojawią się pęcherzyki lub po tym, jak wysypka pokryje się strupami
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Holandia
