Pemfigoid Podstawowe informacje

Epidemiologia pemfigoidu

Pemfigoid to schorzenie, które występuje stosunkowo rzadko w populacji ogólnej. W całej populacji odnotowuje się od 2,4 do 23 przypadków na milion osób1. Choroba ta jednak znacznie częściej pojawia się u osób starszych – wśród ludzi po osiemdziesiątym roku życia liczba przypadków wzrasta dramatycznie i wynosi od 190 do 312 na milion1. Oznacza to, że wraz z wiekiem ryzyko zachorowania na pemfigoid znacząco rośnie.

Pemfigoid jest najbardziej rozpowszechnioną formą autoimmunologicznej choroby pęcherzowej – czyli stanu, w którym układ odpornościowy atakuje własne tkanki organizmu, powodując powstawanie pęcherzy. Stanowi około 80% wszystkich przypadków podskórnych chorób pęcherzowych o podłożu immunologicznym2. Najczęściej dotyka osób między sześćdziesiątym a osiemdziesiątym rokiem życia, choć może wystąpić również u młodszych dorosłych2.

Choroba dotyczy w równym stopniu zarówno mężczyzn, jak i kobiet31. Pemfigoid jest bardziej powszechny w krajach zachodnich, natomiast rzadziej występuje na Dalekim Wschodzie1. U niemowląt i dzieci pemfigoid pojawia się niezwykle rzadko, natomiast u osób powyżej pięćdziesiątego roku życia już częściej33.

Przyczyny pemfigoidu

Pemfigoid jest chorobą autoimmunologiczną, co oznacza, że układ odpornościowy organizmu przez pomyłkę atakuje własne zdrowe komórki45. W przypadku pemfigoidu, przeciwciała wytwarzane przez układ immunologiczny atakują warstwę tkanki znajdującą się bezpośrednio pod górną warstwą skóry1. Ten proces prowadzi do powstawania pęcherzy i zmian skórnych charakterystycznych dla tej choroby.

Dokładna przyczyna tego zaburzenia nie jest do końca poznana. Pewne zdarzenia mogą jednak wywołać pojawienie się pęcherzy – na przykład oparzenie słoneczne lub reakcja na określony lek67. Często jednak choroba rozwija się spontanicznie, bez wyraźnej przyczyny zewnętrznej. Warto podkreślić, że pemfigoid nie jest wywoływany przez infekcję ani alergię, nie można go zarazić się od innej osoby, a także nie ma na niego wpływu dieta ani styl życia67.

Pemfigoid nie jest chorobą dziedziczną, więc nie może być przekazany dzieciom67. Istnieją jednak pewne genetyczne predyspozycje związane z antygenami ludzkich leukocytów (HLA), które zwiększają podatność na rozwój tej choroby33. Oznacza to, że niektóre osoby mogą mieć geny, które sprawiają, że ich układ odpornościowy jest bardziej skłonny do wywołania takiej reakcji autoimmunologicznej.

Czynniki ryzyka pemfigoidu

Istnieją określone grupy osób i sytuacje, które zwiększają ryzyko zachorowania na pemfigoid. Przede wszystkim wiek odgrywa kluczową rolę – osoby powyżej sześćdziesiątego roku życia, a szczególnie powyżej osiemdziesiątego, są znacznie bardziej narażone na rozwój tej choroby41. Im starszy pacjent, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia pemfigoidu.

Osoby cierpiące na schorzenia neurologiczne mają podwyższone ryzyko zachorowania na pemfigoid. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów z udarem mózgu, demencją, chorobą Parkinsona, epilepsją czy stwardnieniem rozsianym313. Związek między tymi zaburzeniami neurologicznymi a pemfigoidem nie jest do końca jasny, ale statystyki wyraźnie pokazują, że osoby z takimi chorobami częściej rozwijają pemfigoid.

Pacjenci chorujący na łuszczycę również są bardziej narażeni na rozwój pemfigoidu. Co więcej, leczenie łuszczycy za pomocą fototerapii może wywołać pojawienie się tej choroby33. W niektórych przypadkach pemfigoid może być związany z obecnością nowotworu złośliwego w organizmie33.

Przyjmowanie pewnych leków stanowi istotny czynnik ryzyka. Oprócz wspomnianych już inhibitorów PD1, do leków mogących wywołać pemfigoid należą inhibitory dipeptydylopeptydazy-4, zwane potocznie "gliptynami", które są stosowane w leczeniu cukrzycy – takie jak sitagliptyna, saksagliptyna, linagliptyna, a zwłaszcza wildagliptyna33. Pemfigoid może pojawić się średnio po jedenastu miesiącach od rozpoczęcia terapii tymi preparatami. Również antybiotyki, szczególnie z grupy penicylin, mogą wywoływać pemfigoid33.

Urazy skóry lub infekcje skórne mogą czasami uruchomić proces chorobowy i wywołać pierwsze objawy pemfigoidu33. W bardzo rzadkich przypadkach pemfigoid może być związany z nabytą hemofilią spowodowaną powstawaniem przeciwciał przeciwko czynnikowi VIII krzepnięcia33.

Objawy pemfigoidu

Pemfigoid zwykle rozpoczyna się od pojawienia się swędzącej, uniesionej wysypki na skórze. Najczęściej pojawia się ona na tylnej stronie kolan, w dołach pachowych, w zgięciach łokci, na dłoniach, stopach lub brzuchu4. Te swędzące plamy mogą wyglądać na czerwone lub różowe u osób o jasnej karnacji, a na ciemnoczerwone lub brązowe u osób o ciemniejszej skórze4. Wysypka może być bardzo uciążliwa i intensywnie swędzić.

Po kilku tygodniach od pojawienia się wysypki mogą zacząć tworzyć się małe pęcherze4. Z czasem pęcherze te mogą rosnąć i stać się dość duże, a w niektórych przypadkach zawierać krew4. Pęcherze przy pemfigoidzie są jędrne i napięte, wypełnione płynem. W większości przypadków płyn jest przezroczysty, ale u niektórych osób może mieć krwisty odcień67. W miarę jak gromadzi się w nich więcej płynu, pęcherze powiększają się i stają się bardziej napięte, aż w końcu pękają. Skóra pozostająca po pęknięciu pęcherza może być bolesna67.

Choroba może dotykać niewielki obszar ciała lub być szeroko rozprzestrzeniona1. Pęcherze mogą pojawiać się w różnych miejscach, ale często rozwijają się w tzw. miejscach zgięciowych, takich jak pachy czy pachwiny, lub na brzuchu1. Nie każdy pacjent rozwija pęcherze – u niektórych może pojawić się tylko wysypka. Jeśli pęcherze się pojawią, mogą utrzymywać się, znikać i pojawiać ponownie przez wiele miesięcy lub lat4.

Około jedna czwarta pacjentów z pemfigoidem ma również pęcherze lub bolesne miejsca w jamie ustnej67. Gdy pęcherze pojawiają się w ustach, na dziąsłach lub w innych wilgotnych obszarach – znanych jako błony śluzowe – może to wskazywać na rzadszą postać choroby zwaną pemfigoidem błon śluzowych67. Pęcherze w jamie ustnej mogą powodować problemy z połykaniem, co może prowadzić do trudności w jedzeniu4.

Kiedy pęcherze się goją, zazwyczaj nie pozostawiają blizn, ale mogą pojawić się zmiany w kolorze skóry po ustąpieniu stanu zapalnego67. Skóra może być nieco ciemniejsza niż wcześniej4. Pemfigoid ostatecznie ustępuje samoistnie, choć proces ten może potrwać od roku do pięciu lat67.

Zapobieganie pemfigoidowi

Ponieważ pemfigoid jest chorobą autoimmunologiczną o niejasnej przyczynie, nie ma szczególnych działań zapobiegawczych, które można by podjąć, aby całkowicie uniknąć jej rozwoju. Niemniej jednak, osoby należące do grup ryzyka mogą podjąć pewne kroki, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia choroby lub jej zaostrzenia.

Jeśli przyjmujesz leki, które mogą wywołać pemfigoid – takie jak inhibitory PD1 w immunoterapii nowotworów lub inhibitory dipeptydylopeptydazy-4 stosowane w leczeniu cukrzycy – ważne jest, aby regularnie kontaktować się z lekarzem i zgłaszać wszelkie nowe objawy skórne. Wczesne wykrycie zmian może pozwolić na szybsze wdrożenie odpowiedniego leczenia lub zmianę terapii na inną, która nie wywołuje takich reakcji.

Unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce i ochrona skóry przed oparzeniami słonecznymi może być pomocne, ponieważ uszkodzenia skóry spowodowane słońcem mogą czasami wywołać pojawienie się pierwszych objawów pemfigoidu67. Noszenie odzieży ochronnej, używanie kremów z filtrem przeciwsłonecznym oraz unikanie gorących pór dnia to proste sposoby na minimalizowanie ryzyka.

Osoby z chorobami neurologicznymi, takimi jak demencja, choroba Parkinsona czy udar mózgu, powinny być szczególnie czujne i regularnie sprawdzać stan swojej skóry. Wczesne zauważenie zmian skórnych i szybka konsultacja z lekarzem mogą znacząco wpłynąć na przebieg choroby. Również osoby z łuszczycą, które są leczone fototerapią, powinny uważnie monitorować swoją skórę i zgłaszać lekarzowi wszelkie niepokojące objawy.

Choć nie można całkowicie zapobiec pemfigoidowi, świadome podejście do własnego zdrowia, regularne kontrole lekarskie i szybkie reagowanie na wszelkie niepokojące objawy mogą pomóc w lepszym zarządzaniu chorobą i uniknięciu poważniejszych powikłań.

Patofizjologia pemfigoidu

Patofizjologia pemfigoidu, czyli opis zmian, które zachodzą w organizmie na poziomie komórkowym i tkankowym, dotyczy zaburzenia w funkcjonowaniu układu odpornościowego. W normalnych warunkach układ immunologiczny chroni organizm przed infekcjami i szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. U osób z pemfigoidem układ odpornościowy zaczyna błędnie identyfikować własne struktury skórne jako obce i atakuje je5.

W pemfigoidzie przeciwciała wytwarzane przez układ odpornościowy – tzw. autoprzeciwciała – atakują białka znajdujące się w warstwie tkanki łączącej pomiędzy naskórkiem (górną warstwą skóry) a skórą właściwą (warstwą znajdującą się pod naskórkiem)2. Te białka, zwane antygenami pemfigoidu pęcherzowego, odgrywają kluczową rolę w utrzymywaniu połączenia między warstwami skóry. Gdy przeciwciała atakują te struktury, połączenie zostaje osłabione lub zerwane, co prowadzi do powstawania przestrzeni wypełnionej płynem – czyli pęcherzy.

W przeciwieństwie do innej choroby o nazwie pemfigus, w pemfigoidzie nie dochodzi do akantolizy – czyli utraty połączeń między komórkami skóry8. Zamiast tego pęcherze powstają pod naskórkiem, w strefie łączącej go ze skórą właściwą. Z tego powodu pęcherze przy pemfigoidzie są bardziej napięte i mocniejsze niż te występujące w pemfigusie, który charakteryzuje się delikatnymi, łatwo pękającymi pęcherzami.

Proces zapalny, który towarzyszy temu atakowi immunologicznemu, powoduje gromadzenie się płynu w miejscu uszkodzenia. Stąd pojawiają się charakterystyczne pęcherze, które mogą rosnąć w miarę jak zwiększa się ilość płynu. W niektórych przypadkach, gdy uszkodzone są drobne naczynia krwionośne, płyn w pęcherzach może zawierać krew, nadając im krwisty wygląd.

Zmiany te powodują także intensywny swęd, który jest jednym z najbardziej dokuczliwych objawów pemfigoidu. Swędzenie może pojawić się jeszcze przed pojawieniem się pęcherzy i jest spowodowane stanem zapalnym w skórze oraz uwalnianiem substancji chemicznych przez komórki odpornościowe. Proces ten może być długotrwały i powtarzający się, co sprawia, że choroba ma charakter przewlekły.