Rumień wielopostaciowy

Czym jest rumień wielopostaciowy?

Rumień wielopostaciowy to stan skóry, który powstaje jako reakcja organizmu na infekcję lub lek. Nazwa „wielopostaciowy" odnosi się do faktu, że zmiany na skórze mogą przybierać różne formy – od wysypki, przez wyniosłe guzki, aż po pęcherze1.

Choroba ta jest reakcją układu immunologicznego (systemu odpornościowego organizmu), która najczęściej ustępuje samoistnie. Zmiany skórne mogą pojawiać się pojedynczo, powracać lub utrzymywać się przez dłuższy czas2.

Istnieją dwa główne typy rumienia wielopostaciowego. Postać mniejsza (minor) to łagodna forma choroby, która dotyka tylko skóry i powoduje wysypkę. Rzadko zajmuje błony śluzowe (wewnętrzne wyściółki jamy ustnej, oczu i narządów płciowych) i zwykle nie powoduje objawów ogólnych, takich jak gorączka czy dreszcze1.

Postać większa (major) jest cięższą formą choroby. Może być zagrażająca życiu, ponieważ powoduje powstawanie pęcherzy i złuszczanie się dużych obszarów skóry. Ten typ zajmuje błony śluzowe w jamie ustnej, oczach i na narządach płciowych. Chorzy zazwyczaj mają objawy ogólne, takie jak gorączka lub bólestawów1.

Rumień wielopostaciowy to odrębna choroba i różni się od zespołu Stevensa-Johnsona. Chociaż kiedyś uważano, że są to stany z tego samego spektrum chorobowego, obecnie wiadomo, że to oddzielne schorzenia3.

Kto choruje na rumień wielopostaciowy?

Rumień wielopostaciowy to rzadka choroba, która może wystąpić u każdego człowieka. Dotyka mniej niż 1% populacji4. Najczęściej pojawia się u dzieci, młodych dorosłych i osób poniżej 40. roku życia1.

Choroba ta występuje nieco częściej u mężczyzn niż u kobiet. Młodzi dorośli w wieku 20-40 lat są szczególnie narażeni4. Nie ma związku między częstością występowania choroby a rasą czy pochodzeniem etnicznym3.

Badania wykazały, że może istnieć pewna skłonność genetyczna do zachorowania. Osoby posiadające określony wariant genu HLA-DQB1*0301 mogą być bardziej podatne na rozwój rumienia wielopostaciowego, szczególnie tego związanego z infekcją wirusem opryszczki4.

Przyczyny choroby

W 90% przypadków rumień wielopostaciowy jest wywołany przez infekcję. Najczęstszą przyczyną jest wirus opryszczki zwykłej typu 1 (HSV-1) – ten sam wirus, który powoduje opryszczkę wargową4.

Inne infekcje, które mogą wywołać rumień wielopostaciowy, to między innymi wirus opryszczki zwykłej typu 2, cytomegalowirus, wirus Epsteina-Barr (powodujący mononukleozę zakaźną), wirus grypy oraz zakażenie drożdżakami4. Wirus SARS-CoV-2 odpowiedzialny za COVID-19 również został powiązany z tą chorobą4.

Leki stanowią drugą najczęstszą grupę przyczyn rumienia wielopostaciowego. Do leków, które mogą wywołać tę reakcję, należą niektóre antybiotyki (leki przeciwbakteryjne), leki przeciwdrgawkowe oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne3.

Rzadziej rumień wielopostaciowy może być związany ze szczepieniami lub chorobami autoimmunologicznymi (w których układ odpornościowy atakuje własny organizm)3. W wielu przypadkach nie udaje się ustalić dokładnej przyczyny choroby5.

Objawy i przebieg

Głównym objawem rumienia wielopostaciowego jest charakterystyczna wysypka. Zmiany skórne zazwyczaj pojawiają się najpierw na dłoniach i stopach, a następnie rozprzestrzeniają się na brzuch, klatkę piersiową, plecy lub twarz. Wysypka może swędzić lub powodować uczucie pieczenia6.

Wysypka zwykle zaczyna się jako okrągłe, lekko wypukłe plamy. Niektóre plamy rozwijają się w charakterystyczne zmiany przypominające tarczę strzelniczą – mają ciemne centrum otoczone jaśniejszym różowym pierścieniem, a wokół znajduje się kolejny ciemny czerwony pierścień. Te zmiany nazywane są zmianami tarczowatymi6.

W zależności od koloru skóry wysypka może być czerwona, różowa lub fioletowa, albo może być ciemniejsza niż otaczająca skóra6. Poszczególne zmiany zazwyczaj pozostają w tym samym miejscu przez co najmniej siedem dni, a następnie zaczynają się goić3.

Czasami wysypka może pojawić się także wewnątrz jamy ustnej, na wargach, oczach, odbycie lub narządach płciowych. To może być bolesne6. Gdy zmiany występują również na wargach lub w jamie ustnej, mówimy o postaci większej rumienia wielopostaciowego7.

Inne objawy, które mogą towarzyszyć wysypce, to podwyższona temperatura ciała, ból głowy, bóle mięśni i stawów oraz ogólne złe samopoczucie6. Te objawy ogólne są bardziej typowe dla postaci większej choroby.

Rozpoznanie

Rozpoznanie rumienia wielopostaciowego zazwyczaj opiera się na badaniu lekarskim i ocenie wyglądu zmian skórnych. Lekarze często rozpoznają tę chorobę po charakterystycznym wyglądzie wysypki, szczególnie po obecności zmian tarczowatych3.

Należy szukać zmian tarczowatych lub tęczówkowych charakteryzujących się trzema koncentrycznymi segmentami: ciemnym centrum, otoczonym jaśniejszym różowym pierścieniem, a oba otoczone czerwonym pierścieniem3.

W niektórych przypadkach mogą być potrzebne dodatkowe badania. Badania krwi mogą pomóc wykryć infekcje lub inne problemy zdrowotne. Czasami lekarz może pobrać małą próbkę skóry do badania pod mikroskopem – procedura ta nazywa się biopsją2.

Ważne jest odróżnienie rumienia wielopostaciowego od innych stanów, takich jak pokrzywka czy zespół Stevensa-Johnsona. Rumień wielopostaciowy można odróżnić od pokrzywki na podstawie czasu trwania pojedynczych zmian. Zmiany w rumienia wielopostaciowym zwykle utrzymują się przez co najmniej siedem dni, podczas gdy pojedyncze zmiany pokrzywkowe często znikają w ciągu jednego dnia3.

Leczenie

Leczenie rumienia wielopostaciowego koncentruje się na łagodzeniu objawów i, jeśli to możliwe, leczeniu przyczyny wywołującej chorobę. W łagodnych przypadkach wystarczy leczenie objawowe8.

Do łagodzenia objawów stosuje się leki przeciwhistaminowe (zmniejszające swędzenie) lub steroidy w postaci kremów nakładanych na skórę. Zimne okłady mogą pomóc w zmniejszeniu dyskomfortu8. Można również stosować leki przeciwbólowe lub niesteroidowe leki przeciwzapalne8.

Jeśli zmiany występują w jamie ustnej, środki znieczulające do płukania ust mogą pomóc zmniejszyć ból. Płukania roztworem soli fizjologicznej lub lignokainą w żelu również mogą przynieść ulgę3.

Jeśli zostanie zidentyfikowana przyczyna choroby, należy ją leczyć. Jeśli podejrzewa się, że przyczyną jest lek, należy go jak najszybciej odstawić po konsultacji z lekarzem8. Infekcje powinny być odpowiednio leczone8.

W przypadku rumienia wielopostaciowego powracającego związanego z wirusem opryszczki zwykłej zaleca się zapobiegawcze leczenie lekami przeciwwirusowymi3. Te leki mogą pomóc zapobiec nawrotom choroby.

Ciężkie przypadki postaci większej rumienia wielopostaciowego z zajęciem błon śluzowych mogą wymagać hospitalizacji. W szpitalu chorzy otrzymują płyny dożylnie i wyrównywane są zaburzenia elektrolitów (minerałów we krwi). Może być również potrzebna opieka oddechowa8.

W przypadku zajęcia oczu niezbędna jest pilna konsultacja okulistyczna. Podczas kąpieli można stosować płynne antyseptyki, takie jak 0,05% roztwór chlorheksydyny, aby zapobiec nadkażeniom8.

Rokowanie

Rumień wielopostaciowy to choroba samoograniczająca się, co oznacza, że zwykle ustępuje samodzielnie bez poważnych powikłań. W większości przypadków wysypka znika w ciągu 2 do 4 tygodni6.

Postać mniejsza rumienia wielopostaciowego ma bardzo dobre rokowanie. Zmiany skórne goją się bez pozostawiania blizn, a choroba rzadko powoduje długotrwałe problemy1.

U niektórych osób choroba może powracać, szczególnie jeśli jest związana z nawracającymi infekcjami wirusem opryszczki. Osoby z nawracającą postacią mogą doświadczać kilku epizodów w ciągu roku9. W takich przypadkach zapobiegawcze leczenie przeciwwirusowe może znacznie zmniejszyć częstość nawrotów.

Postać większa rumienia wielopostaciowego wymaga bardziej intensywnego leczenia i może prowadzić do powikłań, szczególnie gdy zajęte są oczy. Dlatego ważna jest odpowiednia i szybka opieka medyczna3.

Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli pojawiają się objawy rumienia wielopostaciowego lub jeśli choroba stale powraca6. Pilnej opieki wymaga sytuacja, gdy wysypka zajmuje oczy, jamę ustną lub narządy płciowe, albo gdy występuje gorączka lub dreszcze6.