Otępienie starcze to zespół objawów charakteryzujący się pogorszeniem funkcji umysłowych, które utrudnia codzienne funkcjonowanie. Wbrew powszechnemu przekonaniu, nie jest to naturalna część starzenia się, ale stan wymagający diagnozy i odpowiedniego wsparcia.
Czym jest otępienie starcze
Termin "otępienie starcze" lub po prostu "starczość" odnosi się do pogorszenia zdolności umysłowych związanego z wiekiem podeszłym. Określenie to jest obecnie coraz rzadziej używane przez specjalistów, którzy preferują termin otępienie - ogólne pojęcie opisujące utratę funkcji poznawczych na tyle poważną, że zaburza codzienne życie i aktywność.
Otępienie nie jest konkretną chorobą, ale raczej opisem stanu funkcjonowania umysłowego człowieka. Jest to termin zbiorczy obejmujący grupę chorób i schorzeń, które wpływają na myślenie, pamięć, rozumowanie, osobowość, nastrój i zachowanie. Pogorszenie funkcji umysłowych jest na tyle znaczne, że zakłóca codzienne życie i wykonywanie zwykłych czynności.
W 2021 roku na całym świecie 57 milionów ludzi żyło z otępieniem, z czego ponad 60% w krajach o niskich i średnich dochodach. Każdego roku odnotowuje się niemal 10 milionów nowych przypadków. Szacuje się, że około 50% osób w wieku 85 lat i starszych ma otępienie.
Objawy i rozpoznanie
Osoba z otępieniem doświadcza dwóch lub więcej następujących trudności, w tym pogorszenie w zakresie:
Pamięci
Rozumowania
Języka i komunikacji
Koordynacji ruchowej
Nastroju
Zachowania
Objawy starczości obejmują wiele fizycznych zmian związanych ze starzeniem się:
Przygarbiona postawa
Pomarszczona skóra
Zmniejszenie siły mięśniowej
Zmiany w soczewce oka i mięśniach oczu
Łamliwość kości i sztywnośćstawów
Stwardnienie tętnic
Zmiany psychiczne związane z otępieniem obejmują:
Zaburzone osądy sytuacji
Utratę pamięci
Czasami dziecinne zachowanie
W potocznym użyciu termin starczość odnosi się wyłącznie do pogorszenia funkcji umysłowych. Podczas gdy fizyczne zmiany związane ze starzeniem występują u wszystkich ludzi w pewnym stopniu, oznaki psychicznego pogorszenia nie są uniwersalne.
Przyczyny i rodzaje otępienia
Otępienie rozwija się, gdy części mózgu odpowiedzialne za uczenie się, pamięć, podejmowanie decyzji lub język zostają dotknięte infekcjami lub chorobami. Najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera.
Rozpoznaje się dwa główne typy otępienia starczego: te wynikające z ogólnego zaniku tkanki mózgowej (otępienie typu Alzheimera) oraz te związane z problemami naczyniowymi (głównie udary mózgu). Termin otępienie starcze jest często używany w odniesieniu do choroby Alzheimera.
Inne znane przyczyny otępienia obejmują:
Otępienie naczyniowe
Otępienie z ciałami Lewy'ego
Otępienie czołowo-skroniowe
Otępienie mieszane
Otępienie w chorobie Parkinsona
Stany przypominające otępienie wynikające z przyczyn odwracalnych, takich jak działania niepożądane leków lub problemy z tarczycą
Choroba Alzheimera jest najczęstszą podstawową przyczyną otępienia i może przyczyniać się do 60-70% przypadków. Duża depresja również może powodować objawy przypominające otępienie.
Możliwości leczenia
Obecnie nie ma leku na otępienie. Istnieją jednak leki i inne metody leczenia, które mogą pomóc w łagodzeniu objawów otępienia. Dostępne leki mogą pomóc spowolnić pogorszenie funkcji umysłowych.
Leki stosowane w leczeniu otępienia
Większość dostępnych leków służy do leczenia choroby Alzheimera, ponieważ jest to najczęstsza forma otępienia. Mogą one pomóc tymczasowo zmniejszyć objawy. Główne leki to:
Inhibitory acetylocholinoesterazy - te leki zapobiegają rozpadowi substancji zwanej acetylocholiną w mózgu, która pomaga komórkom nerwowym komunikować się ze sobą. Donepezyl (znany również jako Aricept), rywastygmina (Exelon) i galantamina (Reminyl) są stosowane w leczeniu objawów łagodnej do umiarkowanej choroby Alzheimera. Donepezyl jest również stosowany w leczeniu cięższej postaci choroby Alzheimera.
Istnieją dowody, że leki te mogą również pomóc w leczeniu otępienia z ciałami Lewy'ego i otępienia w chorobie Parkinsona, a także u osób z mieszanym rozpoznaniem choroby Alzheimera i otępienia naczyniowego. Skutki uboczne mogą obejmować nudności i utratę apetytu. Zwykle ustępują one po 2 tygodniach przyjmowania leku.
Memantyna (znana również jako Ebixa, Marixino lub Valios) jest podawana osobom z umiarkowaną lub ciężką chorobą Alzheimera, otępieniem z ciałami Lewy'ego oraz osobom z kombinacją choroby Alzheimera i otępienia naczyniowego. Memantyna jest odpowiednia dla osób, które nie mogą przyjmować lub nie tolerują inhibitorów acetylocholinoesterazy. Działa poprzez blokowanie skutków nadmiernej ilości substancji chemicznej w mózgu zwanej glutaminianem.
Leki na trudne zachowania
W późniejszych stadiach otępienia znaczna liczba osób rozwija to, co nazywa się "behawioralnymi i psychicznymi objawami otępienia". Objawy te mogą obejmować:
Zwiększone pobudzenie
Niepokój
Wędrowanie
Agresję
Urojenia
Halucynacje
Te zmiany w zachowaniu mogą być bardzo niepokojące zarówno dla osoby z otępieniem, jak i dla opiekuna. Jeśli strategie radzenia sobie nie działają, mogą być przepisane leki przeciwpsychotyczne, takie jak risperidon lub haloperidol.
Inne metody leczenia
Chociaż obecne leki nie mogą wyleczyć otępienia, istnieją również inne rodzaje terapii, które mogą pomóc w codziennym życiu. Należą do nich:
Terapia zajęciowa
Terapia muzyką
Terapia wspomagana zwierzętami
Masaż
Zapewnienie spokojnego, uspokajającego otoczenia
Aktywności dające przyjemność i pewność siebie, jak słuchanie muzyki lub taniec
Życie z otępieniem
Osoby z otępieniem doświadczają szeregu objawów związanych ze zmianami w myśleniu, zapamiętywaniu, rozumowaniu i zachowaniu. Życie z otępieniem stwarza wyjątkowe wyzwania, ale istnieją kroki, które można podjąć, aby pomóc teraz i w przyszłości.
Codzienne czynności
Choroba Alzheimera i związane z nią formy otępienia pogarszają się z czasem. Nawet proste codzienne czynności mogą stać się trudne do wykonania. Aby pomóc radzić sobie ze zmianami w pamięci i myśleniu, warto rozważyć strategie, które mogą ułatwić codzienne zadania:
Zapisuj listy zadań, spotkań i wydarzeń w notatniku lub kalendarzu
Korzystaj z przypomnień na telefonie lub komputerze
Utrzymuj rutynę codzienną
Umieszczaj przedmioty w tych samych miejscach
Używaj etykiet na szafkach i szufladach
Aktywny i zdrowy tryb życia
Utrzymywanie aktywnego życia towarzyskiego, regularne ćwiczenia fizyczne oraz kontynuowanie aktywności, które sprawiają przyjemność, lub znalezienie nowych, może pomóc zmniejszyć zachowania nietypowe dla danej osoby. Codzienne nawyki, takie jak ćwiczenia, dobre odżywianie, utrzymywanie kontaktów społecznych, podejmowanie wyzwań umysłowych i dobry sen, mają znaczenie.
Bezpieczeństwo
W miarę postępu otępienia ważne jest wprowadzenie środków bezpieczeństwa w domu. Może to obejmować usunięcie luźnych dywanów, poprawę oświetlenia, zainstalowanie poręczy oraz zabezpieczenie niebezpiecznych przedmiotów.
Wsparcie dla opiekunów
Opiekun to osoba, która zapewnia opiekę innej osobie. Miliony ludzi w Stanach Zjednoczonych opiekują się przyjacielem lub członkiem rodziny z chorobą Alzheimera lub związanym z nią otępieniem. Czasami opiekunowie mieszkają z osobą chorą lub w pobliżu, innym razem mieszkają daleko.
Radzenie sobie ze zmianami w zachowaniu
Zmiany w zachowaniu mogą być bardzo trudne do zniesienia. Osoby z otępieniem często nie rozumieją, co się dzieje lub dlaczego czują, że nie kontrolują tego, co dzieje się wokół nich lub z nimi. To wszystko może wpływać na ich zachowanie.
Ważne jest, aby starać się zrozumieć, dlaczego dana osoba zachowuje się w określony sposób. Zachowania te mogą być sposobem, w jaki ktoś komunikuje swoje uczucia. Prowadzenie dziennika przez 1-2 tygodnie może pomóc zidentyfikować czynniki wyzwalające określone zachowania.
Dbanie o siebie
Nie jest łatwo być osobą wspierającą lub opiekującą się kimś ze zmianami zachowania. Jeśli sytuacja staje się zbyt trudna, ważne jest, aby szukać wsparcia. Opiekunowie powinni również dbać o własne zdrowie fizyczne i psychiczne.
Dostępne są różne formy wsparcia, w tym grupy wsparcia, linie pomocy, usługi opieki wytchnieniowej oraz zasoby edukacyjne. Planowanie przyszłości, w tym kwestie prawne i finansowe, również może pomóc zmniejszyć stres związany z opieką.
Otępienie jest obecnie siódmą główną przyczyną zgonów i jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności i zależności wśród osób starszych na całym świecie. W 2019 roku otępienie kosztowało gospodarki na całym świecie 1,3 biliona dolarów amerykańskich.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Niemcy