Otępienie czołowo-skroniowe

Czym jest otępienie czołowo-skroniowe?

Otępienie czołowo-skroniowe to grupa chorób mózgu, które powodują stopniowe uszkodzenie płatów czołowych i skroniowych mózgu. Jest to choroba neurodegeneracyjna, co oznacza, że dochodzi w niej do uszkodzenia komórek nerwowych w określonych częściach mózgu. W miarę jak dotyka coraz więcej komórek, płaty czołowe i skroniowe mózgu kurczą się1.

To rzadka forma otępienia, która różni się od choroby Alzheimera. Otępienie czołowo-skroniowe jest najczęstszą formą otępienia u osób poniżej 60. roku życia1. Około 60% osób z tą chorobą ma od 45 do 64 lat1. Choroba zazwyczaj zaczyna się w młodszym wieku niż inne rodzaje otępienia.

Otępienie czołowo-skroniowe jest nazywane także zwyrodnieniem płatów czołowo-skroniowych lub czasami chorobą Picka1. Choroba stopniowo pozbawia ludzi podstawowych umiejętności – myślenia, mówienia i chodzenia1.

Rodzaje otępienia czołowo-skroniowego

Istnieje kilka głównych typów otępienia czołowo-skroniowego, które różnią się objawami w zależności od tego, która część mózgu jest uszkodzona1.

Wariant behawioralny to typ, w którym uszkodzenie płatów czołowych wpływa na zachowanie i osobowość. Osoba może nie zdawać sobie sprawy z niestosownego zachowania, a problemy z pamięcią mogą wystąpić lub nie1.

Pierwotna afazja postępująca pojawia się, gdy uszkodzenie płatów skroniowych wpływa na umiejętności komunikacyjne i językowe. Wyróżnia się w niej trzy warianty: nieplynny/agramatyczny, semantyczny i logopeniczny1.

Zwyrodnienie kortyko-podstawne występuje, gdy uszkodzenie płatów czołowych i skroniowych powoduje problemy z ruchem, takie jak trudności w używaniu jednej strony ciała i zmiany w myśleniu1.

Postępujące porażenie nadjądrowe to typ, w którym uszkodzenie w płacie czołowym wpływa na ruchy oczu, równowagę i chodzenie1.

Otępienie czołowo-skroniowe z parkinsonizmem objawia się problemami z ruchem, mową, zachowaniem, równowagą i kontrolą mięśni1.

FTD-ALS to połączenie objawów otępienia czołowo-skroniowego i stwardnienia zanikowego bocznego, które wpływa na zachowanie i umiejętności językowe1.

Objawy choroby

Otępienie czołowo-skroniowe jest chorobą postępującą, co oznacza, że objawy z czasem się nasilają1. Objawy dotyczą zachowania, ruchu, osobowości lub mowy1.

Do zmian w zachowaniu i osobowości należą: niestosowne lub impulsywne zachowanie, pojawienie się egoizmu lub braku współczucia, zaniedbywanie higieny osobistej, przejadanie się lub utrata motywacji1.

Problemy z mową mogą obejmować: powolne mówienie, trudności w wymawianiu właściwych dźwięków podczas mówienia, mylenie kolejności słów lub używanie niewłaściwych słów1.

Mogą także wystąpić problemy z umysłowymi zdolnościami, takie jak łatwe rozpraszanie się, trudności z planowaniem i organizacją. Problemy z pamięcią zazwyczaj pojawiają się później, w przeciwieństwie do bardziej powszechnych form otępienia, takich jak choroba Alzheimera1.

Mogą też pojawić się fizyczne problemy, takie jak powolne lub sztywne ruchy, utrata kontroli nad pęcherzem lub jelitami (zwykle dopiero na późniejszym etapie), osłabienie mięśni lub trudności w przełykaniu1. Te problemy mogą sprawić, że codzienna aktywność staje się coraz trudniejsza, a osoba może w końcu nie być w stanie sama o siebie zadbać.

Jak rozpoznaje się chorobę?

Jeśli uważasz, że masz wczesne objawy otępienia, powinieneś udać się do lekarza1. Lekarz może przeprowadzić proste badania, aby spróbować znaleźć przyczynę objawów i w razie potrzeby skierować do kliniki pamięci lub innego specjalisty w celu dalszych badań.

Nie ma jednego testu na otępienie czołowo-skroniowe1. Aby postawić diagnozę, mogą być potrzebne następujące badania:

Ocena objawów – zwykle pomocne jest, aby ktoś, kto dobrze zna osobę, opisał jej objawy, szczególnie że osoba z otępieniem czołowo-skroniowym może nie zdawać sobie sprawy ze zmian w swoim zachowaniu1.

Ocena zdolności umysłowych – zwykle obejmuje szereg zadań i pytań1.

Badania krwi – aby wykluczyć stany o podobnych objawach1.

Badania obrazowe mózgu – takie jak rezonans magnetyczny (MRI), tomografia komputerowa (CT) lub tomografia emisyjna pozytonów (PET). Mogą one wykryć oznaki otępienia i pomóc zidentyfikować, które części mózgu są dotknięte1.

Leczenie i wsparcie

Obecnie nie ma lekarstwa na otępienie czołowo-skroniowe, ale istnieją metody leczenia, które mogą pomóc w radzeniu sobie z niektórymi objawami1. Leki nie mogą zatrzymać pogarszania się otępienia czołowo-skroniowego, ale u niektórych osób mogą pomóc zmniejszyć niektóre objawy1.

Antydepresanty zwane selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) mogą pomóc kontrolować utratę zahamowań, przejadanie się i zachowania kompulsywne obserwowane u niektórych osób1.

Leki przeciwpsychotyczne są rzadko stosowane, ale czasami są potrzebne, jeśli SSRI nie zadziałały, ponieważ mogą pomóc kontrolować bardzo trudne zachowanie, które stanowi zagrożenie dla osoby z otępieniem lub innych osób wokół niej1.

Oprócz leków istnieje wiele terapii i praktycznych środków, które mogą ułatwić codzienne życie osobie z otępieniem1:

Terapia zajęciowa pomaga zidentyfikować problematyczne obszary w codziennym życiu, takie jak ubieranie się, i pomaga wypracować praktyczne rozwiązania1.

Logopedia pomaga poprawić komunikację lub problemy z przełykaniem1.

Fizjoterapia pomaga w problemach z ruchem1.

Pomocne mogą być techniki relaksacyjne, takie jak masaż oraz terapia muzyką lub tańcem1. Wskazane są także interakcje społeczne, zajęcia rekreacyjne i inne aktywności związane z otępieniem, takie jak kawiarenki pamięci, które są miejscami spotkań dla osób z problemami pamięciowymi i ich opiekunów, gdzie mogą uzyskać wsparcie i poradę1.

Pomocne mogą być również strategie radzenia sobie z trudnym zachowaniem, takie jak techniki rozpraszania uwagi, uporządkowany codzienny harmonogram oraz aktywności, takie jak układanie puzzli czy słuchanie muzyki1.

Jak przebiega choroba?

Otępienie czołowo-skroniowe jest chorobą postępującą, co oznacza, że objawy z czasem się pogarszają1. Niektórzy ludzie żyją ponad 10 lat po diagnozie, podczas gdy inni żyją krócej niż dwa lata po postawieniu diagnozy1.

Lekarz może pomóc w zarządzaniu objawami tak długo, jak to możliwe1. Ważne jest, aby osoby z otępieniem czołowo-skroniowym i ich rodziny otrzymały odpowiednie wsparcie i informacje o dostępnych zasobach pomocy.