Niedowaga

Czym jest niedowaga?

Niedowaga oznacza, że masa ciała jest poniżej zakresu zdrowego dla danej osoby. Oznacza to, że organizm może nie otrzymywać składników odżywczych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania i utrzymania tkanek oraz narządów1.

Aby określić, czy ktoś ma niedowagę, najczęściej wykorzystuje się wskaźnik masy ciała (BMI), który jest miarą porównującą wagę do wzrostu. BMI oblicza się dzieląc masę ciała w kilogramach przez kwadrat wzrostu w metrach1.

Według powszechnie przyjętych standardów, BMI poniżej 18,5 oznacza niedowagę u większości dorosłych osób powyżej 15. roku życia2. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje również umiarkowaną i ciężką wychudzenie jako BMI poniżej 17,0, co wiąże się z wyraźnie zwiększonym ryzykiem chorób3.

Warto pamiętać, że BMI opiera się na średnich populacyjnych i może nie uwzględniać różnic w masie mięśniowej czy kostnej związanych z wiekiem, genetyką lub innymi czynnikami. Mimo to, jeśli masa ciała spada poniżej zakresu uznawanego za zdrowy, należy skonsultować się z lekarzem2.

Objawy niedowagi

Bardzo niska masa ciała może być widoczna w lustrze lub na wadze, jednak osoby, które są naturalnie szczupłe, mogą nie zauważyć, kiedy ich waga spada poniżej zdrowego zakresu. Dzieci z niedowagą mogą wyglądać na mniejsze niż ich rówieśnicy, ale jeśli zawsze były drobne, może to nie wydawać się niczym niezwykłym2.

Typowe objawy niedowagi związane z niedożywieniem obejmują142:

• niezamierzoną utratę masy ciała – utrata 5% do 10% lub więcej masy ciała w ciągu 3 do 6 miesięcy jest jednym z głównych oznak niedożywienia
• słabość i zmęczenie
• zawroty głowy lub uczucie omdlenia
• niskie tętno i ciśnienie krwi
• przerzedzanie lub wypadanie włosów
• częste chorowanie i dłuższy czas powrotu do zdrowia
• drażliwość, apatię lub objawy depresji
• nieregularne lub brak miesiączki u kobiet
• brak zainteresowania jedzeniem i piciem
• ciągłe uczucie zimna

U dzieci niedowaga może prowadzić do opóźnień w rozwoju lub zahamowania wzrostu4.

Przyczyny niedowagi

Istnieje wiele powodów, dla których ktoś może mieć niedowagę. Niedowaga pojawia się, gdy organizm zużywa więcej energii niż otrzymuje, co może wynikać z niewystarczającego spożycia kalorii lub nadmiernego wydatkowania energii5.

Do najczęstszych przyczyn niedowagi należą462:

• przewlekłe choroby, które wpływają na apetyt, wagę lub wchłanianie składników odżywczych, takie jak choroba Crohna
• problemy z połykaniem (dysfagia)
• izolacja społeczna, ograniczona mobilność lub niskie dochody
• stan wymagający dodatkowej energii, na przykład mukowiscydoza, powrót do zdrowia po poważnym urazie lub oparzeniach
• nadczynność tarczycy
• intensywne ćwiczenia fizyczne
• zaburzenia odżywiania, takie jak anoreksja lub bulimia
• cukrzyca z wysokim poziomem cukru we krwi
• niektóre rodzaje nowotworów
• problemy zdrowia psychicznego
• podeszły wiek – osoby powyżej 65. roku życia są szczególnie narażone na niedowagę

Warto podkreślić, że niedowaga nie jest nieuniknionym skutkiem starzenia się. Niektórzy ludzie mogą również mieć genetyczne predyspozycje do bycia szczupłymi lub wysoki metabolizm16.

Zagrożenia zdrowotne związane z niedowagą

Jeśli organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości składników odżywczych, może to prowadzić do wielu poważnych problemów zdrowotnych. Niedowaga może powodować niedobory witamin i minerałów niezbędnych do budowy zdrowych kości, skóry i włosów1.

Do głównych zagrożeń związanych z niedowagą należą1472:

• osteoporoza – osłabienie kości i zwiększone ryzyko złamań
• niedokrwistość – niedobór czerwonych krwinek przenoszących tlen
• osłabiona odporność – częstsze infekcje i dłuższy czas powrotu do zdrowia
• problemy z płodnością – nieregularne miesiączki lub ich brak u kobiet, co może prowadzić do trudności z zajściem w ciążę
• pogorszenie funkcji mięśni i zmniejszona masa mięśniowa (sarkopenia)
• problemy z gojeniem się ran
• problemy ze wzrokiem
• zaburzenia funkcji poznawczych
• problemy ze zdrowiem psychicznym, w tym depresja
• zapalenie

U starszych osób niedowaga jest szczególnie niebezpieczna i może prowadzić do zwiększonego ryzyka upadków, złamań oraz pogorszenia ogólnego stanu zdrowia7.

Badania wykazały również, że niedowaga może być związana z chorobami serca, zwłaszcza w przypadkach nadczynności tarczycy. W przypadku nowotworów, bez odpowiedniego leczenia, choroba może niekontrolowanie się rozprzestrzeniać5.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza

Należy skonsultować się z lekarzem w następujących sytuacjach48:

• niezamierzona utrata masy ciała w ciągu ostatnich 3 do 6 miesięcy
• pojawienie się innych objawów niedożywienia
• obawy o osobę, o którą się opiekujemy, na przykład dziecko lub osobę starszą
• BMI poniżej 18,5
• utrata masy ciała bez zmiany diety lub aktywności fizycznej
• wykorzystywanie kontroli nad jedzeniem do radzenia sobie z uczuciami i sytuacjami

Lekarz może sprawdzić, czy pacjent jest zagrożony niedożywieniem, mierząc wagę i wzrost oraz pytając o problemy zdrowotne lub ostatnie zmiany w masie ciała czy apetycie. W razie potrzeby może skierować do specjalisty, takiego jak dietetyk, w celu omówienia leczenia4.

Leczenie i zdrowe przybieranie na wadze

Leczenie niedowagi zależy od ogólnego stanu zdrowia i tego, jak bardzo osoba jest niedożywiona. W większości przypadków można wprowadzić zmiany w domu z pomocą dietetyka lub innego wykwalifikowanego specjalisty. W ciężkich przypadkach może być konieczne leczenie w szpitalu9.