Czerniak guzkowy

Czym jest czerniak guzkowy?

Czerniak guzkowy to rodzaj czerniaka, czyli raka skóry, który powstaje z komórek produkujących barwnik skóry zwanych melanocytami. Jest to drugi co do częstości typ czerniaka, stanowiący około 15-20% wszystkich przypadków tej choroby1.

To, co wyróżnia czerniak guzkowy na tle innych rodzajów czerniaka, to sposób jego wzrostu. Większość czerniaków najpierw rośnie poziomo, rozprzestrzeniając się po powierzchni skóry. Czerniak guzkowy zachowuje się inaczej – od samego początku rośnie głównie pionowo, w głąb skóry2. Można to porównać do góry lodowej, gdzie większość guza znajduje się pod powierzchnią skóry1.

Ta cecha sprawia, że czerniak guzkowy rozwija się bardzo szybko, zwykle w ciągu kilku tygodni lub miesięcy1. Pomimo tego, że stanowi stosunkowo niewielki odsetek wszystkich przypadków czerniaka, odpowiada za prawie połowę zgonów związanych z tym nowotworem3. Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie i leczenie.

Kto może zachorować?

Chociaż czerniak guzkowy może rozwinąć się u każdego, niektóre osoby są bardziej narażone na tę chorobę. Najczęściej dotyka ona mężczyzn, szczególnie po 50. roku życia14. Według danych, przeciętny wiek w momencie rozpoznania czerniaka wynosi 65 lat2.

Ryzyko zachorowania jest wyższe u osób o jasnej karnacji, które łatwo się opalają14. Jednak czerniak guzkowy może wystąpić także u osób, które opalają się łatwiej, a nawet sporadycznie u osób o ciemnej karnacji4.

Dodatkowe czynniki zwiększające ryzyko to:

• Wcześniejsze zachorowanie na raka skóry1
• Przypadki raka skóry w rodzinie1
• Duża liczba pieprzyków na skórze4
• Obecność więcej niż 5 nietypowych pieprzyków4
• Wcześniejsze inwazyjne czerniaki4

Objawy i wygląd

Czerniak guzkowy często wygląda inaczej niż większość innych czerniaków, co może utrudniać jego rozpoznanie. Zazwyczaj pojawia się jako guzek lub wyniosłość na skórze, który szybko powiększa się w ciągu kilku tygodni do miesięcy4.

Charakterystyczne cechy czerniaka guzkowego to:

Najczęściej wygląda jak okrągły, czarny guzek3. Może jednak mieć także inne kolory – niebieski, szary, czerwony lub biały3. W rzadkich przypadkach, około 5% czasu, guzek może być różowy, jasnobrązowy lub w kolorze skóry3. Może przypominać pieprzyk, ukąszenie owada lub pryszcz3.

W przeciwieństwie do większości czerniaków, które są asymetryczne i mają nieregularne brzegi, czerniak guzkowy zazwyczaj ma jednolity kolor i równe brzegi3. Jest to ważne, ponieważ oznacza, że tradycyjne zasady rozpoznawania czerniaka (asymetria, nieregularne brzegi, różne kolory) mogą nie działać w przypadku tego typu nowotworu.

Czerniak guzkowy może pojawić się w dowolnym miejscu na ciele, ale najczęściej występuje na obszarach narażonych na słońce, takich jak głowa, szyja, nogi, tułów (klatka piersiowa, plecy, brzuch) i ramiona34.

Bardzo ważne: nie należy próbować "wyciskać" takiego guzka. Skóra może się otworzyć, ale w środku nie ma ropy – można tylko spowodować ranę3. Jeśli zauważysz na skórze nowy wzrost lub plamkę, która nie znika w ciągu 5 dni, powinieneś jak najszybciej zgłosić się do lekarza3.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Czerniak guzkowy rozwija się, gdy komórki skóry produkujące barwnik (melanocyty) zaczynają się dzielić zbyt szybko i niekontrolowanie, tworząc guz. Jak wszystkie nowotwory, powstaje w wyniku zmian w DNA komórek, które pozwalają im na niekontrolowany wzrost5.

Główną przyczyną tych zmian jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV) ze słońca lub z solarium13. Promienie UV mogą uszkadzać DNA w komórkach skóry. To uszkodzenie może gromadzić się przez wiele lat, a nawet dziesięcioleci3.

Co ciekawe, czerniak guzkowy jest słabiej związany z ekspozycją na słońce niż inne typy czerniaka, takie jak czerniak powierzchownie rozprzestrzeniający się czy czerniak typu lentigo maligna4. To sugeruje, że mogą istnieć inne czynniki przyczyniające się do jego rozwoju.

Niektóre zmiany genetyczne mogą być też dziedziczone od rodziców, co zwiększa ryzyko rozwoju czerniaka guzkowego5. Problemy z układem odpornościowym również mogą podwyższać ryzyko. W normalnych warunkach układ odpornościowy rozpoznaje komórki, które zaczynają rosnąć w sposób niekontrolowany i je niszczy, zanim rozwinie się nowotwór. Jednak kiedy układ odpornościowy nie działa prawidłowo, proces ten może być zaburzony5.

Stadia zaawansowania

Lekarze klasyfikują czerniak guzkowy w różnych stadiach, co pomaga określić stopień zaawansowania choroby i wybrać odpowiednie leczenie. Stadia te są następujące1:

Stadium 0 (czerniak in situ): Czerniak guzkowy znajduje się tylko w górnej warstwie skóry, zwanej naskórkiem. Nie rozprzestrzenił się z pierwotnej lokalizacji.

Stadium I: Czerniak guzkowy charakteryzuje się niskim ryzykiem i nie ma dowodów na to, że się rozprzestrzenił. Jest mały – ma mniej niż 2 milimetry grubości.

Stadium II: Czerniak guzkowy jest grubszy niż 2 milimetry. Ma cechy wskazujące na wyższe ryzyko nawrotu choroby. Jednak nie ma dowodów na to, że się rozprzestrzenił.

Stadium III: Czerniak guzkowy rozprzestrzenił się do pobliskich węzłów chłonnych lub pobliskiej skóry.

Stadium IV: Czerniak guzkowy rozprzestrzenił się do dalszych węzłów chłonnych lub skóry, albo do narządów wewnętrznych.

Grubość guza jest jednym z najważniejszych czynników rokowniczych, ponieważ pomaga przewidzieć ryzyko nawrotu choroby6.

Rozpoznanie

Aby rozpoznać czerniak guzkowy, lekarz najpierw dokładnie obejrzy podejrzane zmiany na skórze. Może użyć specjalnego urządzenia zwanego dermatoskopem, które pozwala lepiej przyjrzeć się strukturze skóry.

Jeśli zmiana budzi podejrzenia, konieczne będzie wykonanie biopsji4. Biopsja polega na pobraniu małego fragmentu tkanki do badania pod mikroskopem. To jedyny pewny sposób na potwierdzenie diagnozy czerniaka. Zwykle pobiera się całą zmianę wraz z niewielkim marginesem zdrowej skóry wokół niej.

Po potwierdzeniu rozpoznania czerniaka guzkowego, mogą być konieczne dalsze badania, aby sprawdzić, czy nowotwór się rozprzestrzenił. Mogą to być badania węzłów chłonnych, badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI), oraz badania krwi.

Leczenie

Główną metodą leczenia czerniaka guzkowego jest operacja chirurgiczna27. Chirurg usuwa guz wraz z odpowiednim marginesem zdrowej skóry wokół niego, aby mieć pewność, że wszystkie komórki nowotworowe zostały usunięte. Szerokość tego marginesu zależy od grubości guza. W przypadku większych zmian może być konieczne wykonanie przeszczepu skóry, gdzie skóra z innej części ciała jest wykorzystywana do pokrycia miejsca, z którego usunięto nowotwór7.

Jeśli czerniak rozprzestrzenił się do węzłów chłonnych, może być konieczne ich chirurgiczne usunięcie7.

W przypadku czerniaka, który rozprzestrzenił się lub nie może być leczony chirurgicznie, stosuje się inne metody leczenia:

Immunoterapia to leczenie, które pomaga układowi odpornościowemu znaleźć i zniszczyć komórki nowotworowe7. Leki immunoterapeutyczne wzmacniają naturalną zdolność organizmu do walki z nowotworem.

Terapia celowana wykorzystuje leki, które atakują specyficzne zmiany genetyczne w komórkach nowotworowych7. Zanim zostanie zastosowana terapia celowana, zazwyczaj wykonuje się badanie próbki czerniaka w celu sprawdzenia, czy występują określone zmiany w genach.

Radioterapia wykorzystuje promieniowanie do zniszczenia komórek nowotworowych7. Czasami jest stosowana, aby zmniejszyć rozmiar dużych czerniaków i pomóc kontrolować objawy. Może być potrzebna jedna lub kilka sesji radioterapii, w zależności od obszaru ciała, który jest leczony, i tego, czy stosowane są również inne rodzaje leczenia.

Rokowanie i dalsze życie

Rokowanie w przypadku czerniaka guzkowego zależy głównie od stadium, w którym został wykryty, oraz grubości guza. Wczesne wykrycie znacząco poprawia szanse na wyleczenie. Ponad 95% raków skóry można skutecznie leczyć, jeśli zostaną wykryte wcześnie8.

Jeśli czerniak guzkowy został wykryty wcześnie i leczony chirurgicznie, rokowanie jest na ogół dobre. Jednak ze względu na agresywny charakter tego typu czerniaka, ważne jest wczesne wykrycie. W późniejszych stadiach, gdy nowotwór rozprzestrzenił się, rokowanie jest gorsze2.

Po leczeniu czerniaka guzkowego będziesz miał regularne wizyty kontrolne. Częstotliwość i rodzaj badań kontrolnych będą zależały od stadium Twojej choroby. Osoby, które miały czerniaka, są narażone na większe ryzyko rozwoju kolejnego czerniaka, dlatego regularne kontrole są bardzo ważne1.

Jak się chronić?

Jeśli miałeś już czerniaka guzkowego, jesteś narażony na większe ryzyko rozwoju kolejnego. Istnieją jednak sposoby, aby chronić swoją skórę i zmniejszyć to ryzyko:

Ogranicz czas przebywania na zewnątrz między godziną 10:00 a 16:00, kiedy słońce i jego przenikliwe promieniowanie UV są najsilniejsze9. Prosty sposób, aby sprawdzić, czy słońce jest zbyt silne: jeśli Twój cień jest krótszy niż Ty, słońce jest zbyt intensywne.

Za każdym razem, gdy wychodzisz na zewnątrz, stosuj krem z filtrem przeciwsłonecznym o szerokim spektrumie działania, który chroni przed promieniowaniem UVA i UVB. Powinien mieć współczynnik SPF co najmniej 309. Nakładaj go ponownie co najmniej co 2 godziny, a częściej, jeśli pływasz, pocisz się lub spędzasz czas w pobliżu wody lub śniegu.

Zakrywaj skórę długimi spodniami, długimi rękawami i kapeluszem o szerokim rondzie9. Noś okulary przeciwsłoneczne z ochroną UV na zewnątrz, aby chronić oczy. Możesz mieć zwiększone ryzyko czerniaka oka, więc regularnie odwiedzaj okulistę.

Bądź szczególnie ostrożny, jeśli przyjmujesz leki "fotouczulające", które sprawiają, że jesteś bardziej wrażliwy na słońce. Należą do nich niektóre leki chemioterapeutyczne9.

Sprawdzaj każdą część swojej skóry co najmniej raz w miesiącu, szukając nowych lub zmieniających się znamion. Regularnie odwiedzaj lekarza na kontrolne badania skóry9.