Celiakia to choroba, w której układ odpornościowy atakuje własne tkanki organizmu po spożyciu glutenu, uszkadzając jelito cienkie i utrudniając wchłanianie składników odżywczych z pożywienia.
Czym jest celiakia?
Celiakia to przewlekła choroba autoimmunologiczna i zarazem zaburzenie trawienne, które uszkadza jelito cienkie. Choroba ta ma charakter dziedziczny i wywołana jest reakcją organizmu na białko zwane glutenem.
Gdy osoba z celiakią spożywa gluten, jej układ odpornościowy reaguje w nieprawidłowy sposób. Zamiast chronić organizm, atakuje gluten znajdujący się w układzie pokarmowym, powodując stan zapalny. Ten proces zapadalny uszkadza wewnętrzną powierzchnię jelita cienkiego, co utrudnia wchłanianie składników odżywczych z pożywienia.
Gluten to białko występujące naturalnie w zbożach takich jak pszenica, jęczmień i żyto. Te zboża stanowią podstawę wielu produktów codziennej diety, włączając w to chleb, płatki śniadaniowe, makaron i piwo. Gluten jest także dodawany do wielu produktów spożywczych, których można by się nie spodziewać, takich jak sosy, zupy i pakowane gotowe posiłki.
Celiakia dotyka około 1% populacji, co oznacza około 3 milionów Amerykanów, przy czym aż 97% z nich pozostaje bez diagnozy. Jest to poważny problem zdrowotny, który może prowadzić do poważnych powikłań, jeśli pozostanie nieleczony.
Objawy celiakii
Objawy celiakii mogą się znacznie różnić w zależności od osoby. Czasami choroba może nie wywoływać żadnych zauważalnych objawów lub objawy mogą być bardzo ogólne i niespecyficzne.
Objawy mogą pojawić się w każdym wieku. Lekarze najczęściej obserwują rozwój choroby w dwóch charakterystycznych okresach życia. Pierwszy to wczesne dzieciństwo, między 8. a 12. miesiącem życia.
Spożywanie pokarmów zawierających gluten może wywołać szereg dolegliwości żołądkowo-jelitowych, takich jak:
biegunka, która może mieć szczególnie nieprzyjemny zapach
bóle brzucha
wzdęcia i gazy
niestrawność
zaparcia
Celiakia może również powodować bardziej ogólne objawy, w tym:
zmęczenie wynikające z niedostatecznego pobierania składników odżywczych z pożywienia (niedożywienie)
zaburzenia wpływające na koordynację, równowagę i mowę (ataksja)
U dzieci z celiakią może nie następować wzrost w oczekiwanym tempie, a także może wystąpić opóźnione dojrzewanie. Niedożywienie ma wiele poważnych skutków ubocznych, szczególnie u dzieci, które mogą doświadczać opóźnień we wzroście i rozwoju.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Dokładna przyczyna celiakii nie jest w pełni poznana. Badania sugerują, że choroba występuje tylko u osób, które mają określone geny i spożywają pokarm zawierający gluten. Naukowcy badają również inne czynniki, które mogą odgrywać rolę w wywoływaniu choroby.
Celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy (obrona organizmu przed infekcjami) błędnie traktuje zdrowe tkanki jako zagrożenie. W celiakii układ odpornościowy mylnie identyfikuje substancje zawarte w glutenie jako zagrożenie dla organizmu i je atakuje.
To atakuje powierzchnię jelita cienkiego (jelit), zakłócając zdolność organizmu do pobierania składników odżywczych z pożywienia. Nie jest całkowicie jasne, co powoduje, że układ odpornościowy działa w ten sposób, ale wydaje się, że odgrywają tu rolę zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe.
Celiakia występuje częściej, jeśli:
masz członka rodziny z tą chorobą
masz zespół Downa, zespół Turnera lub zespół Williamsa
jesteś osobą rasy białej
jesteś kobietą
Diagnostyka
Prawidłowa diagnoza celiakii u dorosłych może być postawiona jedynie na podstawie gastroskopii (badania endoskopowego górnego odcinka przewodu pokarmowego).
Proces diagnostyczny zwykle rozpoczyna się od badań krwi. Jeśli masz celiakię, badania krwi mogą wykazać obecność określonych przeciwciał we krwi. Badanie krwi może pomóc określić, czy potrzebujesz dalszych testów.
Podczas gastroskopii lekarz wprowadza cienką rurkę z kamerą przez usta do przełyku i żołądka, aby obejrzeć wewnętrzną część jelita cienkiego. Podczas tego badania można pobrać małą próbkę tkanki (biopsję) do badania laboratoryjnego.
Bardzo ważne jest, aby nie zaczynać diety bezglutenowej przed przeprowadzeniem testów diagnostycznych. Zaprzestanie spożywania glutenu może sprawić, że wyniki testów będą nieprawidłowe, nawet jeśli faktycznie masz celiakię.
Leczenie
Nie ma leku na celiakię, ale przestrzeganie diety bezglutenowej powinno pomóc kontrolować objawy i zapobiec długoterminowym powikłaniom choroby.
Lekarze leczą celiakię, pomagając pacjentom przestrzegać diety bezglutenowej. Gluten to białko występujące naturalnie w niektórych zbożach, w tym pszenicy, jęczmieniu i życie. Gluten jest również dodawany do wielu innych produktów spożywczych i wyrobów.
U osób z celiakią spożycie glutenu wywołuje nieprawidłową reakcję układu odpornościowego, która uszkadza jelito cienkie. Zarejestrowany dietetyk nauczy cię, jak unikać glutenu, jednocześnie stosując zdrową dietę.
Objawy znacznie się poprawiają u większości ludzi po rozpoczęciu diety bezglutenowej. Uszkodzone jelito cienkie zaczyna się goić i ponownie prawidłowo wchłaniać składniki odżywcze. To leczenie działa najlepiej u dzieci, których jelita mogą się całkowicie wyleczyć.
Nawet jeśli masz łagodne objawy, zmiana diety jest nadal zalecana, ponieważ dalsze spożywanie glutenu może prowadzić do poważnych powikłań. To samo dotyczy sytuacji, gdy testy wykazują pewien stopień celiakii, nawet jeśli nie masz zauważalnych objawów.
Dieta bezglutenowa
Gdy zostaniesz po raz pierwszy zdiagnozowany z celiakią, zostaniesz skierowany do dietetyka, który pomoże ci przystosować się do nowej diety bez glutenu. Może również upewnić się, że twoja dieta jest zbilansowana i zawiera wszystkie potrzebne składniki odżywcze.
Jeśli masz celiakię, nie będziesz już mógł spożywać pokarmów zawierających jakikolwiek jęczmień, żyto lub pszenicę, w tym farynę, kasze manna, durum, bułgur, kuskus i orkisz. Nawet jeśli zjesz tylko niewielką ilość glutenu, na przykład łyżkę makaronu, możesz mieć bardzo nieprzyjemne objawy jelitowe.
Jeśli będziesz regularnie spożywać gluten, będziesz również narażony na większe ryzyko rozwoju powikłań, takich jak osteoporoza i niektóre rodzaje nowotworów w późniejszym życiu.
Gluten nie jest niezbędny w diecie i może być zastąpiony innymi produktami. Istnieje wiele bezglutenowych wersji powszechnych produktów spożywczych, takich jak makaron, spody do pizzy i chleb, dostępnych w supermarketach i sklepach ze zdrową żywnością. Niektórzy lekarze rodzinni mogą przepisywać chleb i mieszanki mąki na receptę.
Wiele produktów spożywczych, takich jak mięso, warzywa, ser, ziemniaki i ryż, jest naturalnie wolnych od glutenu, więc nadal możesz włączać je do swojej diety. Dietetyk może pomóc ci określić, które produkty są bezpieczne do spożycia, a które nie.
Ważne jest, aby zawsze sprawdzać etykiety kupowanych produktów spożywczych. Wiele produktów (szczególnie przetworzonych) zawiera dodatki zawierające gluten, takie jak aromat słodowy i zmodyfikowana skrobia spożywcza. Gluten może również znajdować się w innych produktach, w tym witaminach i suplementach, produktach do włosów i skóry, pastach do zębów i balsamach do ust.
Ważne jest również, aby być świadomym zagrożeń związanych z zanieczyszczeniem krzyżowym, gdy produkt bezglutenowy wchodzi w kontakt z produktem zawierającym gluten. Może to łatwo nastąpić – na przykład gdy ten sam nóż jest używany do smarowania masła orzechowego na zwykłym chlebie, a następnie na chlebie bezglutenowym.
Powikłania
Uszkodzenie jelita cienkiego może powodować poważne powikłania. To właśnie tutaj większość składników odżywczych z pożywienia jest wchłaniana. Poważne uszkodzenie może uniemożliwić jelitu wykonywanie jego pracy.
Jeśli celiakia pozostaje nieleczona, może prowadzić do złego wchłaniania (malabsorpcji) i niedożywienia. Niedożywienie ma wiele poważnych skutków ubocznych, szczególnie u dzieci. Dzieci z celiakią mogą mieć opóźnienia we wzroście i rozwoju.
Powikłania celiakii zwykle dotykają tylko osoby, które nadal spożywają gluten lub te, które jeszcze nie zostały zdiagnozowane. Jeśli będziesz regularnie spożywać gluten, będziesz również narażony na większe ryzyko rozwoju powikłań, takich jak osteoporoza i niektóre rodzaje nowotworów w późniejszym życiu.
Inne długoterminowe skutki mogą obejmować niepłodność i nieregularne cykle menstruacyjne. Może również wystąpić niedokrwistość z niedoboru żelaza oraz niedobory witamin A, D, E lub K.
Życie z celiakią
Twoje objawy powinny znacznie się poprawić w ciągu tygodni od rozpoczęcia diety bezglutenowej. Jednak może to potrwać nawet kilka lat, zanim układ trawienny całkowicie się wyleczy.
Lekarz rodzinny zaoferuje ci coroczną kontrolę, podczas której będą mierzone twój wzrost i masa ciała oraz przeglądane objawy. Zapyta również o twoją dietę i oceni, czy potrzebujesz dalszej pomocy lub specjalistycznych porad żywieniowych.
Prowadzenie dziennika żywieniowego może być pomocne. Zapisuj pokarmy, które lubisz i które są częścią twojej codziennej diety. Następnie możesz ocenić, które z nich zawierają gluten i spróbować znaleźć zamienniki.
Przygotuj swoją kuchnię odpowiednio, szczególnie jeśli jesteś jedyną osobą w gospodarstwie domowym stosującą dietę bezglutenową. Może to obejmować posiadanie oddzielnych przyborów kuchennych, desek do krojenia i tosterów, aby uniknąć zanieczyszczenia krzyżowego.
Spotkanie z zarejestrowanym dietetykiem może pomóc ci opracować zbilansowany plan posiłków, zrozumieć etykiety żywności i rozpoznać pokarmy zawierające gluten. Mogą również pomóc ci określić zamienniki i przepisy na pokarmy, które kochasz, oraz zaoferować wsparcie w trudnych okresach przejściowych.
Chociaż przebudowa diety może być dużym wyzwaniem, dostępnych jest wiele narzędzi, które pomogą ci odnieść sukces i nadal cieszyć się pokarmami, które kochasz – i prawdopodobnie pomogą ci także poczuć się lepiej.
Austria
