Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
1 badanie kliniczne w tym schorzeniu
Badanie skuteczności i bezpieczeństwa alpelisibu u pacjentów z chorobą Denta 2
WłochyW skrócie
Choroba Denta to rzadkie genetyczne schorzenie nerek, które dotyka niemal wyłącznie mężczyzn i prowadzi do powstawania kamieni nerkowych oraz często także niewydolności nerek.
Choroba Denta to przewlekłe schorzenie nerek, które jest dziedziczone w sposób recesywny sprzężony z chromosomem X, co oznacza, że choroba dotyka głównie mężczyzn. U osób dotkniętych tym schorzeniem problemy nerkowe wynikają z uszkodzenia struktur zwanych kanalikiami proksymalnymi, które są częścią nerek odpowiedzialną za filtrację i wchłanianie substancji.
Główną cechą choroby Denta jest występowanie małych cząsteczek białkowych w moczu w połączeniu z nadmiernym wydalaniem wapnia z moczem, tworzeniem się złogów wapniowych w nerkach oraz nawracającymi epizodami kamieni nerkowych. Objawy zwykle pojawiają się w dzieciństwie, ale mogą również pozostać niezauważone aż do wieku dorosłego. Stopniowo nasilające się problemy nerkowe często prowadzą do niewydolności nerek w wieku dorosłym.
Choroba Denta jest rzadkim schorzeniem. Do tej pory opisano około 250 rodzin z tym zaburzeniem na całym świecie. Dokładna częstość występowania pozostaje nieznana. Choroba Denta typu 1 występuje częściej niż choroba Denta typu 2.
Naukowcy opisali dwa główne typy choroby Denta, które różnią się przyczyną genetyczną i wzorcem objawów.
Choroba Denta typu 1 jest spowodowana zmianami (mutacjami) w genie CLCN5, który znajduje się na chromosomie X w pozycji Xp11.22. Gen ten koduje białko zwane wymienniczem chlorkowo-protonowym ClC-5, które należy do rodziny kanałów i transporterów chlorkowych CLC. Około 60% pacjentów ma mutacje w genie CLCN5.
Choroba Denta typu 2 jest spowodowana mutacjami w genie OCRL1, który znajduje się na chromosomie X w pozycji Xq25. Gen OCRL1 koduje enzym zwany fosfatazą bisfosfatydyloinozytolu (PIP2). Mutacje w tym samym genie są również związane z zespołem Lowe'a. Około 15% pacjentów ma mutacje w genie OCRL1.
W większości przypadków chłopcy dziedziczą chorobę od matki, która jest nosicielką i ma bardzo łagodne objawy choroby lub w ogóle ich nie ma. Gdy matka jest znaną nosicielką mutacji CLCN5 lub OCRL1, istnieje 50% prawdopodobieństwo przekazania tej mutacji dzieciom niezależnie od płci. Mężczyźni, którzy odziedziczyli mutację, będą mieli chorobę i przekażą ją swoim córkom, ale nie synom. Kobiety, które odziedziczyły mutację, będą nosicielkami i mogą przekazać ją zarówno synom, jak i córkom.
Niektóre mutacje mogą wystąpić spontanicznie, bez wcześniejszej historii choroby w rodzinie. Kilku pacjentów z chorobą Denta nie ma mutacji ani w genie CLCN5, ani w OCRL1, co wskazuje na możliwy udział innych genów.
Objawy choroby Denta pojawiają się we wczesnym dzieciństwie i nasilają się z czasem. Choroba jest bardzo zmienna – niektórzy pacjenci są dotknięci tylko w niewielkim stopniu. Objawy często rozwijają się stopniowo w dzieciństwie lub wczesnej dorosłości.
Najbardziej charakterystycznym objawem choroby Denta jest obecność nieprawidłowo dużej ilości białek w moczu, zwana białkomoczem kanalikowym lub białkomoczem niskiej masy cząsteczkowej. Ten objaw występuje u 100% wszystkich pacjentów. Białkomocz niskiej masy cząsteczkowej nie zawsze jest wykrywany w rutynowych badaniach medycznych.
Innym powszechnym objawem jest nadmierne wydalanie wapnia z moczem, zwane hiperkalciurią, które występuje u ponad 95% pacjentów. Białkomocz niskiej masy cząsteczkowej i hiperkalciuria mogą być jedynymi objawami, które rozwiną się u niektórych osób. Chłopcy przed 10. rokiem życia mogą wykazywać tylko te objawy, które zazwyczaj nie dają dolegliwości.
Wielu, choć nie wszyscy pacjenci, rozwija kamienie nerkowe (kamica nerkowa lub nefrolitiaza), które mogą powodować ból brzucha i krew w moczu. Kamienie nerkowe mogą wywoływać ból, jeśli spowodują zablokowanie przepływu moczu w układzie moczowym. Ten rodzaj bólu, znany jako kolka nerkowa, jest odczuwany w plecach i bokach i może przemieszczać się w dół do pachwiny. Zazwyczaj ból przychodzi falami, narastając przez kilka minut, a następnie ustępując w powtarzającym się cyklu.
Nawet jeśli pacjent nie rozwinie kamieni nerkowych, zawsze występuje nadmiar wapnia w moczu i wapń odkłada się w nerce (nefrocalcinoza). Pacjenci z nadmiarem wapnia w moczu mogą mieć zwiększoną objętość moczu i odczuwać pragnienie.
Niektórzy pacjenci z chorobą Denta rozwijają krzywicę – schorzenie kości, które powstaje, gdy poziom witaminy D i niektórych minerałów (w tym wapnia) we krwi stają się zbyt niskie. Krzywica może być związana z osłabieniem i zmiękczeniem kości, bólem kości, krzywymi nogami i trudnościami w chodzeniu.
Czasami krzywica jest łagodna i wykrywana tylko na zdjęciach rentgenowskich. Jednak u niektórych małych chłopców może być ciężka, a kości mogą stać się bolesne. W takich przypadkach chodzenie może być opóźnione. Małe dziecko może przestać używać kończyny, wydawać się mieć osłabione mięśnie lub płakać podczas podnoszenia.
U większości dotkniętych mężczyzn postępujące problemy nerkowe prowadzą do schyłkowej niewydolności nerek we wczesnym lub średnim wieku dorosłym. Jest to zagrażająca życiu utrata funkcji nerek, która występuje, gdy nerki nie są już w stanie skutecznie filtrować płynów i produktów przemiany materii z organizmu. Od 30% do 80% dotkniętych mężczyzn rozwija schyłkową niewydolność nerek w wieku od 30 do 50 lat, choć w niektórych przypadkach może ona nie wystąpić aż do szóstej dekady życia lub później.
Niektórzy pacjenci utrzymują prawidłową funkcję nerek przez całe życie. Jednak u ciężej dotkniętych pacjentów funkcja nerek może się pogarszać. Pogarsza to powstawanie kamieni, które powodują niedrożność układu moczowego. Nieliczni pacjenci będą wymagać leczenia nerkozastępczego w postaci dializy lub przeszczepu nerki. Jest to jednak bardzo rzadkie w dzieciństwie.
Choroba Denta typu 2 może być również związana z zaburzeniami niezwiązanymi z funkcją nerek. Te dodatkowe objawy obejmują łagodną niepełnosprawność intelektualną, osłabione napięcie mięśniowe (hipotonia) oraz zmętnienie soczewki oka (zaćma), które jest opisywane jako subkliniczne, ponieważ nie upośledza widzenia. Niektórzy badacze uważają chorobę Denta typu 2 za łagodny wariant podobnego schorzenia zwanego zespołem Lowe'a.
Niewielka liczba pacjentów z chorobą Denta typu 2 może również mieć łagodne trudności w nauce i zmniejszone tempo wzrostu.
Niektórzy pacjenci mogą również rozwinąć niedobór witaminy A, który może prowadzić do upośledzenia widzenia nocnego i suchości oczu. Inne możliwe objawy to obecność krwi w moczu (zwykle mikrohematuria), niski poziom fosforanów we krwi oraz objawy zespołu Fanconiego, który jest poważniejszą postacią upośledzenia funkcji kanalików proksymalnych.
Rozpoznanie choroby Denta opiera się na obecności wszystkich trzech następujących kryteriów: białkomoczu niskiej masy cząsteczkowej, hiperkalciurii oraz co najmniej jednego z następujących objawów: nefrocalcinoza, kamienie nerkowe, krwiomocz, hipofosfatemia (niski poziom fosforanów we krwi) lub niewydolność nerek.
U niektórych pacjentów choroba jest wykrywana przypadkowo, na przykład gdy rutynowe badanie niespodziewanie wykryje białko w moczu lub gdy badanie ultrasonograficzne przypadkowo znajdzie złogi wapnia w nerkach.
Badania genetyczne molekularne potwierdzają rozpoznanie poprzez identyfikację mutacji w genach CLCN5 lub OCRL1. Nie opisano dotychczas korelacji między genotypem a fenotypem, a wewnątrzrodzinna zmienność ciężkości choroby jest znaczna.
Choroba Denta może być mylona z innymi przyczynami uogólnionego upośledzenia funkcji kanalików proksymalnych (nerkowy zespół Fanconiego), które mogą być dziedziczne, nabyte lub spowodowane przez substancje egzogenne.
Opieka nad pacjentami z chorobą Denta jest wspomagająca i skupia się na leczeniu hiperkalciurii oraz zapobieganiu kamicy nerkowej. Pierwszym krokiem jest potwierdzenie rozpoznania za pomocą odpowiednich badań, w tym testów moczu, badań obrazowych i badań genetycznych.
Kluczowe znaczenie ma zapobieganie powstawaniu kamieni nerkowych poprzez odpowiednie nawodnienie i w niektórych przypadkach stosowanie leków zmniejszających wydalanie wapnia z moczem. Pacjenci powinni pić dużo płynów, aby utrzymać odpowiednią objętość moczu.
Leczenie kamicy nerkowej, gdy już się pojawi, może obejmować leki przeciwbólowe i procedury usuwania kamieni. W przypadku rozwoju niewydolności nerek może być konieczne leczenie nerkozastępcze w postaci dializy lub przeszczepienia nerki.
W przypadku krzywicy może być konieczne podawanie witaminy D i fosforanów, chociaż niektóre formy krzywicy w chorobie Denta mogą nie reagować na standardowe leczenie.
Pacjenci i ich rodziny mogą potrzebować wsparcia psychologicznego w radzeniu sobie z przewlekłą chorobą.
Rokowanie życiowe jest dobre u większości pacjentów. Jednak ciężkość choroby jest bardzo zmienna. Niektórzy pacjenci mają tylko łagodne objawy przez całe życie, podczas gdy inni rozwijają poważną niewydolność nerek.
Postęp do schyłkowej niewydolności nerek występuje u 30-80% dotkniętych mężczyzn pomiędzy 3. a 5. dekadą życia. W badaniu 25 pacjentów z chorobą Denta, 9 z 15 mężczyzn i jedna z 10 kobiet miała schyłkową chorobę nerek do wieku 47 lat.
Kobiety będące nosicielkami mutacji mogą wykazywać łagodniejszy fenotyp choroby lub mogą być całkowicie bezobjawowe.
X-linked recessive nephrolithiasis, X-linked recessive hypercalciuric hypophosphatemic rickets, Japanese low-molecular-weight proteinuria
N25.8
C564487
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
