Przepuklina w bliźnie pooperacyjnej

Czym jest przepuklina w bliźnie pooperacyjnej

Przepuklina w bliźnie pooperacyjnej, zwana też przepukliną pooperacyjną, to wybrzuszenie, które powstaje w miejscu wcześniejszego cięcia chirurgicznego na brzuchu. Gdy chirurg wykonuje operację brzucha, musi przeciąć powłoki brzuszne, co osłabia mięśnie w tym obszarze1.

Po zabiegu osłabione mięśnie brzucha sprawiają, że fragmenty jelit lub tkanki tłuszczowej mogą się przez nie przecisnąć, tworząc przepuklinę. Wybrzuszenie pojawia się zazwyczaj w pobliżu blizny pooperacyjnej1.

Przepukliny pooperacyjne są częstym powikłaniem. Specjaliści szacują, że powstają one nawet u 20% osób, które przeszły laparotomię, czyli otwarty zabieg brzuszny1. Mogą się pojawić zarówno kilka miesięcy, jak i wiele lat po operacji1.

Przepukliny w bliźnie pooperacyjnej mogą wystąpić w miejscu każdego cięcia chirurgicznego na brzuchu. Najczęściej pojawiają się w linii środkowej brzucha, czyli wzdłuż pionowej linii biegnącej przez środek ciała2. Mogą też powstać po zabiegach cesarskiego cięcia, usunięcia wyrostka robaczkowego czy operacjach pęcherzyka żółciowego3.

Objawy i rozpoznawanie

Mała przepuklina pooperacyjna może nie powodować żadnych objawów. Za małą uważa się przepuklinę o wymiarach około 5 centymetrów. Duża przepuklina – mierząca ponad 10 centymetrów – może powodować ból i tworzyć widoczne wybrzuszenie w pobliżu blizny pooperacyjnej1.

Ból może być ostry, ale czasem ma charakter tępego, uporczywego dyskomfortu. Zwykle nasila się podczas podnoszenia ciężkich przedmiotów, kaszlu lub kichania1.

Wybrzuszenie staje się bardziej widoczne, gdy stoimy lub napinamy mięśnie brzucha. Możemy je zauważyć na przykład podczas parcia przy zaparciach1. U niektórych osób przepuklina może samoistnie się cofać, gdy kładziemy się na płask – mówimy wtedy, że jest zmniejszalna4.

Do innych objawów przepukliny pooperacyjnej należą5:

• Zaczerwienienie wybrzuszenia
• Ból w okolicy brzucha podczas aktywności fizycznej
• Nudności i wymioty
• Biegunka
• Zaparcia lub cienki stolec
• Niedrożność jelit
• Gorączka
• Zakażenie rany

Przyczyny powstawania

Przepuklina w bliźnie pooperacyjnej powstaje, gdy rana operacyjna nie zagoi się prawidłowo, powodując powstanie luki w ścianie brzucha. Każda operacja na brzuchu wymaga cięcia, które jest następnie zamykane szwami. Czasami rana nie zrasta się należycie i powstaje osłabienie w warstwie mięśniowej5.

W wyniku tego osłabienia zawartość jamy brzusznej wraz z wewnętrzną warstwą wyściółki może przecisnąć się przez osłabione mięśnie brzucha. Powstaje wtedy guz pod skórą, który nazywamy przepukliną6.

Większość ran pooperacyjnych goi się prawidłowo, pozostawiając ścianę brzucha równie mocną jak przed operacją. Jednak gdy ściana brzucha nie zrasta się wystarczająco szczelnie, może pozostać osłabienie w okolicy blizny7.

Czynniki ryzyka

Niektóre czynniki zwiększają ryzyko nieprawidłowego gojenia rany i powstania przepukliny. Do czynników wpływających na prawidłowe gojenie rany należą5:

• Wytężona aktywność fizyczna zanim rana się odpowiednio zagoi
• Przybranie na wadze lub zajście w ciążę po operacji
• Parcie podczas wypróżniania
• Zakażenie w miejscu rany
• Krwiak w miejscu rany
• Obrzęk brzucha spowodowany gromadzeniem się płynu
• Palenie tytoniu

Ryzyko rozwoju przepukliny pooperacyjnej zwiększa się także w przypadku operacji wykonywanych w trybie nagłym. Zanieczyszczenie rany podczas operacji, szczególnie przy zabiegach na jelitach, oraz zakażenia rany po operacji mogą prowadzić do powstania przepukliny pooperacyjnej2.

Przepukliny pooperacyjne częściej występują, gdy to samo miejsce cięcia było używane podczas więcej niż jednej operacji. Inne czynniki zwiększające ryzyko to4:

• Nadmierne kaszlanie lub parcie po operacji
• Starszy wiek
• Przyjmowanie sterydów
• Otyłość
• Palenie tytoniu

Metody leczenia

Leczeniem przepukliny w bliźnie pooperacyjnej jest operacja naprawcza. Zabieg ma na celu usunięcie przepukliny i wzmocnienie osłabionych miejsc w mięśniach brzucha1.

Jeśli przepuklina jest mała i nie powoduje bólu, lekarz może zasugerować obserwację i czekanie. Czasami można kontrolować przepuklinę za pomocą odzieży uciskowej lub po prostu ją pozostawić. Należy jednak pamiętać, że bez operacji przepuklina nie ustąpi sama6.

Gdy przepuklina jest nienormalnie powiększona lub powoduje silny ból i dyskomfort, który uniemożliwia normalne funkcjonowanie, lekarz zaleci naprawę chirurgiczną3.

Operacja naprawy przepukliny pooperacyjnej

Podczas operacji naprawy przepukliny chirurg wykonuje jedno większe cięcie lub kilka mniejszych w pobliżu przepukliny, aby wepchnąć wybrzuszenie z powrotem do środka. Następnie zamyka osłabione miejsce szwami lub wzmacnia je siatką8.

Naprawa przepukliny pooperacyjnej może być bardziej skomplikowana niż naprawa innych przepuklin. Wynika to z faktu, że w okolicy już znajduje się tkanka bliznowata po poprzedniej operacji. Tkanka bliznowata może utrudniać widzenie i poruszanie się narzędziami podczas zabiegu chirurgicznego. Dlatego ważne jest znalezienie doświadczonego chirurga, który potrafi ostrożnie pracować wokół tej tkanki8.

Większość chirurgów zgadza się, że naprawę przepuklin pooperacyjnych najlepiej wykonywać z użyciem siatki chirurgicznej. Rodzaj użytej siatki często zależy od metody naprawy, rozmiaru ubytku oraz indywidualnej sytuacji pacjenta9.

Rodzaje operacji

Dostępne są różne techniki operacyjne naprawy przepukliny8:

• Otwarta naprawa przepukliny: Lekarz wykonuje cięcie w pobliżu przepukliny i naprawia ją bezpośrednio
• Laparoskopowa naprawa przepukliny: Lekarz wykonuje małe cięcie w pobliżu przepukliny i używa specjalnych małych narzędzi do naprawy przepukliny
• Robotyczna naprawa przepukliny: Jest podobna do operacji laparoskopowej, ale lekarz używa robota do prowadzenia narzędzi, co pozwala na bardziej precyzyjne ruchy podczas operacji

Opcje leczenia przepukliny pooperacyjnej obejmują chirurgię otwartą lub operację małoinwazyjną. Małoinwazyjna operacja nazywana jest też „chirurgią przez dziurkę od klucza", a gdy dotyczy brzucha – operacją laparoskopową7.

Możliwe powikłania

Większość przepuklin pooperacyjnych nie powoduje poważnych problemów. Jednak w rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważne powikłania7.

Czasami przepuklina może ulec uwięźnięciu. Oznacza to, że nie można jej cofnąć ani wcisnąć z powrotem do jamy brzusznej. Uwięźnięta przepuklina może stwarzać ryzyko uduszenia, w którym dopływ krwi do przepukliny zostaje odcięty, powodując obumieranie tkanek5.

Uwięźnięta przepuklina może także zablokować jelito, powodując rozdęcie brzucha. Uduszona przepuklina jest stanem nagłym wymagającym natychmiastowej operacji, aby zapobiec uszkodzeniu jelit i innych tkanek5.

Objawy uwięźniętej lub uduszonej przepukliny pooperacyjnej obejmują3:

• Tkliwe, bolesne, spuchnięte lub przebarwione wybrzuszenie
• Wymioty
• Gorączka
• Silny ból brzucha
• Niemożność oddania stolca lub gazów
• Biegunka

W rzadkich przypadkach części jelita mogą zostać uwięzione w otworze ściany brzucha, blokując przejście stolca (niedrożność) lub odcinając dopływ krwi (uduszenie). Duże przepukliny pooperacyjne mogą także utrudniać normalne oddychanie lub poruszanie się7.

Diagnostyka

Po zapoznaniu się z historią medyczną i chirurgiczną pacjenta, lekarz dokładnie zbada okolicę brzucha. Może poprosić o wstanie i zakaszlenie, aby móc zobaczyć lub wyczuć wybrzuszenie wskazujące na przepuklinę10.

W pierwszej kolejności pacjent zostanie poproszony o stanie i zakaszlenie, podczas gdy lekarz bada wybrzuszenie w brzuchu5.

Jeśli zostanie rozpoznana przepuklina pooperacyjna, lekarz może zlecić badania obrazowe, takie jak10:

• Ultrasonografia (USG)
• Tomografia komputerowa (TK)
• Rezonans magnetyczny (MRI)

Te badania mogą dostarczyć więcej szczegółów na temat lokalizacji przepukliny i pomóc w określeniu strategii chirurgicznej10.

Jak zapobiegać

W niektórych przypadkach po prostu nie wiemy, dlaczego powstaje przepuklina pooperacyjna, jednak znamy pewne czynniki ryzyka. Nie zawsze można zapobiec przepuklinie, ale można zmniejszyć ryzyko lub pomóc powstrzymać istniejącą przepuklinę przed powiększeniem się4.

Sposoby na zmniejszenie ryzyka obejmują:

• Unikanie dźwigania ciężkich przedmiotów wszędzie, gdzie to możliwe, a jeśli trzeba – używanie nóg, a nie pleców do podnoszenia
• Unikanie zaparć i parcia podczas wypróżniania
• Utrzymywanie zdrowej wagi ciała
• Rzucenie palenia

Inne zalecenia to unikanie wytężonej aktywności fizycznej przed odpowiednim zagojeniem rany oraz nieprzybieranie nadmiernie na wadze po operacji5.

Przepuklina pooperacyjna może pojawić się w każdym momencie po operacji. Jednak najczęściej rozwija się w ciągu 3 do 6 miesięcy po zabiegu8.

Powrót do zdrowia po operacji

Po operacji naprawy przepukliny prawdopodobnie odczuwamy ból przez kilka dni. Możemy także czuć się zmęczeni i mieć mniej energii niż zwykle. To normalne11.

Powinniśmy poczuć się lepiej po kilku dniach i prawdopodobnie znacznie lepiej po 7 dniach. Przez kilka tygodni możemy odczuwać dyskomfort lub uczucie napięcia w miejscu naprawy przepukliny podczas poruszania się. Możemy mieć pewne siniaki wokół obszaru naprawy – to normalne11.

Zalecenia dotyczące aktywności:

• Odpoczywamy, gdy czujemy zmęczenie – wystarczający sen pomoże w powrocie do zdrowia
• Staramy się chodzić każdego dnia, stopniowo zwiększając dystans
• Jeśli lekarz przepisał pas brzuszny, nosimy go zgodnie z zaleceniami
• Unikamy wytężonych aktywności, takich jak jazda na rowerze, bieganie, podnoszenie ciężarów czy ćwiczenia aerobowe, aż lekarz powie, że można
• Unikamy podnoszenia czegokolwiek, co mogłoby nas nadwyrężyć
• Pytamy lekarza, kiedy możemy znów prowadzić samochód

Większość osób może wrócić do pracy w ciągu 1 do 2 tygodni po operacji. Jeśli jednak praca wymaga dźwigania ciężkich przedmiotów lub wytężonej aktywności, może być potrzebne 4 do 6 tygodni przerwy11.

Możemy brać prysznic 24 do 48 godzin po operacji, jeśli lekarz wyrazi zgodę. Osuszamy cięcie delikatnie. Nie bierzemy kąpieli przez pierwsze 2 tygodnie lub do momentu, gdy lekarz powie, że można. Pytamy lekarza, kiedy możemy wrócić do aktywności seksualnej11.

Zalecenia żywieniowe:

Możemy jeść normalną dietę. Jeśli żołądek jest rozstrojony, próbujemy łagodnych, niskotłuszczowych potraw, takich jak zwykły ryż, grillowany kurczak, tosty i jogurt. Pijemy dużo płynów (chyba że lekarz zaleci inaczej)11.

Pierwszych kilka dni po operacji naprawy przepukliny pooperacyjnej są kluczowe dla prawidłowego gojenia. Ważne jest, aby odpoczywać, gdy ciało sygnalizuje zmęczenie, ale nie pozostawać całkowicie bez ruchu. Próbujemy chodzić na krótkie dystanse kilka razy dziennie, aby wspomóc krążenie12.

Choć dieta nie wyleczy przepukliny – może to zrobić tylko operacja – zmiana diety może pomóc w utracie wagi, co może złagodzić objawy i potencjalnie powstrzymać pogorszenie się stanu13.