Pierwotna nadczynność tarczycy to stan, w którym tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów tarczycy, przyspiesza metabolizm i wpływa na wiele funkcji organizmu – od pracy serca po wagę ciała i nastrój.
Czym jest pierwotna nadczynność tarczycy
Pierwotna nadczynność tarczycy, zwana również nadczynnością tarczycy lub tyreotoksykozą, to schorzenie, w którym gruczoł tarczowy wytwarza i uwalnia zbyt dużo hormonów tarczycy. Tarczyca to mały gruczoł w kształcie motyla, znajdujący się z przodu szyi, tuż nad kością mostka. Wytwarza hormony, które kontrolują sposób, w jaki organizm zużywa energię.
Główne hormony tarczycy to trójjodotyronina (T3), tyroksyna (T4) oraz hormon tyreotropowy (TSH). Te hormony wpływają na niemal każdy narząd w organizmie i kontrolują wiele najważniejszych funkcji życiowych. Oddziałują między innymi na oddychanie, rytm serca, wagę ciała, trawienie oraz nastrój.
Nadczynność tarczycy przyspiesza metabolizm, czyli sposób, w jaki organizm przetwarza energię. To może wpływać na wiele aspektów zdrowia i samopoczucia. Stan ten może sprawić, że człowiek czuje się bardzo niespokojny, traci kontrolę nad własnym ciałem lub po prostu nie czuje się sobą.
W Stanach Zjednoczonych ogólna częstość występowania nadczynności tarczycy wynosi 1,2 procent populacji, przy czym jawna nadczynność tarczycy występuje u około 0,5 procent, a podkliniczna u 0,7 procent ludzi. Nadczynność tarczycy jest stosunkowo rzadkim schorzeniem – w Stanach Zjednoczonych dotyka około 1,3 procent osób.
Tarczyca
Objawy nadczynności tarczycy
Nadczynność tarczycy może wpływać na cały organizm, dlatego objawy są bardzo zróżnicowane. Objawy mogą pojawić się nagle lub rozwijać stopniowo z czasem. Jedna osoba może doświadczać tylko niektórych z tych objawów, inna wielu równocześnie.
Szybkie bicie serca (tachykardia) lub kołatanie serca
Podwyższone ciśnienie krwi
Drżenie rąk i drżączki
Uczucie niepokoju, nerwowość lub drażliwość
Utrata wagi mimo normalnego lub zwiększonego apetytu
Biegunka lub częstsze wypróżnienia
Inne objawy to wole, czyli powiększenie tarczycy widoczne z przodu szyi, problemy ze snem, uporczywe zmęczenie i osłabienie, nadwrażliwość na ciepło, zmiany nastroju, trudności ze snem oraz przyspieszona praca jelit.
W niektórych przypadkach, zwłaszcza u osób z chorobą Gravesa-Basedowa, mogą wystąpić problemy z oczami, takie jak zaczerwienienie, uczucie suchości lub obrzęk wokół oczu.
Przyczyny pierwotnej nadczynności tarczycy
Istnieje kilka przyczyn, dla których tarczyca może zacząć wytwarzać zbyt dużo hormonów.
Choroba Gravesa-Basedowa to schorzenie autoimmunologiczne, w którym układ odpornościowy atakuje tarczycę i powoduje jej nadmierną produkcję hormonów. To najczęstsza przyczyna nadczynności tarczycy. W chorobie Gravesa około czterech na pięć osób z nadczynnością tarczycy ma właśnie tę przyczynę.
Guzki tarczycy to narośla na tarczycy, które zwykle są łagodne, czyli nie są rakiem. Mogą jednak stać się nadczynne i wytwarzać zbyt dużo hormonu tarczycy. Guzki tarczycy są częstsze u starszych osób.
Zapalenie tarczycy to stan zapalny tarczycy. Powoduje on wyciek zgromadzonych hormonów tarczycy z gruczołu. Najbardziej powszechną przyczyną biernego uwalniania nadmiaru hormonów jest bezbólowe (ciche) zapalenie tarczycy, chociaż jego objawy kliniczne są takie same jak w przypadku innych przyczyn.
Inne przyczyny to zbyt duża ilość jodu, który występuje w niektórych lekach, syropach na kaszel, wodorostach i suplementach na bazie wodorostów. Przyjmowanie zbyt dużej ilości tych produktów może sprawić, że tarczyca wytworzy zbyt dużo hormonu tarczycy. Zbyt duża dawka leków na tarczycę może również wywołać nadczynność u osób, które przyjmują hormony tarczycy w leczeniu niedoczynności tarczycy.
Jak rozpoznaje się nadczynność tarczycy
Jeśli lekarz podejrzewa nadczynność tarczycy, zazwyczaj zleca badania krwi w celu sprawdzenia, jak dobrze działa tarczyca.
Diagnostyka nadczynności tarczycy obejmuje pomiar poziomu hormonu tyreotropowego (TSH), wolnej tyroksyny (T4) oraz całkowitej trójjodotyroniny (T3), aby określić obecność i nasilenie schorzenia.
Jawna nadczynność tarczycy definiowana jest jako niski lub stłumiony poziom TSH wraz z podwyższonym poziomem T3 lub podwyższonym poziomem T4.
Aby ustalić przyczynę nadczynności, lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak wychwyt radioaktywnego jodu oraz scyntygrafia tarczycy. Badania te pomagają określić, czy problem wynika z choroby Gravesa-Basedowa, guzków czy zapalenia tarczycy.
Po potwierdzeniu wyników badań krwi, osoba może zostać skierowana do dalszych badań w celu zidentyfikowania przyczyny.
Metody leczenia
Nadczynność tarczycy zwykle można leczyć. Najczęściej osoba z tym schorzeniem zostaje skierowana do specjalisty od schorzeń hormonalnych, zwanego endokrynologiem, który planuje leczenie.
Istnieją trzy główne metody leczenia nadczynności tarczycy:
Leki
Leki zwane tionamidami są powszechnie stosowane w leczeniu nadczynnej tarczycy. Powstrzymują one tarczycę przed wytwarzaniem nadmiaru hormonów. Główne stosowane typy to karbimazol i propylotiouracyl.
Zwykle trzeba przyjmować leki przez od 12 do 18 miesięcy. Może minąć kilka miesięcy od rozpoczęcia ich przyjmowania, zanim zauważysz korzyści. Może być również przepisany inny lek, zwany beta-blokerem, aby w międzyczasie złagodzić niektóre objawy.
Metymazol jest preferowanym lekiem przeciwtarczycowym, z wyjątkiem pierwszego trymestru ciąży oraz u pacjentów z niepożądaną reakcją na ten lek.
Leczenie radioaktywnym jodem
Leczenie radioaktywnym jodem to rodzaj radioterapii stosowany w celu zniszczenia komórek w gruczole tarczowym, zmniejszając ilość hormonów, które może wytwarzać. To bardzo skuteczne leczenie, które może wyleczyć nadczynność tarczycy.
Otrzymuje się napój lub kapsułkę zawierającą jod oraz niską dawkę promieniowania, która jest wchłaniana przez tarczycę. Większość ludzi potrzebuje tylko jednego zabiegu. Pełne efekty mogą być odczuwalne dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach, dlatego przez krótki czas może być konieczne przyjmowanie leków, takich jak karbimazol lub propylotiouracyl.
Ablacja radioaktywnym jodem jest najczęściej stosowanym leczeniem nadczynności tarczycy w Stanach Zjednoczonych.
Operacja
W niektórych przypadkach konieczna może być operacja usunięcia części lub całej tarczycy, tak aby nie wytwarzała już hormonów tarczycy. Operacja ta nazywana jest tyreoidektomią.
Wybór metody leczenia zależy od wieku pacjenta, objawów, chorób współistniejących oraz preferencji pacjenta.
Po leczeniu radioaktywnym jodem lub operacji wiele osób musi przyjmować leki zastępujące hormon tarczycy przez resztę życia.
Kto jest najbardziej narażony
Ryzyko nadczynności tarczycy jest wyższe u następujących osób:
Kobiety – nadczynność tarczycy jest około 10 razy częstsza u kobiet niż u mężczyzn
Osoby w wieku powyżej 60 lat
Osoby, które były w ciąży lub urodziły dziecko w ciągu ostatnich 6 miesięcy
Osoby, które przeszły operację tarczycy lub miały problem z tarczycą, taki jak wole
Osoby z historią rodzinną chorób tarczycy
Nadczynność tarczycy zazwyczaj pojawia się między 20. a 40. rokiem życia.
Jeśli nie jest leczona, nadczynność tarczycy może powodować poważne problemy z sercem, kośćmi, mięśniami, cyklem menstruacyjnym i płodnością. Istnieją jednak skuteczne metody leczenia. Ważne jest, aby uzyskać pomoc medyczną, jeśli rozwijają się objawy nadczynności tarczycy, aby móc wrócić do normalnego samopoczucia.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Holandia