Nowotwór żołądka przerzutowy Podstawowe informacje

Czym jest nowotwór żołądka przerzutowy?

Nowotwór żołądka przerzutowy, nazywany także rakiem żołądka przerzutowym lub rakiem żołądka w stadium 4, to sytuacja, w której komórki nowotworowe z żołądka przedostały się do innych narządów lub tkanek w organizmie1. Kiedy patolog bada pod mikroskopem komórki nowotworowe w nowym miejscu, nadal wyglądają one jak komórki pochodzące z żołądka, co potwierdza, że mamy do czynienia z przerzutem, a nie nowym, niezależnym nowotworem2.

Czasami choroba ta jest wykrywana jako przerzutowa już przy pierwszej diagnozie. W innych przypadkach nowotwór powraca i rozprzestrzenia się po wcześniejszym leczeniu pierwotnego raka żołądka1. Komórki nowotworowe mogą przemieszczać się przez organizm na różne sposoby – przez układ limfatyczny, naczynia krwionośne lub bezpośrednio do pobliskich narządów.

W systemie klasyfikacji numerycznej stosowanym przez lekarzy nowotwór żołądka przerzutowy określany jest jako stadium 41. To najwyższe stadium zaawansowania choroby. Oznacza to, że rak rozszerzył się poza żołądek i dotarł do odległych części ciała. W przeciwieństwie do raka miejscowo zaawansowanego, który może być ograniczony do okolic żołądka i okolicznych tkanek, nowotwór przerzutowy dotarł już do narządów znajdujących się dalej.

Epidemiologia – jak często występuje nowotwór żołądka przerzutowy?

Rak żołądka jest piątym najczęściej występującym nowotworem złośliwym na świecie i czwartą najczęstszą przyczyną zgonów związanych z rakiem3. Przez większą część XX wieku rak żołądka był jedną z głównych przyczyn zgonów z powodu nowotworów. Jednak od tego czasu wskaźniki zachorowań znacząco spadły, szczególnie w krajach rozwiniętych. Obecnie nowotwory żołądka stanowią około 1,5% wszystkich nowotworów diagnozowanych rocznie w Stanach Zjednoczonych2.

Występowanie raka żołądka różni się znacząco w zależności od regionu geograficznego. Najwyższą zachorowalność odnotowuje się w Azji Wschodniej, szczególnie w Japonii i Mongolii, oraz w Europie Wschodniej. Z kolei w Europie Północnej i Ameryce Północnej wskaźniki zachorowań są generalnie niskie, porównywalne z regionami afrykańskimi3. Co ciekawe, w ostatnich latach obserwuje się wzrost zachorowalności na raka żołądka wśród młodych dorosłych (poniżej 50. roku życia) zarówno w krajach o niskim, jak i wysokim ryzyku3.

Znaczna część pacjentów z rakiem żołądka, niestety, otrzymuje diagnozę dopiero na zaawansowanym etapie choroby. Dzieje się tak dlatego, że wczesne objawy są często subtelne i łatwe do pominięcia, a regularne badania przesiewowe są przeprowadzane rzadko w wielu krajach3. W latach 2008–2015 w Tajwanie zdiagnozowano 5599 pacjentów z gruczolakorakiem żołądka w stadium przerzutowym (M1), co pokazuje skalę problemu4.

Przyczyny nowotworu żołądka przerzutowego

Podstawową przyczyną nowotworu żołądka przerzutowego jest wcześniejszy rak żołądka, który nie został powstrzymany i zaczął się rozprzestrzeniać. Choć przerzuty są konsekwencją rozwoju pierwotnego nowotworu żołądka, warto zrozumieć, co powoduje sam rak żołądka.

Zakażenie bakterią Helicobacter pylori jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju raka żołądka3. Ta bakteria może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej żołądka, co z czasem zwiększa ryzyko przekształcenia się zdrowych komórek w nowotworowe. Oprócz zakażenia H. pylori, wystąpienie raka żołądka wiąże się również z czynnikami genetycznymi oraz stylem życia, takim jak spożywanie alkoholu i palenie tytoniu3.

Wiek i problemy zdrowotne związane z żołądkiem w przeszłości również wpływają na ryzyko rozwoju tej choroby2. Dieta odgrywa istotną rolę – spożywanie dużych ilości soli, wędzonych produktów, czy pokarmów bogatych w azotany może zwiększać ryzyko zachorowania. Z drugiej strony, dieta bogata w świeże owoce i warzywa może działać ochronnie.

Czynniki ryzyka

Pewne grupy osób i określone zachowania czy nawyki zwiększają ryzyko rozwoju raka żołądka, który może prowadzić do postaci przerzutowej. Poza zakażeniem H. pylori, istnieje szereg innych czynników, które mogą podwyższać prawdopodobieństwo zachorowania.

Wiek jest istotnym czynnikiem – rak żołądka jest częstszy u osób starszych. Mężczyźni chorują nieco częściej niż kobiety. Historia rodzinna również ma znaczenie – osoby, których bliscy krewni mieli raka żołądka, mogą być narażone na wyższe ryzyko, co sugeruje genetyczny komponent tej choroby.

Palenie tytoniu jest poważnym czynnikiem ryzyka. Papierosy zawierają wiele substancji rakotwórczych, które mogą uszkadzać komórki błony śluzowej żołądka. Spożywanie alkoholu w dużych ilościach także zwiększa ryzyko. Nadmierna konsumpcja soli, żywności konserwowanej, wędzonej czy marynowanej, jak również dietą ubogą w owoce i warzywa, może sprzyjać rozwojowi nowotworu3.

Osoby, które przeszły operację żołądka z powodu innych schorzeń (na przykład wrzodów trawiennych), mogą mieć zwiększone ryzyko rozwoju raka żołądka w późniejszym życiu. Niektóre stany zapalne żołądka, takie jak przewlekłe zapalenie błony śluzowej czy atroficzne zapalenie żołądka, również mogą prowadzić do zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwór.

Objawy nowotworu żołądka przerzutowego

Objawy raka żołądka, w tym jego postaci przerzutowej, mogą być początkowo dyskretne i łatwe do pominięcia. Wiele osób nie doświadcza wyraźnych symptomów na wczesnych etapach choroby, co sprawia, że nowotwór często zostaje wykryty dopiero wtedy, gdy jest już zaawansowany3.

Gdy nowotwór jest już przerzutowy, pacjenci mogą odczuwać szereg objawów związanych zarówno z pierwotnym guzem w żołądku, jak i z przerzutami w innych częściach ciała. Zmęczenie jest bardzo częstym objawem zaawansowanego raka. Pacjenci mogą czuć, że nie mają energii, i to uczucie może być przytłaczające5. Zmęczenie to nie tylko brak sił fizycznych – może też wpływać na nastrój i zdolność do codziennego funkcjonowania.

Problemy trawienne są również powszechne. Pacjenci mogą mieć trudności z połykaniem, uczucie pełności po zjedzeniu nawet niewielkiej ilości jedzenia, nudności i wymioty5. Jeśli nowotwór blokuje wejście do żołądka lub wejście do jelita cienkiego, jedzenie nie może przepływać normalnie, co powoduje ból i dolegliwości. W takich przypadkach lekarz może zastosować specjalne procedury, takie jak stent (rurka utrzymująca drożność) lub terapię laserową, aby przywrócić przejście5.

Ból brzucha, utrata apetytu i niezamierzona utrata masy ciała to kolejne częste symptomy. Niektórzy pacjenci mogą zauważyć krew w stolcu lub czarne, smoliste stolce, co wskazuje na krwawienie w przewodzie pokarmowym. Pacjenci mogą również doświadczać ogólnego uczucia złego samopoczucia i osłabienia.

Objawy związane z przerzutami mogą różnić się w zależności od tego, które narządy zostały dotknięte. Jeśli rak rozprzestrzenił się na wątrobę, pacjent może odczuwać ból w prawym górnym kwadrancie brzucha, żółtaczkę (pożółkłą skórę i białka oczu) lub wodobrzusze (gromadzenie się płynu w jamie brzusznej). Przerzuty do płuc mogą powodować trudności w oddychaniu, kaszel lub ból w klatce piersiowej.

Dokąd rozprzestrzenia się nowotwór żołądka?

Nowotwór żołądka może rozprzestrzeniać się do kilku różnych części ciała. Najczęstsze miejsca przerzutów to wątroba, węzły chłonne, tkanka wyściełająca jamę brzuszną (otrzewna) oraz płuca16.

Wątroba jest często miejscem, do którego komórki rakowe wędrują, ponieważ krew z przewodu pokarmowego przepływa przez wątrobę przed powrotem do serca. Węzły chłonne w pobliżu żołądka są zazwyczaj pierwszymi strukturami, do których dociera nowotwór poprzez układ limfatyczny. Gdy komórki rakowe dotrą do otrzewnej – cienkiej błony wyściełającej jamę brzuszną – mogą tam tworzyć przerzuty, co prowadzi do wodobrzusza. Płuca są kolejnym częstym miejscem przerzutów odległych.

W zależności od miejsca przerzutów, leczenie i objawy mogą się różnić. Lekarz przeprowadzi badania obrazowe i inne testy diagnostyczne, aby dokładnie ustalić, gdzie znajdują się przerzuty i jak zaawansowana jest choroba.

Zapobieganie nowotworowi żołądka

Choć nie wszystkie przypadki raka żołądka można zapobiec, istnieją pewne kroki, które mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania. Zapobieganie jest szczególnie istotne, ponieważ rak żołądka wykryty w późnym stadium, gdy już jest przerzutowy, jest znacznie trudniejszy do leczenia.

Leczenie zakażenia H. pylori jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zmniejszenia ryzyka raka żołądka. Jeśli wykryto zakażenie tą bakterią, antybiotyki i inne leki mogą je wyleczyć, redukując stan zapalny i ryzyko nowotworowe.

Dieta odgrywa kluczową rolę w profilaktyce. Spożywanie dużej ilości świeżych owoców i warzyw, które są bogate w witaminy, minerały i przeciwutleniacze, może chronić przed rakiem. Ograniczenie spożycia soli, żywności wędzonej, marynowanej i konserwowanej może również pomóc. Unikanie przetworzonej żywności bogatej w azotany to kolejna ważna zmiana w diecie.

Rzucenie palenia i ograniczenie spożycia alkoholu to niezbędne zmiany w stylu życia, które mogą obniżyć ryzyko wielu nowotworów, w tym raka żołądka. Osoby z historią rodzinną raka żołądka lub innymi czynnikami ryzyka powinny rozważyć regularne badania przesiewowe. W krajach o wysokiej zachorowalności na raka żołądka, takich jak Japonia, programy przesiewowe pozwoliły na wykrywanie choroby we wczesnych stadiach, co znacząco poprawia rokowanie.

Patofjologia – jak choroba zmienia funkcjonowanie organizmu

Zrozumienie patofizjologii – czyli zmian w normalnym funkcjonowaniu organizmu – może pomóc pacjentom lepiej pojąć, co dzieje się w ich ciele podczas choroby. W przypadku nowotworu żołądka przerzutowego komórki nowotworowe zaczynają się niekontrolowanie dzielić i rozrastać w błonie śluzowej żołądka.

Ściana żołądka składa się z kilku warstw. Błona śluzowa, najwewnętrzniejsza warstwa, zawiera komórki nabłonkowe oraz komórki gruczołowe, które wydzielają śluz chroniący żołądek oraz soki trawienne pomagające rozkładać pokarm. Większość raków żołądka zaczyna się od komórek gruczołowych, stąd nazwa gruczolakorak żołądka7.

Gdy komórki nowotworowe mnożą się, mogą przerastać przez kolejne warstwy ściany żołądka – przez podśluzówkę, warstwę mięśniową, podsurowicówkę i surowicówkę (najbardziej zewnętrzną warstwę)7. Im głębiej nowotwór wnika, tym większe prawdopodobieństwo, że komórki rakowe dotrą do naczyń krwionośnych lub limfatycznych i rozpoczną wędrówkę do innych części ciała.

Kiedy komórki rakowe przedostaną się do węzłów chłonnych lub krwi, mogą dotrzeć do odległych narządów. W nowym miejscu komórki te zaczynają tworzyć nowe guzy – przerzuty. Te przerzuty zakłócają normalne funkcjonowanie narządów, do których dotarły. Na przykład przerzuty w wątrobie mogą upośledziać jej zdolność do detoksykacji organizmu i produkcji białek potrzebnych do krzepnięcia krwi.

Nowotwór może również blokować przejście pokarmu przez żołądek lub jelita, powodując ból, wzdęcia i wymioty. Komórki rakowe często wywołują stan zapalny w organizmie, co może prowadzić do objawów ogólnych, takich jak zmęczenie, gorączka i utrata masy ciała. Nowotwór może również powodować krwawienie w żołądku, prowadząc do niedokrwistości (niedoboru czerwonych krwinek) i związanego z tym wyczerpania.

Jak pacjenci radzą sobie z diagnozą?

Otrzymanie diagnozy nowotworu żołądka przerzutowego oraz informacji, że choroba nie może zostać wyleczona, jest bardzo trudne i może być ogromnym szokiem1. Pacjenci często czują niepewność i lęk. To normalne, że nie można myśleć o niczym innym przez pewien czas. Ważne jest, aby wiedzieć, że dostępne jest wiele informacji i wsparcia dla pacjentów, ich rodzin i przyjaciół.

Niektórzy ludzie czują się lepiej, gdy dowiadują się więcej o swojej chorobie i dostępnych metodach leczenia. Zrozumienie, co oznacza diagnoza, co się prawdopodobnie wydarzy, jakie leczenie jest dostępne, jak może pomóc i jakie są skutki uboczne, może ułatwić radzenie sobie z sytuacją1. Rozmowa z lekarzem lub pielęgniarką specjalistyczną jest kluczowa, aby uzyskać te informacje.

Inne osoby mogą nie chcieć od razu dowiedzieć się zbyt wiele. W takim przypadku należy poinformować o tym swojego lekarza lub pielęgniarkę – zawsze będzie można poprosić o więcej informacji, gdy będzie się na to gotowym1. Każdy radzi sobie inaczej i nie ma jednego właściwego sposobu.

Wsparcie emocjonalne i praktyczne jest niezwykle ważne. Organizacje zajmujące się wsparciem dla chorych na raka oferują pomoc pacjentom i ich bliskim – mogą to być grupy wsparcia, gdzie można spotkać innych ludzi w podobnej sytuacji, profesjonalne poradnictwo psychologiczne, czy pomoc praktyczna, na przykład w sprawach finansowych.

Rokowanie i przeżycie

Rokowanie w przypadku nowotworu żołądka przerzutowego jest zazwyczaj poważne, ponieważ zaawansowany rak trudno wyleczyć całkowicie. Mediana całkowitego czasu przeżycia różni się w zależności od zastosowanego leczenia. Według danych z Tajwanu, mediana przeżycia pacjentów, którzy otrzymali chemioterapię oraz operację, wynosiła 14,2 miesiąca. Dla pacjentów leczonych tylko chemioterapią było to 7,0 miesięcy, a dla tych, którzy przeszli jedynie operację – 3,9 miesiąca44.

Warto podkreślić, że te liczby to średnie wartości i nie odnoszą się do indywidualnych przypadków. Rokowanie każdego pacjenta zależy od wielu czynników, takich jak wiek w momencie diagnozy, rok diagnozy, stopień zaawansowania guza i rodzaj zastosowanego leczenia44. U niektórych wybranych pacjentów z chorobą przerzutową połączenie chemioterapii i operacji może przynieść korzyści w zakresie przeżycia.

Chociaż zaawansowany rak zazwyczaj nie może być wyleczony, leczenie może kontrolować chorobę, łagodzić objawy i poprawiać jakość życia przez pewien czas1. Postępy w leczeniu, w tym nowe terapie celowane i immunoterapia, dają nadzieję na lepsze wyniki u niektórych pacjentów.

Leczenie nowotworu żołądka przerzutowego

Chemioterapia jest ogólnie uznawana za główną formę leczenia przerzutowego gruczolakoraka żołądka44. Leki chemioterapeutyczne stosowane w leczeniu raka żołądka obejmują fluoropirymidyny (takie jak 5-fluorouracyl lub kapecytabina), pochodne platyny, docetaksel i epirubicyna89. Chemioterapia może być podawana jako pojedynczy lek lub kombinacja kilku leków, co często jest skuteczniejsze.

Terapie celowane to stosunkowo nowe podejście, które zyskało na znaczeniu w ostatnich latach. Trastuzumab może być stosowany w połączeniu z chemioterapią u pacjentów z rakiem żołądka, który wytwarza zbyt dużo białka HER2 (rak żołądka HER2-dodatni)89. Trastuzumab derukstekan może być stosowany w leczeniu raka żołądka HER2-dodatniego po wcześniejszym leczeniu trastuzumabem9. Ramucyrumab może być stosowany w połączeniu z paklitakselem lub samodzielnie, jeśli leki chemioterapeutyczne przestały działać9.

Immunoterapia to kolejna obiecująca opcja. Leki takie jak niwolumab mogą być stosowane w połączeniu z chemioterapią w leczeniu zaawansowanego lub przerzutowego raka żołądka. Pembrolizumab może być również stosowany w połączeniu z chemioterapią9. Te leki działają poprzez wspomaganie układu odpornościowego pacjenta w walce z komórkami rakowymi.

Rola gastrektomii (operacji usunięcia żołądka) w przypadku przerzutowego raka żołądka bez wyraźnych objawów jest kontrowersyjna44. Jednak u niektórych wybranych pacjentów połączenie chemioterapii i operacji może przynieść korzyści w zakresie przeżycia44. Decyzja o przeprowadzeniu operacji musi być podejmowana indywidualnie przez zespół medyczny we współpracy z pacjentem, z uwzględnieniem ogólnego stanu zdrowia pacjenta i zakresu choroby.

Opieka paliatywna, której celem jest kontrolowanie objawów i poprawa jakości życia, jest również istotną częścią leczenia. Może obejmować leki przeciwbólowe, środki przeciwwymiotne, wsparcie żywieniowe oraz inne interwencje mające na celu złagodzenie dyskomfortu i pomoc pacjentom w codziennym funkcjonowaniu5.

Kontrola objawów zaawansowanego raka żołądka

Kontrola objawów jest kluczowym elementem opieki nad pacjentem z zaawansowanym rakiem żołądka. Niestety, zaawansowany rak nie może być wyleczony, ale leczenie może pomóc w zmniejszeniu objawów i poprawie samopoczucia5.

Zmęczenie jest bardzo częstym objawem. Regularne odpoczywanie w ciągu dnia może pomóc, choć nie oznacza to konieczności ciągłego spania – zwykłe siedzenie lub leżenie może przynieść ulgę5. Pomimo zmęczenia umiarkowane ćwiczenia, takie jak łagodne spacery, mogą faktycznie dostarczyć energii. Badania pokazują, że codzienne lekkie do umiarkowanych ćwiczenia mogą zwiększyć poziom energii5.

Problemy ze snem w nocy mogą nasilać zmęczenie. Wprowadzenie pewnych zmian dotyczących tego, kiedy i gdzie się śpi, może pomóc. Jeśli pacjent jest bardzo zmęczony, lekarz może przepisać leki pomocnicze lub inne formy leczenia, takie jak przetoczenie krwi w przypadku niedokrwistości5.

Jeśli nowotwór blokuje wejście do żołądka lub jelita cienkiego, jedzenie nie może przepływać normalnie, co powoduje ból i nudności. W takich przypadkach lekarz może zastosować stent lub terapię laserową, aby przywrócić drożność5. Stent to mała rurka, która utrzymuje światło narządu otwarte, umożliwiając przejście pokarmu.

Leki przeciwbólowe, środki przeciwwymiotne i inne leki wspomagające mogą znacząco poprawić komfort pacjenta. Ważne jest, aby pacjenci informowali swojego lekarza lub pielęgniarkę o wszelkich objawach, które odczuwają, aby zespół medyczny mógł im pomóc.

Znaczenie wsparcia i opieki

Opieka nad pacjentem z nowotworem żołądka przerzutowym wykracza poza samo leczenie medyczne. Wsparcie emocjonalne, psychologiczne i społeczne odgrywa kluczową rolę w ogólnym samopoczuciu pacjenta.

Rodziny i opiekunowie często borykają się z własnymi wyzwaniami emocjonalnymi i praktycznymi. Wsparcie dla opiekunów jest równie istotne – organizacje zajmujące się rakiem oferują zasoby specjalnie dla osób opiekujących się bliskimi chorującymi na raka.

Pacjenci mogą odnieść korzyść z rozmów z psychologiem, terapeutą lub doradcą, którzy specjalizują się w opiece onkologicznej. Grupy wsparcia, zarówno osobiste, jak i online, dają możliwość dzielenia się doświadczeniami z innymi w podobnej sytuacji, co może przynieść pocieszenie i praktyczne porady.

Wsparcie finansowe może być również dostępne, ponieważ leczenie raka często wiąże się z wysokimi kosztami. Wiele organizacji charytatywnych i państwowych programów oferuje pomoc w pokrywaniu kosztów leków, podróży do kliniki czy innych wydatków związanych z leczeniem.