Niedoczynność tarczycy

Czym jest niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy to stan, w którym gruczoł tarczowy nie wytwarza i nie uwalnia wystarczającej ilości hormonu do krwiobiegu1. Tarczyca to niewielki, mający kształt motyla gruczoł znajdujący się z przodu szyi2. Wytwarza ona hormony kontrolujące sposób, w jaki organizm wykorzystuje energię3.

Hormony tarczycy wpływają na niemal każdy narząd w organizmie i kontrolują wiele najważniejszych funkcji ciała. Oddziałują na oddychanie, częstość akcji serca, wagę, trawienie i nastrój3. Bez wystarczającej ilości hormonów tarczycy wiele funkcji organizmu zwalnia3.

W wyniku niedoczynności tarczycy metabolizm – czyli procesy chemiczne zachodzące w organizmie, które przekształcają pożywienie w energię – ulega spowolnieniu. Może to prowadzić do niezamierzonego przyrostu wagi i sprawić, że czujemy się cały czas wyczerpani4.

Wyróżnia się cztery główne typy niedoczynności tarczycy4:

• Pierwotna niedoczynność tarczycy bezpośrednio wpływa na tarczycę i sprawia, że wytwarza niskie poziomy hormonów tarczycy. W odpowiedzi przysadka mózgowa produkuje więcej hormonu stymulującego tarczycę (TSH). Może ją powodować choroba Hashimoto lub może wystąpić po operacji tarczycy lub radioterapii. Jest to najczęstszy typ.
• Wtórna niedoczynność tarczycy występuje, gdy mamy niedoczynną przysadkę mózgową – niewielki gruczoł wielkości grochu u podstawy mózgu.

• Tarczyca
• Przysadka mózgowa
• Podwzgórze

Przyczyny i czynniki ryzyka

Niedoczynność tarczycy ma kilka przyczyn3. Do najczęstszych należą:

• Choroba Hashimoto – schorzenie autoimmunologiczne, w którym układ odpornościowy atakuje tarczycę. Jest to najczęstsza przyczyna3.
• Zapalenie tarczycy – stan zapalny tarczycy3.
• Wrodzona niedoczynność tarczycy – niedoczynność tarczycy obecna od urodzenia3.
• Chirurgiczne usunięcie części lub całej tarczycy3.
• Leczenie promieniowaniem tarczycy3.
• Niektóre leki3.
• W rzadkich przypadkach choroby przysadki mózgowej lub zbyt duża albo zbyt mała ilość jodu w diecie3.

Niedobór jodu oraz autoimmunologiczne zapalenie tarczycy to najczęstsze przyczyny tej choroby5. Centralna niedoczynność tarczycy jest rzadka5.

Ryzyko wystąpienia niedoczynności tarczycy jest wyższe, jeśli3:

• Jesteś kobietą
• Masz ponad 60 lat
• Miałeś wcześniej problem z tarczycą, taki jak wole
• Przeszedłeś operację mającą na celu naprawienie problemu z tarczycą
• Otrzymałeś leczenie promieniowaniem tarczycy, szyi lub klatki piersiowej
• Masz rodzinną historię chorób tarczycy
• Byłaś w ciąży lub urodziłaś dziecko w ciągu ostatnich 6 miesięcy
• Masz zespół Turnera – zaburzenie genetyczne dotykające kobiety
• Masz niedokrwistość złośliwą, w której organizm nie może wytworzyć wystarczającej ilości zdrowych czerwonych krwinek, ponieważ nie ma wystarczającej ilości witaminy B12
• Masz zespół Sjögrena – chorobę powodującą suchość oczu i ust
• Masz cukrzycę typu 1
• Masz reumatoidalne zapalenie stawów – chorobę autoimmunologiczną

Objawy choroby

Objawy niedoczynności tarczycy wahają się od minimalnych po zagrażające życiu. Najczęstsze objawy to nietolerancja zimna, zmęczenie, przyrost wagi, sucha skóra, zaparcia i zmiany głosu6.

Oznaki i objawy sugerujące zaburzenia czynności tarczycy nie są specyficzne i nie pozwalają na postawienie diagnozy, szczególnie we wczesnej fazie choroby6. Z tego powodu rozpoznanie opiera się na badaniu poziomu hormonu stymulującego tarczycę i wolnej tyroksyny we krwi6.

Chociaż przyrost wagi i zmęczenie nie są specyficzne dla niedoczynności tarczycy, prosty test krwi może pomóc lekarzowi sprawdzić, czy występuje ta choroba4.

Nieleczona przez długi czas niedoczynność tarczycy może stać się zagrożeniem dla życia. Jeśli pojawiają się nowe objawy, ważne jest, aby uzyskać ocenę lekarską4.

Diagnostyka

Diagnoza niedoczynności tarczycy opiera się na badaniach krwi oceniających poziom hormonu stymulującego tarczycę (TSH) i wolnej tyroksyny (FT4)6.

Nie ma dowodów, że badania przesiewowe populacji są korzystne6. Badanie przesiewowe funkcji tarczycy u nieciężarnych, bezobjawowych dorosłych wiąże się z niepewnymi ryzykami i korzyściami6.

W ogólności niedoczynność tarczycy jest bardzo dobrze leczalna. Większość osób może kontrolować tę chorobę za pomocą leków i regularnych wizyt kontrolnych u endokrynologa4.

Leczenie

Ulgę w objawach i normalizację poziomu hormonu stymulującego tarczycę osiąga się dzięki terapii zastępczej lewotyroksyną, rozpoczynanej w dawce od 1,5 do 1,8 mikrograma na kilogram masy ciała dziennie6.

Dodawanie trijodotyroniny nie jest zalecane, nawet u pacjentów z utrzymującymi się objawami i prawidłowym poziomem hormonu stymulującego tarczycę6.

Pacjenci powyżej 60 roku życia lub ze znaną lub podejrzewaną chorobą niedokrwienną serca powinni rozpoczynać od niższej dawki lewotyroksyny (od 12,5 do 50 mikrogramów dziennie)6.

Kobiety z niedoczynnością tarczycy, które zajdą w ciążę, powinny zwiększyć swoją tygodniową dawkę o 30% do dziewięciu dawek tygodniowo (czyli przyjmować jedną dodatkową dawkę dwa razy w tygodniu), a następnie poddawać się comiesięcznej ocenie i leczeniu6.

Leczenie niedoczynności tarczycy jakiegokolwiek pochodzenia polega na zastępowaniu hormonów tarczycy. Nieleczona niedoczynność tarczycy zwiększa zachorowalność i śmiertelność5.

Korzyści kliniczne zaczynają się pojawiać po 3–5 dniach i stabilizują po 4–6 tygodniach. Osiągnięcie poziomu TSH w zakresie referencyjnym może zająć kilka miesięcy ze względu na opóźnioną readaptację osi podwzgórze-przysadka7.

Życie z niedoczynnością tarczycy

Sposób przyjmowania leków ma znaczenie. Lewotyroksynę najlepiej przyjmować rano, z wodą, na pusty żołądek, przynajmniej pół godziny przed jedzeniem i piciem8. Niektóre leki i suplementy mogą również wpływać na to, jak dobrze organizm wchłania lewotyroksynę. Z tego powodu należy przyjmować lewotyroksynę co najmniej cztery godziny po wapniu, żelazie, lekach obniżających cholesterol (cholestyramina, kolestypol) i tabletkach multiwitaminowych8.

Lewotyroksynę należy przechowywać starannie. Traci ona swoją moc z czasem i powinna być przechowywana w temperaturze pokojowej z dala od wilgoci, ciepła i bezpośredniego światła słonecznego8.

Regularne przyjmowanie lewotyroksyny jest bardzo ważne. Zapominanie o tym jest jednym z głównych powodów, dla których ludzie nie czują się dobrze8.

Nawyki związane ze stylem życia mogą poprawić sposób funkcjonowania układu odpornościowego, co może pomóc złagodzić objawy niedoczynności tarczycy9.

Ważne jest, aby dążyć do 8 godzin snu każdej nocy. Sypialnia powinna być ciemna, cicha i chłodna9. Regularne wizyty kontrolne u lekarza pomagają monitorować stan zdrowia i dostosowywać leczenie w razie potrzeby.