Nefropatia cukrzycowa to postępujące uszkodzenie nerek spowodowane cukrzycą, które może prowadzić do niewydolności nerek. Choroba ta dotyka około 20% osób z cukrzycą i jest główną przyczyną schyłkowej niewydolności nerek w krajach rozwiniętych.
Czym jest nefropatia cukrzycowa?
Nefropatia cukrzycowa, znana również jako choroba nerek związana z cukrzycą, to stan, w którym cukrzyca uszkadza nerki. Choroba ta jest również nazywana zespołem Kimmelstiela-Wilsona lub guzkowatą stwardnieniem kłębuszków nerkowych.
Twoje nerki pełnią kluczową rolę w organizmie – filtrują odpady z krwi. Typowe produkty odpadowe obejmują azotowe produkty przemiany materii, takie jak mocznik, produkty rozpadu mięśni (kreatynina) oraz wiele innych toksyn. Nerki pomagają również utrzymywać równowagę płynów i elektrolitów w organizmie. Każda nerka zawiera ponad milion nefronów – małych jednostek, które pomagają filtrować krew i utrzymywać całą równowagę.
Każdy nefron zawiera grupy maleńkich naczyń krwionośnych zwanych kłębuszkami nerkowym. Kłębuszki wykonują pierwszy krok w filtrowaniu krwi. Posiadają one półprzepuszczalne błony, które pozwalają wodzie i rozpuszczalnym odpadom przechodzić przez nie, co ostatecznie opuszcza organizm w moczu.
Nefropatia cukrzycowa jest poważną chorobą postępującą. Może ona prowadzić do niewydolności nerek, która bywa śmiertelna. W Stanach Zjednoczonych cukrzyca jest najczęstszą przyczyną przewlekłej niewydolności nerek i schyłkowej choroby nerek. Zarówno osoby z cukrzycą typu 1, jak i typu 2 są narażone na rozwój tej choroby.
Przyczyny i mechanizm rozwoju choroby
Wysoki poziom cukru we krwi związany z cukrzycą uszkadza nerki na kilka różnych sposobów. Głównie uszkadza naczynia krwionośne, które filtrują krew w celu wytworzenia moczu. Osoby z cukrzycą często również rozwijają wysokie ciśnienie krwi, co również może uszkodzić nerki.
Jeśli masz cukrzycę, twój organizm nie może prawidłowo przetwarzać cukru we krwi (glukozy) pochodzącego z pokarmów i napojów, które spożywasz. Nadmiar glukozy w krwiobiegu może uszkadzać błony kłębuszków nerkowych, a także inne części nefronu.
Podstawowe cechy patologiczne choroby nerek związanej z cukrzycą obejmują przerost kłębuszków nerkowych, pogrubienie błony podstawnej kłębuszków, zanik wypustek komórek nabłonkowych zwanych podocytami oraz rozrost macierzy międzykłębuszkowej.
Uszkodzone kłębuszki nie mogą prawidłowo filtrować płynów. Jeśli kłębuszki nie mogą prawidłowo filtrować płynów, toksyny, które powinny zostać usunięte z moczem, gromadzą się w krwi i organizmie.
Kliniczna nefropatia związana z chorobą kłębuszków zwykle objawia się 15-25 lat po rozpoznaniu cukrzycy i dotyka 25-35% pacjentów poniżej 30 roku życia. Jest to główna przyczyna przedwczesnej śmierci u młodych pacjentów z cukrzycą (w wieku od 50 do 70 lat).
Rzadko zdarza się, aby niewydolność nerek wystąpiła w ciągu pierwszych 10 lat trwania cukrzycy. Niewydolność nerek często pojawia się 15 do 25 lat po pierwszych objawach cukrzycy.
Objawy nefropatii cukrzycowej
We wczesnych stadiach nefropatii cukrzycowej nie występują żadne objawy. Aż do momentu, gdy choroba stanie się poważna, większość osób z nią nie ma żadnych objawów. Jedynym sposobem na wykrycie problemów jest sprawdzenie funkcji nerek za pomocą prostego badania krwi i moczu.
Zdrowe nerki nie przepuszczają białka. Jednak przy nefropatii cukrzycowej białko pojawia się w moczu. Albumina jest najczęstszym białkiem we krwi. Albumina przedostaje się do moczu w przypadku nefropatii cukrzycowej. Wzrastająca ilość albuminy w moczu (nazywana albuminurią) jest oznaką, że nerki są mniej zdolne do filtrowania. Jest również związana z pogarszającymi się problemami z sercem i naczyniami krwionośnymi u osób z cukrzycą.
W miarę postępu nefropatii cukrzycowej nerki nie mogą wykonywać swojej pracy tak, jak powinny. Nie mogą skutecznie usuwać toksyn ani równoważyć substancji chemicznych we krwi. Możesz wtedy doświadczyć następujących objawów:
Utrata większej ilości białka w moczu
Wyższe ciśnienie krwi
Wyższy poziom cholesterolu i trójglicerydów
Jeśli choroba nerek pogarsza się, mogą pojawić się dodatkowe objawy. Obejmują one:
Obrzęk (opuchlizna), najpierw w stopach i nogach, a później w całym ciele
Słaby apetyt
Utrata wagi
Osłabienie
Uczucie zmęczenia lub wyczerpania
Nudności lub wymioty
Problemy ze snem
Jeśli nerki są poważnie uszkodzone, poziom cukru we krwi może spaść. Dzieje się tak dlatego, że nerki nie mogą usuwać nadmiaru insuliny lub filtrować leków, które zwiększają produkcję insuliny.
Rozpoznanie i badania diagnostyczne
Nefropatia cukrzycowa jest rozpoznawana za pomocą badań, które sprawdzają, jak dobrze pracują twoje nerki. Obejmują one badanie sprawdzające obecność białka zwanego albuminą w moczu. Inne badanie sprawdza, jak dobrze nerki filtrują odpady z krwi. Nazywa się to szacunkowym współczynnikiem filtracji kłębuszkowej (eGFR).
Rutynowe badanie moczu za pomocą paska testowego nie wykrywa albuminurii (albuminy w moczu), dopóki nie utracisz więcej niż 300 do 500 mg dziennie. Dawniej określano to jako makroalbuminurię, obecnie nazywa się to również znacznie zwiększoną albuminurią. Dla ilości mniejszych niż 300 mg dziennie używa się terminu umiarkowanie zwiększona albuminuria. Ta zmiana w nazewnictwie pokazuje, że jakakolwiek ilość białka w moczu jest nieprawidłowa.
Osoby z cukrzycą powinny być badane pod kątem albuminurii w momencie rozpoznania i corocznie następnie. Rozpoznanie potwierdza się poprzez powtarzające się podwyższenie wydalania albuminy z moczem.
Wykrywanie wczesnych stadiów choroby nerek u osób z cukrzycą najlepiej przeprowadzać za pomocą corocznego badania współczynnika albuminy do kreatyniny w moczu.
Tradycyjne markery choroby nerek związanej z cukrzycą, takie jak albuminuria i kreatynina, są stosunkowo mało czułe i mają ograniczoną użyteczność ze względu na opóźnione wykrywanie.
Leczenie i postępowanie
Głównym sposobem leczenia nefropatii cukrzycowej są leki obniżające ciśnienie krwi oraz zapobiegające lub spowalniające uszkodzenie nerek. Zmiany w stylu życia mogą pomóc. Utrzymywanie poziomu cukru we krwi w docelowym zakresie również może pomóc spowolnić uszkodzenie nerek.
Leczenie obejmuje postępowanie z hiperglikemią (wysokim poziomem cukru we krwi), nadciśnieniem, hiperlipdemią (wysokim poziomem tłuszczów we krwi) oraz zaprzestanie palenia tytoniu.
Kontrola poziomu glukozy we krwi
Wczesne wykrywanie i leczenie są kluczowe dla opóźnienia postępu choroby. Wszyscy pacjenci z cukrzycą muszą otrzymywać środki farmakologiczne w celu obniżenia poziomu glukozy we krwi. Kontrola glikemii (poziomu cukru we krwi) jest głównym elementem opieki medycznej nad pacjentami z nefropatią cukrzycową.
Wiele leków przeciwcukrzycowych, w tym inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT2), agoniści receptora GLP-1 i inhibitory dipeptydylopeptydazy-4, może pomóc zapobiegać chorobie nerek związanej z cukrzycą poprzez obniżanie poziomu glukozy we krwi oraz poprzez wewnętrzną ochronę nerek.
Kontrola ciśnienia krwi
Ciśnienie krwi powinno być monitorowane przy każdej wizycie klinicznej i utrzymywane na poziomie poniżej 140/90 mm Hg, aby zapobiec zmianom w małych naczyniach krwionośnych.
Inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (ACE) oraz blokery receptora angiotensyny (ARB) zapobiegają postępowi choroby nerek związanej z cukrzycą i mogą zmniejszać albuminurię.
Zmiany w diecie
Kilka kwestii jest kluczowych w opiece medycznej nad pacjentami z nefropatią cukrzycową. Oprócz kontroli glikemii i postępowania z nadciśnieniem, ważne jest zmniejszenie spożycia soli w diecie, a w zaawansowanych przypadkach ograniczenie fosforu i potasu.
Czynniki związane ze stylem życia, szczególnie wybory żywieniowe, odgrywają również znaczącą rolę w postępie choroby nerek i powinny być starannie oceniane.
Inne elementy leczenia
Należy rozważyć terapię statynami dla wszystkich pacjentów z chorobą nerek związaną z cukrzycą. Zaprzestanie palenia tytoniu zmniejsza ryzyko rozwoju choroby nerek związanej z cukrzycą.
W 2019 roku inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT-2) zostały wprowadzone jako nowy standard leczenia dla choroby nerek związanej z cukrzycą. Są one skuteczne w leczeniu tej choroby obok inhibitorów układu renina-angiotensyna oraz wielodyscyplinarnych metod leczenia.
Biorąc pod uwagę złożoność choroby i ryzyko złych wyników, pacjenci, którzy przechodzą do stadium 3 choroby nerek związanej z cukrzycą lub dalej, mogą odnieść korzyść ze skierowania do specjalistów nefrologów.
W przypadku gdy nerki zawodzą całkowicie, osoby potrzebują dializy lub przeszczepienia nerki.
Zapobieganie nefropatii cukrzycowej
Istnieje kilka rzeczy, które możesz zrobić, aby zapobiec chorobie nerek związanej z cukrzycą:
Utrzymywanie dobrej kontroli poziomu cukru we krwi
Utrzymywanie poziomu cukru we krwi w docelowym zakresie jest kluczowe dla zapobiegania nefropatii cukrzycowej. Regularne monitorowanie poziomu glukozy we krwi, przestrzeganie zbilansowanej diety oraz stosowanie się do przepisanych leków lub schematów insuliny może pomóc w utrzymaniu optymalnej kontroli.
Kontrola ciśnienia krwi
Wysokie ciśnienie krwi może pogorszyć postęp nefropatii cukrzycowej. Niezbędne jest regularne monitorowanie ciśnienia krwi i współpraca z pracownikami służby zdrowia w celu utrzymania go w zdrowym zakresie poprzez modyfikacje stylu życia i, w razie potrzeby, leki.
Przyjęcie zdrowego stylu życia
Angażowanie się w regularną aktywność fizyczną, utrzymywanie zdrowej wagi i unikanie palenia może mieć pozytywny wpływ na ogólne zdrowie nerek. Te wybory dotyczące stylu życia mogą również pomóc kontrolować inne czynniki ryzyka związane z nefropatią cukrzycową.
Regularne badania funkcji nerek
Rutynowe kontrole i badania funkcji nerek mogą wykryć jakiekolwiek oznaki uszkodzenia nerek we wczesnym stadium. Regularne monitorowanie umożliwia szybką interwencję i wdrożenie niezbędnych strategii postępowania.
Możesz chronić swoje nerki, zapobiegając stanom zdrowotnym, które powodują uszkodzenie nerek, takim jak cukrzyca i wysokie ciśnienie krwi, lub zarządzając nimi. Opisane powyżej kroki mogą pomóc utrzymać zdrowie całego ciała, w tym nerek.
Jesteś bardziej narażony na rozwój choroby nerek, jeśli masz:
Cukrzycę
Wysokie ciśnienie krwi
Chorobę serca
Rodzinną historię niewydolności nerek
Zapobieganie cukrzycy w populacji ogólnej jest najskuteczniejszym sposobem minimalizowania wpływu choroby nerek związanej z cukrzycą. Zrozumienie czynników ryzyka rozwoju tej choroby może pomóc we wczesnej identyfikacji i interwencji.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.