Menopauzalny zespół moczowo-płciowy

Czym jest menopauzalny zespół moczowo-płciowy

Menopauzalny zespół moczowo-płciowy to stosunkowo nowa nazwa schorzenia, które wcześniej określano jako zanik pochwy, zanikowe zapalenie pochwy lub zanik narządów moczowo-płciowych. Termin ten został wprowadzony po raz pierwszy w 2014 roku1. Jest to przewlekły, postępujący stan dotyczący sromu, pochwy i dolnych dróg moczowych21.

Menopauzalny zespół moczowo-płciowy, w skrócie określany jako GSM (od angielskiej nazwy Genitourinary Syndrome of Menopause), jest stanem bardzo powszechnym. Dotyka od 50 do 77% kobiet po menopauzie34. Niektóre źródła podają, że nawet do 87% kobiet po menopauzie doświadcza objawów związanych z tym zespołem5. Co ważne, objawy podobne do GSM występują również u około 15% kobiet przed menopauzą, które mają obniżony poziom estrogenu (hormonu płciowego produkowanego przez jajniki)6.

W przeciwieństwie do innych objawów menopauzy, takich jak uderzenia gorąca, które często z czasem ustępują, objawy menopauzalnego zespołu moczowo-płciowego mają tendencję do utrzymywania się i pogarszania bez właściwego leczenia6. Kobiety dzisiaj spędzają około 40% swojego życia w stanie pomenopauzalnym, co sprawia, że bezpieczne i skuteczne metody leczenia tego schorzenia są szczególnie potrzebne3.

Objawy choroby

Menopauzalny zespół moczowo-płciowy charakteryzuje się szerokim zakresem objawów, które można podzielić na trzy główne grupy: objawy dotyczące pochwy, objawy związane z życiem seksualnym oraz objawy ze strony układu moczowego22.

Objawy dotyczące pochwy obejmują suchość pochwy, podrażnienie, pieczenie lub swędzenie okolic intymnych. Może również wystąpić przerzedzenie i siwienie włosów łonowych oraz uczucie bólu lub ucisku w okolicy miednicy2. Suchość pochwy jest najczęstszym objawem tego schorzenia i dotyka ponad 90% kobiet z tym stanem6.

Objawy związane z życiem seksualnym są często szczególnie uciążliwe. Należą do nich bolesne stosunki płciowe, zmniejszone nawilżenie podczas aktywności seksualnej oraz krwawienie po stosunku. Kobiety mogą również doświadczać zmniejszonego pobudzenia, utraty libido oraz trudności w osiągnięciu orgazmu22.

Objawy ze strony układu moczowego obejmują bolesne oddawanie moczu, nagłą potrzebę skorzystania z toalety (parcie naglące na mocz) oraz nietrzymanie moczu (mimowolne wydalanie moczu), zarówno wysiłkowe jak i naglące. Często występują również nawracające infekcje dróg moczowych. W badaniu można zauważyć zmiany w cewce moczowej, takie jak zaczerwienione naczyniowe narośle22.

Przyczyny i mechanizm powstawania

Główną przyczyną menopauzalnego zespołu moczowo-płciowego jest spadek poziomu estrogenu w organizmie kobiety. Estrogen to rodzaj hormonu, który promuje i utrzymuje żeńskie cechy w organizmie, nazywany również żeńskim hormonem płciowym22.

Wśród wielu zadań estrogenu jest utrzymanie elastyczności, grubości i nawilżenia tkanek pochwy i cewki moczowej. Kiedy poziom estrogenu spada podczas menopauzy, tkanki te stają się cieńsze, bardziej suche i bardziej kruche, co prowadzi do różnych nieprzyjemnych objawów6.

Stan ten może rozwinąć się nie tylko podczas menopauzy, ale również u kobiet przed menopauzą, które mają niski poziom estrogenu. Może to dotyczyć kobiet doświadczających wczesnej menopauzy, kobiet w okresie poporodowym, karmiących piersią, lub tych z brakiem miesiączki spowodowanym przez zaburzenia podwzgórza lub przyjmowanie leków obniżających poziom estrogenów6.

Rozpoznawanie zespołu

Ważne jest rozróżnienie menopauzalnego zespołu moczowo-płciowego od innych schorzeń o podobnych objawach. Często pacjentki pytają o różnicę między GSM a pęcherzem nadreaktywnym (ang. OAB - Overactive Bladder). Objawy mogą się pokrywać w obu stanach, ale kobiety z pęcherzem nadreaktywnym mają tendencję do doświadczania większej liczby objawów nietrzymania moczu. Kobiety z menopauzalnym zespołem moczowo-płciowym zazwyczaj doświadczają zarówno objawów pochwowych, jak i moczowych razem22.

Kolejnym częstym pytaniem jest różnica między GSM a infekcją dróg moczowych. Zarówno menopauzalny zespół moczowo-płciowy, jak i infekcje dróg moczowych mogą powodować bolesne oddawanie moczu. Infekcja dróg moczowych jest diagnozowana za pomocą badania moczu, które wykazuje stan zapalny i zakażenie spowodowane nieprawidłowym wzrostem bakterii w drogach moczowych. W przypadku GSM bolesne oddawanie moczu występuje, gdy mocz dotyka cienkiej tkanki pochwy, powodując uczucie pieczenia22.

Metody leczenia

Istnieją dwa główne podejścia do leczenia menopauzalnego zespołu moczowo-płciowego: terapia niehormonalna i terapia hormonalna. Każda z nich ma swoje miejsce w postępowaniu terapeutycznym.

Terapia niehormonalna obejmuje kilka możliwości. Pierwszą z nich są zmiany stylu życia, takie jak utrzymywanie aktywności seksualnej, rzucenie palenia i unikanie substancji drażniących okolicę sromu i pochwy, w tym produktów higieny osobistej stosowanych w tej okolicy. Pomocne mogą być niehormonalne lubrikanty lub nawilżacze dopochwowe. Przykłady takich środków dostępnych bez recepty to Replens, Refresh, Good Clean Love i Luvena. W niektórych przypadkach stosuje się również lidokainę na błony śluzowe22.

Terapia hormonalna jest uznawana za złoty standard leczenia. Obejmuje stosowanie estrogenów dopochwowych w postaci kremu, tabletki lub pierścienia22.

Estrogen dopochwowy jest najskuteczniejszym leczeniem menopauzalnego zespołu moczowo-płciowego. Poprawia jakość skóry i tkanek pochwy oraz okolic wokół niej. Pogrubia skórę kanału pochwowego i zwiększa naturalne nawilżenie. Przywraca również prawidłowe pH pochwy. Wiele badań wykazało, że może zmniejszyć ryzyko infekcji dróg moczowych22.

Bezpieczeństwo terapii

Wiele kobiet martwi się bezpieczeństwem terapii estrogenowej. Ogólnie rzecz biorąc, estrogeny dopochwowe są uznawane za bezpieczne i skuteczne w leczeniu menopauzalnego zespołu moczowo-płciowego2.

Pomimo wysokiej skuteczności dostępnych metod leczenia, menopauzalny zespół moczowo-płciowy często nie jest diagnozowany i leczony w wystarczającym stopniu. Dzieje się tak pomimo dostępności bezpiecznych i skutecznych metod terapii4. Wiele kobiet nie szuka pomocy z powodu zakłopotania lub braku świadomości, że dostępne są metody leczenia6.

Każda kobieta, która żyje wystarczająco długo, doświadczy menopauzy. Jednak objawy ze strony układu moczowo-płciowego podczas menopauzy są często pomijane zarówno przez pacjentki, jak i ich lekarzy5. Dlatego tak ważne jest, aby kobiety zdawały sobie sprawę z tego stanu i szukały odpowiedniej pomocy medycznej.