Zanikowe zapalenie sromu i pochwy

Czym jest zanikowe zapalenie sromu i pochwy?

Zanikowe zapalenie sromu i pochwy to stan, w którym tkanki wyściełające pochwy oraz skóra sromu stają się cieńsze, bardziej suche i podatne na podrażnienia1. Schorzenie to obecnie częściej określa się nowszym terminem zespół moczowo-płciowy menopauzy, ponieważ obejmuje ono nie tylko objawy dotyczące pochwy i sromu, ale także problemy z układem moczowym2.

W prawidłowych warunkach wyściółka pochwy składa się ze zdrowej, grubej i wilgotnej tkanki. Kiedy rozwija się zanikowe zapalenie, tkanka ta staje się sucha i cienka, z mniejszym przepływem krwi w tej okolicy2. Zdrowa pochwa kobiety w wieku rozrodczym jest pomarszczona i bogata w glikogen, substancję odżywczą dla pożytecznych bakterii3.

• Pochwa
• Srom
• Pęcherz moczowy
• Cewka moczowa
• Mięśnie dna miednicy

Przyczyny i czynniki ryzyka

Główną przyczyną zanikowego zapalenia sromu i pochwy jest niedobór estrogenu, hormonu kobiecego produkowanego przez jajniki4. Estrogen odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu nawilżenia i zdrowia tkanek pochwy. Gdy poziom estrogenu jest niski, tkanka pochwy ma tendencję do zanikania, stając się cienka, sucha i skurczona5.

Zanikowe zapalenie sromu i pochwy najczęściej występuje podczas okresu okołomenopauzalnego i po menopauzie, gdy jajniki produkują mniej estrogenu2. Po menopauzie poziom krążącego estrogenu (głównie estradiolu) drastycznie spada z wartości przekraczającej 120 pg/ml do około 18 pg/ml3. Schorzenie to dotyka co najmniej połowę kobiet wchodzących w okres menopauzy2.

Inne sytuacje, w których może wystąpić niedobór estrogenu prowadzący do tego schorzenia, to4:

• Karmienie piersią
• Podwyższony poziom prolaktyny (hiperprolaktynemia)
• Przyjmowanie leków zawierających wysokie dawki progesteronu
• Leczenie raka piersi, takie jak tamoksyfen i inhibitory aromatazy
• Chirurgiczne usunięcie jajników przed naturalną menopauzą
• Przedwczesna menopauza (przed 40. rokiem życia)
• Leczenie lekami antyestrogenowymi stosowanymi przy mięśniakach macicy lub endometriozie5

Palenie papierosów zwiększa ryzyko rozwoju zanikowego zapalenia, ponieważ obniża poziom estrogenu i zwiększa ryzyko wystąpienia schorzenia6.

Objawy choroby

Najwcześniejszym objawem zanikowego zapalenia sromu i pochwy jest zazwyczaj zmniejszone nawilżenie pochwy3. Suchość pochwy jest zwykle pierwszym sygnałem, że rozwija się zanik2. Schorzenie to zwykle rozwija się na tyle powoli, że kobieta może nie zauważyć żadnych objawów aż do pięciu lub dziesięciu lat po rozpoczęciu menopauzy5.

Typowe objawy zanikowego zapalenia sromu i pochwy obejmują4:

• Suchość pochwy lub sromu
• Świąd pochwy lub sromu (swędzenie sromu)
• Pieczenie w pochwie
• Bolesny stosunek płciowy (dyspareunia)
• Pękanie skóry przy wejściu do pochwy
• Plamienie lub krwawienie z pochwy

Niedobór estrogenu może również prowadzić do problemów z układem moczowym, takich jak4:

• Pieczenie podczas oddawania moczu (dyzuria)
• Nagłe parcie na mocz
• Częste oddawanie moczu
• Nietrzymanie moczu
• Częstsze zakażenia dróg moczowych2

Może również wystąpić zmniejszenie owłosienia łonowego, a pochwa może stać się węższa i mniej elastyczna7.

Zmiany w wyglądzie narządów płciowych

Zanikowe zapalenie sromu i pochwy zmienia wygląd żeńskich narządów płciowych4:

• Srom wygląda na bledszy
• Wargi sromowe są cieńsze i mniejsze
• Napletka łechtaczki jest mniej widoczna
• Przy ujściu cewki moczowej może być widoczna czerwona błona lub polip (guzek cewki)
• Skóra pochwy wygląda na cienką i suchą, z drobnymi naczyniami krwionośnymi pod nią, co powoduje plamistą czerwoność
• Rozciąganie sromu może spowodować pękanie skóry

Liczne przemiany cytologiczne następują po obniżeniu poziomu estrogenu, w tym rozrost tkanki łącznej, fragmentacja elastyny i hialinizacja kolagenu. Zmiany te mogą prowadzić do tworzenia się ziarniny, szczelin, wybroczyn, teleangiektazji i owrzodzeń3.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie zazwyczaj opiera się na objawach1. Jeśli jesteś kobietą w średnim wieku, lekarz zapyta, czy rozpoczęłaś menopauzę, czy twoje miesiączki stały się nieregularne, lub czy miałaś operację usunięcia jajników5.

Aby potwierdzić rozpoznanie, lekarz może wykonać następujące badania2:

• Badanie równowagi pH pochwy
• Pobranie wymazu z małej części ściany pochwy, aby sprawdzić obecność estrogenu

Lekarz może również wykonać testy, aby wykluczyć inne przyczyny objawów8. Badanie pH pochwy o wartości 4,6 lub wyższej wspiera rozpoznanie zanikowego zapalenia9.

Ważne jest wykluczenie innych przyczyn objawów, takich jak infekcyjne zapalenie pochwy, rak sromu czy kontaktowe zapalenie skóry6.

Leczenie

Szacuje się, że od 10 do 40 procent kobiet po menopauzie ma objawy zanikowego zapalenia pochwy. Pomimo powszechności objawów, tylko 20 do 25 procent kobiet z objawami szuka pomocy medycznej3.

Po wykluczeniu innych przyczyn objawów, leczenie zazwyczaj opiera się na suplementacji estrogenu3. Aby zaradzić tym zmianom, potrzebny jest estrogen. Ta bezpieczna i skuteczna terapia może przywrócić zdrowie pochwy10.

Zapobieganie

Jeśli jesteś blisko menopauzy, następujące kroki mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju zanikowego zapalenia sromu i pochwy10:

• Stosowanie lubrykantów dopochwowych
• Picie dużej ilości płynów każdego dnia
• Regularna aktywność seksualna - aktywność seksualna zwiększa przepływ krwi do narządów płciowych, co pomaga utrzymać je w zdrowiu11
• Regularne ćwiczenia fizyczne - częste ćwiczenia i aktywność fizyczna pomagają w równowadze hormonalnej11
• Unikanie perfumowanych produktów, w tym proszków, mydeł i dezodorantów11
• Zaprzestanie palenia - palenie obniża poziom estrogenu i zwiększa ryzyko wystąpienia zanikowego zapalenia pochwy oraz innych schorzeń, takich jak osteoporoza11

Możesz nawet rozpocząć terapię hormonalną przed menopauzą. Zapytaj swojego lekarza, czy terapia estrogenowa jest dla ciebie odpowiednia10.

Fizjoterapia dna miednicy może być również pomocna. Regularne ćwiczenia rozciągające pochwę mogą pomóc zmniejszyć objawy. Regularna aktywność seksualna może również pomóc8.

Nie należy wykonywać płukania pochwy (douche)8.