Świąd sromu i pochwy

Czym jest świąd sromu i pochwy

Świąd sromu i pochwy to uczucie swędzenia lub nadwrażliwości dotykające zewnętrznych narządów płciowych kobiety oraz wnętrza pochwy. Srom (znany również jako vulva) to zewnętrzna część żeńskich narządów płciowych, która obejmuje miękkie fałdy skóry otaczające pochwę, w tym większe wargi sromowe, mniejsze wargi sromowe oraz łechtaczkę1.

Problem ten jest bardzo powszechny – szacuje się, że około 75% kobiet doświadczy przynajmniej jednego epizodu świądu w tej okolicy w ciągu swojego życia2. Objawy związane ze sromem i pochwą stanowią jeden z najczęstszych powodów, dla których pacjentki zgłaszają się do ginekologa3.

Ważne jest rozróżnienie między różnymi stanami zapalnymi. Zapalenie sromu (vulvitis) odnosi się do stanu zapalnego dotyczącego zewnętrznych narządów płciowych, podczas gdy zapalenie pochwy (vaginitis) dotyczy stanów zapalnych wewnątrz pochwy. Gdy zapalenie obejmuje obie te struktury, określa się je jako vulvovaginitis1.

Objawy i charakterystyka dolegliwości

Świąd sromu i pochwy może objawiać się wieloma nieprzyjemnymi objawami, które znacząco wpływają na jakość życia3:

• Swędzenie w okolicy narządów płciowych
• Uczucie pieczenia lub podrażnienia
• Bolesność w okolicy sromu
• Zaczerwienienie i obrzęk
• Nieprawidłowa wydzielina z pochwy
• Ból podczas stosunku płciowego
• Ból podczas oddawania moczu
• Małe pęknięcia lub uszkodzenia skóry

Objawy mogą być stałe lub pojawiać się okresowo, w zależności od przyczyny. Fizjologiczna wydzielina z pochwy występuje codziennie u wielu kobiet w wieku rozrodczym i może się nasilać, gdy poziom estrogenu jest wysoki – na przykład na kilka dni przed owulacją, w kilka miesięcy przed pierwszą miesiączką lub podczas ciąży3. Jednak uporczywy lub nawracający ból, podrażnienie, pieczenie i swędzenie nie są normalne i wymagają dalszej oceny medycznej4.

Przyczyny świądu

Świąd sromu i pochwy może wynikać z zapalenia skóry lub błony śluzowej o charakterze zakaźnym lub niezakaźnym3. Przyczyny można podzielić na kilka głównych kategorii:

Zakażenia stanowią jedną z najczęstszych przyczyn. Zakażenie grzybicze, zwane kandydozą pochwy, jest bardzo powszechne. Około 75% kobiet doświadczy przynajmniej jednego epizodu tego typu zakażenia, a 40-45% będzie miało dwa lub więcej epizodów2. Typowe objawy zakażenia grzybiczego obejmują świąd sromu, ból, obrzęk, zaczerwienienie oraz gęstą, białą wydzielinę przypominającą ser biały2.

Bakteryjne zapalenie pochwy jest najczęstszą infekcją pochwy u kobiet w wieku 15-44 lat. Występuje, gdy dochodzi do zaburzenia równowagi między „dobrymi" i „szkodliwymi" bakteriami, które normalnie występują w pochwie5. Czynniki, które mogą zaburzyć tę równowagę, obejmują przyjmowanie antybiotyków, płukanie pochwy (douching), stosowanie wkładki wewnątrzmacicznej, niechroniony stosunek płciowy z nowym partnerem lub posiadanie wielu partnerów seksualnych5.

Podrażnienia i reakcje alergiczne również mogą powodować świąd. Wiele produktów może drażnić delikatną skórę w tej okolicy, w tym perfumowane mydła, preparaty do higieny intymnej, środki antykoncepcyjne (spermicydy), proszki do prania, zmiękczacze tkanin i nawet niektóre rodzaje bielizny1.

Zmiany hormonalne mogą prowadzić do suchości i podrażnienia pochwy. Szczególnie niski poziom estrogenu – występujący przed dojrzewaniem płciowym, po menopauzie, podczas karmienia piersią lub w wyniku stosowania niektórych leków – może prowadzić do ścieńczenia nabłonka pochwy i zwiększenia podatności na uszkodzenia3.

Choroby skóry mogą również dotykać obszar sromu. Należą do nich liszaj twardzinowy (lichen sclerosus), liszaj płaski (lichen planus), wyprysk (egzema) oraz łuszczycowa choroba skóry (łuszczyca)6.

Kto najczęściej doświadcza problemu

Każda osoba posiadająca srom może doświadczyć zapalenia i świądu w tej okolicy, jednak problem ten jest bardziej powszechny u dzieci oraz osób po menopauzie1. Wynika to z faktu, że w obu tych okresach życia poziom estrogenu jest niższy – przed dojrzewaniem płciowym oraz po menopauzie.

Niski poziom estrogenu prowadzi do cieńszych i bardziej suchych tkanek sromu, co zwiększa ryzyko uszkodzeń i stanów zapalnych1. U kobiet przed dojrzewaniem płciowym i po menopauzie brak estrogenu hamuje normalny wzrost bakterii pochwowych i powoduje niski poziom glikogenu. Niski poziom glikogenu prowadzi do cienkiego nabłonka pochwy i pH pochwy powyżej 4,5. Z powodu odmiennego środowiska pochwowego bakteryjne zapalenie pochwy i kandydoza są mniej powszechne u pacjentek przed dojrzewaniem i po menopauzie3.

U kobiet w wieku rozrodczym normalnie w pochwie dominują bakterie z gatunku Lactobacillus. Wysoki poziom glikogenu w komórkach nabłonka pochwy, będący wynikiem działania estrogenu, sprzyja wzrostowi tych bakterii. Kolonizacja przez Lactobacillus utrzymuje pH w normalnym zakresie dla pochwy (3,5 do 4,5), zapobiegając w ten sposób nadmiernemu wzrostowi bakterii chorobotwórczych3.

Diagnostyka i badania

Prawidłowe rozpoznanie przyczyny świądu sromu i pochwy jest kluczowe dla skutecznego leczenia. Lekarz przeprowadzi szczegółowy wywiad medyczny oraz badanie fizykalne3.

Podczas diagnozy kandydozy pochwy, rozpoznanie może zostać postawione, gdy kobieta z objawami zapalenia pochwy ma w preparacie na mokro (roztwór soli fizjologicznej, 10% KOH) wydzieliny z pochwy widoczne pączkujące drożdże, strzępki lub pseudostrzępki, lub gdy posiew lub inny test daje wynik dodatni dla gatunków drożdży. Zakażenie Candida jest związane z prawidłowym pH pochwy (poniżej 4,5)2.

Użycie 10% KOH w preparatach na mokro poprawia wizualizację drożdży i grzybni poprzez zniszczenie materiału komórkowego, który mógłby zasłonić drożdże lub pseudostrzępki. Badanie preparatu na mokro z KOH powinno być wykonane u wszystkich kobiet z objawami lub oznakami zakażenia grzybiczego, a kobiety z wynikiem dodatnim powinny być leczone2.

W niektórych przypadkach może być konieczne wykonanie dodatkowych badań, w tym biopsji skóry sromu, jeśli istnieje podejrzenie chorób skóry lub zmian nowotworowych6.

Leczenie

Leczenie świądu sromu i pochwy zależy od zdiagnozowanej przyczyny. Po otrzymaniu właściwego leczenia zapalenie sromu często jest łatwe do wyleczenia1.

Leczenie zakażeń grzybiczych: W przypadku niepowikłanej kandydozy pochwy stosuje się leki przeciwgrzybicze, które mogą być dostępne bez recepty lub na receptę. Mogą to być kremy, maści, tabletki dopochwowe lub leki doustne2.

Leczenie bakteryjnego zapalenia pochwy: Wymaga stosowania antybiotyków przepisanych przez lekarza5.

Eliminacja czynników drażniących: Jeśli świąd jest wynikiem podrażnienia lub reakcji alergicznej, kluczowe jest unikanie produktów, które powodują problem. Może to obejmować zmianę mydła, detergentów do prania, produktów do higieny intymnej lub rodzaju bielizny1.

Leczenie hormonalne: W przypadku suchości pochwy związanej z niedoborem estrogenu, lekarz może zalecić stosowanie miejscowych preparatów zawierających estrogen lub nawilżaczy i lubrykatów do pochwy3.

Leczenie chorób skóry: Schorzenia takie jak liszaj twardzinowy czy egzema mogą wymagać stosowania kortykosteroidów miejscowych lub innych leków przeciwzapalnych6.

Oprócz leczenia przyczynowego, istnieją ogólne środki komfortu, które mogą pomóc złagodzić objawy. Należą do nich stosowanie chłodnych okładów, noszenie luźnej, bawełnianej bielizny, unikanie produktów perfumowanych oraz utrzymywanie okolicy w czystości i suchości7.

Zapobieganie

Istnieje wiele kroków, które można podjąć, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia świądu sromu i pochwy:

• Utrzymywanie dobrej higieny osobistej – delikatne mycie okolicy sromu czystą wodą lub łagodnym, nieperfumowanym mydłem
• Unikanie płukania pochwy (douching), które może zaburzyć naturalną równowagę bakterii
• Noszenie luźnej, przewiewnej bielizny wykonanej z naturalnych materiałów, takich jak bawełna
• Unikanie obcisłej odzieży, która może powodować pocenie się i podrażnienie
• Zmiana mokrych strojów kąpielowych lub ubrań sportowych jak najszybciej po aktywności fizycznej
• Unikanie produktów perfumowanych, takich jak mydła, żele pod prysznic, środki do higieny intymnej czy papier toaletowy
• Używanie detergentu do prania bez zapachów i unikanie zmiękczaczy tkanin
• Wycieranie się od przodu do tyłu po skorzystaniu z toalety, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się bakterii z odbytu
• Stosowanie prezerwatyw podczas stosunków płciowych, aby zmniejszyć ryzyko infekcji przenoszonych drogą płciową

Srom jest szczególnie wilgotną i ciepłą częścią ciała, co czyni go wyjątkowo podatnym na podrażnienia i zakażenia1. Dlatego też przestrzeganie powyższych zasad może znacząco pomóc w zapobieganiu problemom.

Dla kobiet po menopauzie lub innych osób z niedoborem estrogenu, regularne stosowanie nawilżaczy do pochwy może pomóc utrzymać zdrowie tkanek i zapobiec suchości oraz podrażnieniom. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić miejscową terapię estrogenową3.

Jeśli objawy są uporczywe, nawracające lub się nasilają, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem w celu uzyskania prawidłowej diagnozy i leczenia. Wczesna interwencja może zapobiec komplikacjom i zapewnić szybszą ulgę w dolegliwościach3.

• Srom (vulva)
• Pochwa (vagina)
• Wargi sromowe większe (labia majora)
• Wargi sromowe mniejsze (labia minora)
• Łechtaczka (clitoris)