Zwyrodnienie plamki żółtej

Czym jest zwyrodnienie plamki żółtej?

Zwyrodnienie plamki żółtej to choroba oczu, która wpływa na widzenie centralne – czyli to, co widzimy bezpośrednio przed sobą. Osoby z tym schorzeniem nie mogą wyraźnie widzieć rzeczy znajdujących się prosto przed nimi1. To powszechne schorzenie oczu związane z wiekiem występuje głównie u osób po 50. roku życia1.

Choroba dotyka plamki żółtej, centralnej części siatkówki oka. Siatkówka znajduje się w tylnej części oka i kontroluje widzenie centralne1. Zwyrodnienie plamki żółtej występuje, gdy starzenie się powoduje uszkodzenie plamki – części oka, która kontroluje ostre widzenie do przodu2.

• Plamka żółta (macula)
• Siatkówka

Ważne jest, aby wiedzieć, że osoby ze zwyrodnieniem plamki żółtej nie są całkowicie niewidome. Ich widzenie obwodowe (zdolność widzenia rzeczy z boku) pozostaje w porządku1. Choroba może rozwinąć się w jednym lub obu oczach z różnym stopniem nasilenia1.

Typy i stadia choroby

Istnieją dwa główne typy zwyrodnienia plamki żółtej: suche i wysiękowe12.

Suche zwyrodnienie plamki żółtej (zwane również atroficznym) występuje u większości osób z tym schorzeniem. Polega na tym, że plamka staje się cieńsza wraz z wiekiem. Suche zwyrodnienie zachodzi w trzech etapach: wczesnym, pośrednim i zaawansowanym2.

Wysiękowe zwyrodnienie plamki żółtej (zwane również eksudacyjnym) to inna forma choroby. Jest spowodowane wzrostem maleńkich nieprawidłowych naczyń krwionośnych do siatkówki, które przeciekają i powodują bliznowacenie plamki. Osoba z wysiękowym zwyrodnieniem może stracić znaczną część widzenia centralnego w ciągu kilku tygodni3.

W przypadku suchego zwyrodnienia plamki żółtej wyróżnia się stadia wczesne, pośrednie i późne. We wczesnym stadium może nie być widocznych objawów utraty wzroku przez długi czas. Dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań oczu w celu wykrycia choroby2.

Jak często występuje ta choroba?

Prawie 20 milionów dorosłych Amerykanów ma zwyrodnienie plamki żółtej14. Według prognoz do 2040 roku 288 milionów ludzi na świecie będzie cierpiało na tę chorobę1.

W Stanach Zjednoczonych zwyrodnienie plamki żółtej jest główną przyczyną utraty wzroku u osób po 60. roku życia1. Zaawansowane zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem jest główną przyczyną nieodwracalnej ślepoty i upośledzenia wzroku4.

Czynniki ryzyka

Jak wskazuje nazwa "zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem", choroba ta częściej występuje wraz z wiekiem. Jednak ludzie mogą rozwinąć zwyrodnienie plamki żółtej w młodszym wieku z powodu kilku czynników1.

Oprócz wieku, czynniki ryzyka zwyrodnienia plamki żółtej obejmują1:

• Rodzinną historię zwyrodnienia plamki żółtej
• Nadwagę
• Palenie papierosów
• Wysokie ciśnienie krwi

Objawy

We wczesnym stadium zwyrodnienia plamki żółtej mogą nie występować żadne objawy. Późniejsze objawy obejmują utratę widzenia centralnego potrzebnego do widzenia szczegółów prosto przed sobą oraz rozmyte lub faliste obszary w centralnym polu widzenia2.

Zwyrodnienie plamki żółtej postępuje bardzo wolno u niektórych osób i szybciej u innych. Jeśli ma się wczesne stadium choroby, można nie zauważyć utraty wzroku przez długi czas2.

Utrata widzenia centralnego może utrudnić rozpoznawanie twarzy, czytanie, prowadzenie samochodu lub wykonywanie pracy z bliska, takiej jak gotowanie czy naprawianie rzeczy w domu2.

Diagnostyka

Zwyrodnienie plamki żółtej diagnozuje się za pomocą badania oczu z rozszerzeniem źrenic2. Regularne badania oczu są niezbędne do wczesnego wykrycia choroby, szczególnie że we wczesnych stadiach może nie być widocznych objawów2.

Pacjenci będą wspierani przez różnych specjalistów od chorób oczu, w tym optometrystę i okulistę5.

Leczenie

Nie ma leku na zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem, ale dostępne są terapie i wsparcie, które pomagają spowolnić zmiany w widzeniu i zapewnić najlepszą jakość życia5. Rodzaj leczenia zależy od stadium i typu choroby: suchego czy wysiękowego zwyrodnienia5.

Leczenie wysiękowego zwyrodnienia plamki żółtej obejmuje5:

• Iniekcje leku (anty-VEGF) podawane bezpośrednio do oka
• Terapię światłem niszczącą naczynia krwionośne powodujące wysiękowe zwyrodnienie

Obecnie nie ma zatwierdzonego leczenia dla suchego zwyrodnienia plamki żółtej, ale trwają badania na całym świecie3. Dostępne jest wsparcie pomagające żyć z chorobą, w tym pomoc w przypadku słabego wzroku i zmiany stylu życia5.

Leczenie wysiękowego zwyrodnienia musi być podane szybko, zanim dojdzie do trwałego bliznowacenia plamki. Zaleca się, aby osoby z podejrzeniem wysiękowego zwyrodnienia były natychmiast skierowane do specjalisty od siatkówki, a jeśli potrzebne jest leczenie, powinno być ono podane w ciągu 14 dni od pierwszego skierowania3.

Leczenie obejmuje również suplementy diety (witaminy i minerały) oraz terapię fotodynamiczną (iniekcje i leczenie laserowe)2. Badania nad możliwymi nowymi metodami leczenia są w toku. Specjalista może poinformować o badaniach klinicznych, w których można wziąć udział5.

Życie ze zwyrodnieniem plamki żółtej

Wiele osób ze zwyrodnieniem plamki żółtej uważa, że czynności zajmują więcej czasu niż wcześniej, ale dzięki nauczeniu się nowych technik mogą radzić sobie bardzo dobrze6. Ważne jest, aby pamiętać, że nawet jeśli nie można leczyć schorzenia plamki, nie straci się całkowicie wzroku. Widzenie obwodowe nie jest dotknięte6.

Najlepszym sposobem adaptacji do utraty wzroku jest nauczenie się jak najwięcej o chorobie i znalezienie sposobów ułatwiających codzienne życie7. Zwyrodnienie plamki żółtej wpływa tylko na widzenie centralne – to, co widzi się bezpośrednio przed sobą. Widzenie obwodowe, czyli to, co widzi się z boku, w górę i w dół, prawdopodobnie pozostanie ostre8.

Pomocne wskazówki do życia codziennego obejmują68:

• Zwiększenie oświetlenia w domu – jasne i równomierne światło ułatwia korzystanie z pozostałego wzroku
• Używanie oświetlenia zadaniowego, które podświetla to, nad czym się pracuje
• Stosowanie pomocy wzrokowych, takich jak maty antypoślizgowe, stojaki do czytania i lupy
• Używanie "mówiącego" sprzętu, takiego jak kuchenki mikrofalowe, zegarki, wagi i minutniki
• Tworzenie kontrastu kolorów, aby łatwiej znajdować przedmioty
• Pozycjonowanie rzeczy tak, aby wykorzystać obszary ostrzejszego widzenia obwodowego

Specjalista od chorób oczu może pomóc w sugestiach lub zorganizować wizytę terapeuty zajęciowego w domu, aby udzielić wskazówek odpowiednich dla indywidualnych potrzeb8.

Dieta bogata w zielone liściaste warzywa, kolorowe owoce i pokarmy bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 może wspierać funkcjonowanie siatkówki. Witaminy i składniki odżywcze odgrywają bezpośrednią rolę w spowolnieniu postępu choroby9.

Zmiana stylu życia, taka jak ćwiczenia, zdrowa dieta i rzucenie palenia, może pomóc w radzeniu sobie z chorobą210. Dostępnych jest wiele zasobów oferujących pomysły i użyteczne narzędzia pomagające w obejściu ograniczeń wzrokowych, utrzymaniu niezależności i cieszeniu się życiem8.