Przedarciowe odwarstwienie siatkówki

Czym jest przedarciowe odwarstwienie siatkówki

Przedarciowe odwarstwienie siatkówki jest najczęstszym typem odwarstwienia siatkówki1. To poważne schorzenie oka występuje, gdy siatkówka (cienka warstwa tkanki świetloczułej z tyłu oka) oddziela się od tkanek, które ją wspierają2. Siatkówka działa podobnie jak film w aparacie fotograficznym – odbiera światło i przekształca je w sygnały nerwowe, które mózg rozpoznaje jako obrazy wizualne.

Nazwa "przedarciowe" pochodzi od greckiego słowa "rhegma", które oznacza rozdarcie lub pęknięcie3. Ten typ odwarstwienia występuje, gdy w siatkówce powstaje małe rozdarcie lub dziura, przez którą płyn z ciała szklistego (substancja przypominająca żel w centrum oka) może przedostać się za siatkówkę. Płyn ten wypycha siatkówkę od tylnej części oka, powodując jej odwarstwienie1.

Bez leczenia przedarciowe odwarstwienie siatkówki może prowadzić do trwałej utraty wzroku lub całkowitej ślepoty w dotkniętym oku4. To stan nagły wymagający pilnej konsultacji okulistycznej tego samego dnia, w którym pojawiają się objawy.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Najczęstszą przyczyną przedarciowego odwarstwienia siatkówki jest starzenie się1. Wraz z wiekiem ciało szkliste w oku może zmieniać swoją konsystencję i kurczyć się. Czasami, gdy się kurczy, może pociągać siatkówkę i ją rozerwać. W większości przypadków rozdarcie siatkówki jest konsekwencją zwyrodnienia ciała szklistego4.

Rozdarcia siatkówki, zwłaszcza typu "podkowa", są najczęstszym rodzajem pęknięć powodujących przedarciowe odwarstwienie siatkówki i wynikają z ciągnięcia przednio-tylnego ciała szklistego5. Zazwyczaj odwarstwienie następuje, gdy rozdarcie siatkówki występuje w kontekście tylnego odwarstwienia ciała szklistego.

Badania epidemiologiczne zidentyfikowały główne czynniki ryzyka rozwoju przedarciowego odwarstwienia siatkówki4:

• Krótkowzroczność (miopię) – wysoki stopień krótkowzroczności może powodować ścieńczenie siatkówki, zwiększając ryzyko odwarstwienia
• Wcześniejsze operacje zaćmy
• Urazy oka
• Operacje oka

Osoby w szóstej i siódmej dekadzie życia są najczęściej dotknięte tym schorzeniem4. Inne czynniki ryzyka obejmują cienkie płaty obwodowej siatkówki (znane jako zwyrodnienie kratkowate), wcześniejsze zabiegi okulistyczne oraz urazy3.

Zapadalność na przedarciowe odwarstwienie siatkówki wynosi 1 na 10 000 osób rocznie, co odpowiada około 8000 nowych przypadków rocznie w Niemczech4.

Objawy i rozpoznanie

Przedarciowe odwarstwienie siatkówki zazwyczaj objawia się charakterystycznymi objawami4:

• Postrzeganie błysków światła
• Muszki (czarne kropki lub pajęczyny w polu widzenia)
• "Ciemna zasłona" lub cień zasłaniający część pola widzenia

Pacjenci z przedarciowym odwarstwieniem siatkówki często zauważają nagłe pojawienie się muszek (małych ciemnych plamek lub wijących się linii w polu widzenia) i/lub błysków światła w jednym lub obu oczach3. Te objawy zwykle odzwierciedlają oddzielenie się ciała szklistego i powstanie rozdarcia siatkówki.

Następnie pojawia się cień, zasłona lub chmura postępująca z obwodowego pola widzenia, co odpowiada odwarstwiającej się siatkówce3. Tempo postępu odwarstwienia siatkówki może się różnić – od kilku dni do kilku tygodni – w zależności od wielu czynników, takich jak wiek pacjenta oraz rozmiar i liczba rozdarć siatkówki.

Jeśli tylko niewielka część siatkówki uległa odwarstwieniu, możesz nie mieć żadnych objawów. Jednak gdy odwarstwienie jest większe, możesz nie widzieć tak wyraźnie jak zwykle i możesz zauważyć nagłe objawy, w tym ciemny cień lub "zasłonę" po bokach lub w środku pola widzenia6.

Wszyscy pacjenci powinni być widziani przez okulistę tego samego dnia, w którym pojawią się objawy4. Przedarciowe odwarstwienie siatkówki jest stanem nagłym – jeśli zauważysz objawy odwarstwienia siatkówki, natychmiast udaj się do okulisty lub na izbę przyjęć.

Kompleksowe badanie okulistyczne jest niezbędne do zdiagnozowania i leczenia odwarstwienia siatkówki3. Przez rozszerzoną źrenicę okulista zobaczy jedno lub więcej rozdarć siatkówki z różnymi ilościami płynu pod nią.

Metody leczenia

Leczenie przedarciowego odwarstwienia siatkówki polega na zabiegu chirurgicznym. Dostępne są trzy główne metody operacyjne4:

• Plomba nadtwardówkowa (scleral buckle)
• Usunięcie ciała szklistego (witrektomia)
• Połączenie obu metod

Plomba nadtwardówkowa polega na owinięciu silikonowej opaski (plomby) wokół twardówki (białej części oka). Ta opaska ściska oko, zmniejszając napięcie na siatkówce i pozwalając jej ponownie się przyłączyć. Siatkówkę można również zabezpieczyć za pomocą lasera lub krioterapii (zamrażania)3.

Witrektomia polega na usunięciu ciała szklistego z oka. W czasie tego zabiegu chirurg może również użyć lasera lub krioterapii do naprawy rozdarć siatkówki.

Istnieje również metoda zwana pneumatyczną retinopeksją, która polega na wstrzyknięciu pęcherzyka gazu do jamy ciała szklistego oka. Pęcherzyk naciska na odwarstwioną siatkówkę, zmuszając ją do powrotu na miejsce. Następnie lekarz używa lasera lub krioterapii do zamknięcia rozdarcia siatkówki7.

W ciągu ostatnich 10 lat witrektomia stała się preferowaną metodą naprawy niepowikłanego przedarciowego odwarstwienia siatkówki, i wydaje się, że jest to spowodowane preferencjami młodszych chirurgów8. W porównaniu do lat 2008-2011, witrektomia była preferowana nad plombą nadtwardówkową w latach 2012-2014 i 2015-2017.

Pneumatyczna retinopeksja była rzadko stosowana (mniej niż 10% przypadków)8.

Rokowanie i wyniki leczenia

Wskaźniki powodzenia anatomicznego po pierwszej operacji wynoszą od 85% do 90%4. Oznacza to, że w tej grupie pacjentów siatkówka zostaje pomyślnie przywrócona do prawidłowej pozycji po pojedynczym zabiegu chirurgicznym.

Badania wykazały, że w porównaniu do witrektomii, wskaźnik powodzenia po pojedynczej operacji był wyższy w przypadku plomby nadtwardówkowej i kombinacji witrektomii z plombą8. To sugeruje, że plomba nadtwardówkowa i połączenie witrektomii z plombą powinny być częściej rozważane przy określaniu odpowiedniej strategii naprawy niepowikłanego przedarciowego odwarstwienia siatkówki.

Po witrektomii zmętnienie soczewki występuje w ponad 70% przypadków4. Jest to powikłanie, które należy wziąć pod uwagę przy wyborze metody leczenia.

Im wcześniej pacjent zostanie zbadany przez okulistę, tym lepsze rokowanie4. Wczesne leczenie może pomóc zapobiec trwałej utracie wzroku. Znaczna poprawa ostrości wzroku po roku w porównaniu do stanu wyjściowego została zaobserwowana tylko w przypadku oczu, które osiągnęły powodzenie po pojedynczej operacji8.

Po operacji pacjenci mogą potrzebować zachowania określonej pozycji przez kilka dni lub tygodni, aby pomóc w gojeniu się siatkówki. Pełne wyleczenie po operacji odwarstwienia siatkówki może zająć kilka tygodni do miesięcy. Ważne jest przestrzeganie wszystkich instrukcji pooperacyjnych podanych przez lekarza, aby zmaksymalizować szanse na pomyślne wyzdrowienie.