Cukrzycowy obrzęk siatkówki

Czym jest cukrzycowy obrzęk siatkówki?

Cukrzycowy obrzęk siatkówki to schorzenie polegające na gromadzeniu się płynu w plamce żółtej (centralnej części siatkówki oka). Plamka żółta to obszar odpowiedzialny za ostre, centralne widzenie, który pozwala dostrzegać drobne szczegóły1.

Siatkówka to warstwa oka znajdująca się w tylnej części gałki ocznej, która zawiera komórki odpowiedzialne za odbieranie światła. Gdy dochodzi do obrzęku plamki żółtej, gromadzący się płyn powoduje jej powiększenie, co wpływa na jakość widzenia1.

Cukrzycowy obrzęk siatkówki może rozwinąć się u osób z retinopatią cukrzycową, czyli chorobą siatkówki związaną z cukrzycą. Stan ten może wystąpić w każdym stadium retinopatii cukrzycowej2.

Objawy choroby

Objawy cukrzycowego obrzęku siatkówki mogą obejmować różne zaburzenia widzenia. Warto pamiętać, że niektórzy pacjenci mogą mieć obrzęk plamki bez odczuwalnej utraty wzroku, dlatego regularne badania są tak ważne3.

Do najczęstszych objawów należą:

• Niewyraźne lub podwójne widzenie
• Muszki latające (ciemne plamki lub nitki przemieszczające się w polu widzenia)
• Trudności z rozpoznawaniem kolorów
• Ciemne plamy w polu widzenia (zwane mroczkami)
• Widzenie prostych linii jako zakrzywionych lub wygiętych
• Trudności z widzeniem przy jaskrawym świetle lub w blasku
• Widzenie przedmiotu jako innej wielkości, gdy patrzy się na niego jednym okiem, a następnie drugim1

Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, należy niezwłocznie zgłosić się do okulisty. Wczesne wykrycie i leczenie dają najlepsze szanse na zachowanie wzroku1.

Przyczyny powstawania obrzęku

Cukrzycowy obrzęk siatkówki rozwija się, gdy wysoki poziom cukru we krwi uszkadza naczynia krwionośne w oku. W normalnych warunkunkach drobne naczynia krwionośne w siatkówce nie są przepuszczalne dla płynu3.

Jednym z wczesnych skutków cukrzycy jest osłabienie wewnętrznej wyściółki naczyń krwionośnych, przez co stają się one porowate i zaczynają przeciekać. Cukrzyca sprawia, że naczynia krwionośne w oku stają się słabsze i bardziej podatne na wycieki krwi. Może również powodować wzrost nowych, bardziej kruchych naczyń krwionośnych w miejscach, gdzie nie powinny się rozwijać1.

Przeciekanie z naczyń siatkówki powoduje faktyczne powiększenie się środka siatkówki - plamki żółtej. Ten stan jest właśnie określany jako cukrzycowy obrzęk siatkówki3.

W rozwoju tego schorzenia ważną rolę odgrywa białko zwane czynnikiem wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF). Gdy w organizmie znajduje się zbyt dużo tego białka, naczynia krwionośne rosną zbyt szybko, przez co są słabe i przeciekają, uwalniając krew i płyn do siatkówki oraz plamki żółtej4.

Dotknięte struktury oka

Cukrzycowy obrzęk siatkówki wpływa na kilka kluczowych struktur oka:

• Siatkówka - warstwa w tylnej części oka zawierająca komórki światłoczułe
• Plamka żółta - centralny obszar siatkówki odpowiedzialny za ostre widzenie
• Naczynia krwionośne siatkówki - drobne naczynia zaopatrujące siatkówkę w krew

Jak często występuje to schorzenie?

Około jedna na czternaście osób z cukrzycą rozwija cukrzycowy obrzęk siatkówki. W Stanach Zjednoczonych ponad 37 milionów dorosłych obecnie cierpi na cukrzycę1.

Cukrzycowy obrzęk siatkówki jest najczęstszą przyczyną utraty wzroku u osób z cukrzycą. Jest to powikłanie retinopatii cukrzycowej i prowadzi do stanu bardzo podobnego do wysiękowej postaci zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem2.

Rozpoznawanie choroby

Najskuteczniejszym i najdokładniejszym sposobem wykrycia i zdiagnozowania cukrzycowego obrzęku siatkówki jest przeprowadzenie dokładnego badania z poszerzeniem źrenicy. Lekarz okulistyczny może wykonać kilka specjalistycznych badań3.

Angiografia fluoresceinowa pozwala lekarzowi precyzyjnie i bezpośrednio obserwować nasilenie i lokalizację "przeciekających" naczyń krwionośnych. Ważne jest, aby przeciekające naczynia zostały znalezione jak najwcześniej3.

Optyczna koherentna tomografia (OCT) umożliwia pomiar i ocenę stopnia obrzęku w czasie. To badanie pozwala monitorować postęp choroby i skuteczność leczenia3.

Regularne badania oczu są niezbędne do wczesnego wykrycia cukrzycowego obrzęku siatkówki. Zaleca się przeprowadzanie kompleksowego badania wzroku co najmniej raz w roku, lub częściej, jeśli lekarz to zaleci5.

Metody leczenia

Lekarze leczą cukrzycowy obrzęk siatkówki na dwa sposoby. Po pierwsze, zajmują się tym, co go powoduje, na przykład wysokim poziomem cukru we krwi lub wysokim ciśnieniem krwi. Samo utrzymywanie poziomów zbliżonych do normy może powstrzymać uszkodzenie oczu przed wystąpieniem lub pogorszeniem się4.

Następnym krokiem jest leczenie samej siatkówki. Pacjent powinien zgłosić się do okulisty lub specjalisty od siatkówki. Odpowiednia metoda zależy od rodzaju cukrzycowego obrzęku siatkówki4.

Iniekcje leków anty-VEGF to główna metoda leczenia. Leki te blokują białko VEGF, pomagając ustabilizować naczynia krwionośne i zapobiegając powstawaniu nowych. Lekarz używa cienkiej igły, aby umieścić lek w środku oka. Przed podaniem iniekcji pacjent otrzymuje krople znieczulające, więc nie czuje bólu4.

Do głównych leków anty-VEGF stosowanych w leczeniu należą:

• Aflibercept (Eylea)
• Bevacizumab (Avastin)
• Brolucizumab-dbll (Beovu)
• Ranibizumab (Lucentis)
• Faricimab-svoa (Vabysmo)4

Większość osób potrzebuje jednej iniekcji miesięcznie przez pierwsze 4-6 miesięcy. Po tym czasie liczba iniekcji stopniowo maleje w ciągu kolejnych kilku lat. Gdy naczynia krwionośne przestają przeciekać, wzrok powinien się poprawić4.

W niektórych przypadkach przeciekające naczynia krwionośne są najskuteczniej zabliźniane za pomocą fotokoagulacji laserowej siatkówki. W większości przypadków wczesne leczenie laserowe zmniejszy obrzęk i zapobiegnie dalszej utracie wzroku, ale nie przywróci wzroku, który został już utracony3.

Jeśli obrzęk zostanie wykryty wystarczająco wcześnie, można go leczyć iniekcją do ciała szklistego acetonidu triamcynolonu, kortykosteroidu, w celu zmniejszenia stanu zapalnego i gromadzenia się płynu, oraz Avastinu, aby zapobiec wzrostowi nowych naczyń krwionośnych3.

Życie z cukrzycowym obrzękiem siatkówki

Życie z cukrzycowym obrzękiem siatkówki wymaga wprowadzenia zmian w stylu życia, które mogą pomóc spowolnić rozwój choroby i zachować wzrok tak długo, jak to możliwe.

Kontrola poziomu cukru we krwi jest kluczowa w leczeniu cukrzycowego obrzęku siatkówki. Utrzymywanie poziomu cukru we krwi w zdrowym zakresie jest niezbędne. Wysokie poziomy cukru we krwi mogą uszkodzić naczynia krwionośne w siatkówce, prowadząc do problemów ze wzrokiem. Należy przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących leczenia cukrzycy, w tym diety, ćwiczeń i leków5.

Monitorowanie ciśnienia krwi i cholesterolu jest również ważne. Wysokie ciśnienie krwi i wysoki poziom cholesterolu mogą również przyczynić się do postępu cukrzycowego obrzęku siatkówki. Należy regularnie monitorować ciśnienie krwi i poziom cholesterolu oraz podejmować kroki, aby utrzymać je pod kontrolą5.

Regularna aktywność fizyczna jest korzystna dla zdrowia oczu. Eksperci odkryli, że ćwiczenia są niezbędne dla zdrowia oczu i mogą spowolnić rozwój obrzęku. Badania sugerują, że po treningu następuje zwiększony przepływ krwi do tkanki siatkówki oka. Aby uzyskać największe korzyści dla oczu, należy ćwiczyć co najmniej 150 minut tygodniowo6.

Rzucenie palenia jest bardzo ważne. Palenie może pogorszyć cukrzycowy obrzęk siatkówki i zwiększyć ryzyko innych powikłań. Jeśli pacjent pali, powinien porozmawiać ze swoim lekarzem o strategiach rzucenia palenia5.

Zdrowa dieta bogata w warzywa, owoce i pełnoziarniste produkty może pomóc w kontrolowaniu cukrzycy i ochronie wzroku. Utrata wagi, jeśli jest nadwaga, jest jednym z najlepszych sposobów obniżenia ciśnienia krwi. Utrata nawet 5 kilogramów może pomóc6.

Dla osób z zaawansowanym cukrzycowym obrzękiem siatkówki dostępne są pomoce dla słabowidzących. Mogą to być urządzenia powiększające, specjalne okulary czy aplikacje na telefon komórkowy, które ułatwiają codzienne czynności7.

Rehabilitacja wzroku może pomóc osobom z utratą wzroku nauczyć się nowych sposobów wykonywania codziennych czynności i pozostania niezależnym. Specjaliści mogą nauczyć technik korzystania z pomocy wzrokowych oraz strategii radzenia sobie z utratą wzroku7.

Ważne jest również nawiązanie współpracy z odpowiednim zespołem specjalistów. Oprócz lekarza podstawowej opieki zdrowotnej i okulisty, wiele osób z cukrzycą konsultuje się z endokrynologiem oraz certyfikowanym specjalistą ds. opieki i edukacji w zakresie cukrzycy8.