Rak surowiczy brodawkowaty endometrium

Czym jest rak surowiczy brodawkowaty endometrium

Rak surowiczy brodawkowaty endometrium, zwany także rakiem surowiczym macicy, to złośliwy nowotwór, który rozwija się w błonie śluzowej macicy. Jest to nietypowa forma raka endometrium, która występuje u 5-10% wszystkich przypadków nowotworów błony śluzowej macicy1. Pomimo tego, że jest to stosunkowo rzadki typ raka, powoduje około 40% wszystkich zgonów związanych z rakiem endometrium12.

To, co wyróżnia ten typ nowotworu, to jego agresywny charakter. Rak surowiczy rozprzestrzenia się szybciej niż inne formy raka macicy i może nawracać po leczeniu, nawet jeśli zostanie wykryty wcześnie1. W przeciwieństwie do najczęstszego typu raka endometrium, ten nowotwór nie rozwija się z rozrostu endometrium (nadmiernego pogrubienia błony śluzowej macicy) i nie jest wrażliwy na hormony3.

Lekarze klasyfikują ten nowotwór jako rak endometrium typu II. Pojawia się on w sytuacji, gdy błona śluzowa macicy jest cienka i zanikowa, co oznacza, że komórki nie potrzebują hormonów estrogenowych, aby rosnąć32. Przed rozwojem pełnego raka często występuje zmiana przedrakowa zwana surowiczym rakiem wewnątrznabłonkowym endometrium3.

Kto jest najbardziej narażony

Rak surowiczy brodawkowaty endometrium częściej występuje u kobiet po menopauzie (czyli po ustaniu miesiączki)1. Średni wiek, w którym rozpoznaje się tę chorobę, wynosi około 67 lat3. Badania pokazują, że ten typ raka częściej dotyka kobiety rasy czarnej oraz kobiety o prawidłowej wadze ciała1.

Pewne zmiany w genach mogą zwiększać ryzyko rozwoju tej choroby. Szczególnie ważna jest mutacja w genie TP53, który jest genem supresorowym nowotworów – wykrywa się ją nawet w zmianach przedrakowych, co sugeruje, że jest zaangażowana we wczesnym stadium rozwoju choroby3. Kobiety z tym nowotworem częściej mają krewnych, u których wystąpił rak endometrium, jajników, a zwłaszcza rak trzustki1.

Warto wiedzieć, że w odróżnieniu od najczęstszego typu raka macicy, ten nowotwór nie jest związany z większą ekspozycją na estrogeny w ciągu życia. Dlatego czynniki takie jak otyłość, późna menopauza czy nieródka nie zwiększają tak bardzo ryzyka tej konkretnej postaci raka2.

Objawy choroby

Najczęstszym objawem raka surowiczego brodawkowatego endometrium jest krwawienie z dróg rodnych po menopauzie13. Jest to objaw, który zawsze wymaga zbadania przez lekarza, ponieważ u kobiet po menopauzie nie powinno występować żadne krwawienie.

Inne objawy, które mogą wystąpić, to:

• Ból podczas stosunku płciowego
• Ból w okolicy miednicy
• Niezamierzona utrata wagi, której nie można wytłumaczyć1

Czasem nieprawidłowy wynik testu cytologicznego (badania cytologicznego szyjki macicy) podczas rutynowego badania ginekologicznego może być pierwszą wskazówką, że coś jest nie tak1. Niestety, kobiety z tym typem raka często nie zauważają objawów, dopóki nowotwór nie rozprzestrzenił się poza macicę1.

Jak rozpoznaje się chorobę

Aby rozpoznać raka surowiczego brodawkowatego endometrium, lekarz może pobrać próbkę tkanki z błony śluzowej macicy do badania mikroskopowego. Procedura ta nazywa się biopsją endometrium1. Należy wiedzieć, że biopsje nie zawsze są wystarczająco dokładne w wykrywaniu tego konkretnego typu raka.

Inną metodą diagnostyczną jest ultrasonografia miednicy (USG), która mierzy grubość pasma w macicy – jego pogrubienie może wskazywać na problem1. Do ustalenia rozpoznania lekarze często przeprowadzają zabieg zwany łyżeczkowaniem macicy, podczas którego pobiera się fragment tkanki do szczegółowego badania3.

Pod mikroskopem komórki tego raka mają charakterystyczny wygląd – są słabo ze sobą związane i rozpadają się wokół włóknisto-naczyniowych rdzeni. Często widoczne są także ciałka psammoma (drobne wapniowe złogi) oraz rzęski na powierzchni komórek3.

Po potwierdzeniu rozpoznania konieczne jest ustalenie stopnia zaawansowania nowotworu, czyli sprawdzenie, jak daleko się rozprzestrzenił. Pierwszym krokiem jest operacja zwana laparotomią, podczas której chirurg otwiera brzuch i ogląda narządy wokół macicy, aby zobaczyć, czy i jak bardzo rak się rozprzestrzenił1. Podczas tego zabiegu pobiera się próbki tkanek i węzłów chłonnych do badania1. Do wykrywania przerzutów wykorzystuje się także techniki obrazowania, takie jak ultrasonografia i rezonans magnetyczny (MRI)3.

Leczenie

Podstawowym sposobem leczenia raka surowiczego brodawkowatego endometrium jest operacja chirurgiczna. Najczęściej wykonuje się histerektomię, czyli usunięcie macicy wraz z jajnikami i jajowodami4. Podczas zabiegu chirurg często usuwa również okoliczne węzły chłonne, aby sprawdzić, czy nowotwór się do nich nie rozprzestrzenił.

Po operacji wielu pacjentkom zaleca się dodatkowe leczenie. Może to być radioterapia (napromienianie), która pomaga kontrolować miejscowy nawrót choroby. Radioterapia może być podawana od zewnątrz (napromienianie wiązką zewnętrzną) lub od wewnątrz macicy (brachyterapia)5. Badania pokazują, że radioterapia uzupełniająca zapewnia odpowiednią kontrolę miejscową nowotworu5.

Chemioterapia to leczenie lekami, które niszczą komórki rakowe w całym organizmie. Niektóre pacjentki otrzymują chemioterapię jako dodatkowe leczenie po operacji5. Decyzja o zastosowaniu chemioterapii zależy od stopnia zaawansowania choroby i innych czynników ryzyka.

Dla pacjentek, których nowotwór ma wysokie poziomy białka HER2 na powierzchni komórek rakowych, dostępne jest specjalne leczenie. Lek o nazwie trastuzumab (Herceptin) wiąże się z HER2 i blokuje sygnały wzrostowe dla komórek nowotworowych6. Ten lek od wielu lat jest stosowany w leczeniu raka piersi z wysokim poziomem HER2 i badania kliniczne wykazały, że może również poprawić przeżywalność kobiet z rakiem surowiczym macicy, który wykazuje wysokie poziomy HER26.

Rokowanie i przeżywalność

Rokowanie w raku surowiczym brodawkowatym endometrium jest gorsze niż w przypadku najczęstszego typu raka endometrium. Pięcioletnie wskaźniki przeżycia wynoszą: około 85% dla przeżycia bez nawrotu miejscowego, 78% dla przeżycia bez przerzutów odległych i około 65% dla całkowitego przeżycia5.

Kilka czynników wpływa na rokowanie. Lepsze wyniki leczenia obserwuje się u pacjentek z:

• Niższym stopniem zaawansowania nowotworu (pT)
• Brakiem zajęcia węzłów chłonnych (N0)
• Brakiem naciekania naczyń limfatycznych (L0)
• Brakiem naciekania naczyń krwionośnych (V0)
• Całkowitym usunięciem guza z czystymi brzegami chirurgicznymi (R0)5

Badania pokazują, że naciekanie naczyń krwionośnych (haemangiosis, V1) jest najważniejszym niezależnym czynnikiem prognostycznym zarówno dla całkowitego przeżycia, jak i przeżycia bez przerzutów odległych. Stopień zaawansowania pT pozostaje niezależnym czynnikiem prognostycznym dla przeżycia bez nawrotu miejscowego5.

Rak surowiczy macicy ma tendencję do diagnozowania w bardziej zaawansowanym stadium niż inne typy raka endometrium. W jednym z badań obejmującym 138 kobiet, 54 miało stadium I, 20 stadium II, 41 stadium III i 23 stadium IV choroby3. Ten typ raka częściej nawraca i daje przerzuty niż bardziej powszechne typy raka endometrium, nawet gdy jest wykryty wcześnie.

Dlatego tak ważne jest regularne monitorowanie po zakończeniu leczenia oraz zgłaszanie się do lekarza przy pojawnieniu się jakichkolwiek niepokojących objawów.