Rak płaskonabłonkowy szyjki macicy

Czym jest rak płaskonabłonkowy szyjki macicy

Rak szyjki macicy to nowotwór układu rozrodczego kobiety, który rozwija się w szyjce macicy – dolnej, wąskiej części macicy łączącej ją z pochwą. Jest to czwarty najczęstszy nowotwór u kobiet na świecie, po raku piersi, płuc i jelita grubego1.

Rak płaskonabłonkowy szyjki macicy rozwija się z komórek płaskich pokrywających zewnętrzną powierzchnię szyjki macicy, zwaną częścią pochwową. Stanowi zdecydowaną większość przypadków – od 80 do 90% wszystkich raków szyjki macicy23. Mimo że jest to poważna choroba, jest ona w dużym stopniu możliwa do zapobiegania dzięki powszechnym badaniom przesiewowym.

Szyjka macicy składa się z trzech głównych części. Część wewnętrzna zwana kanałem szyjki macicy (endocervix) wyścielona jest komórkami gruczołowymi wytwarzającymi śluz. Część zewnętrzna (ektocervix) pokryta jest płaskimi komórkami płaskonabłonkowymi. Miejsce, w którym te dwa typy komórek się spotykają, nazywa się strefą transformacji i to właśnie tutaj najczęściej rozpoczyna się rozwój raka szyjki macicy4.

• Szyjka macicy
• Macica
• Pochwa

Przyczyny i związek z wirusem HPV

Prawie wszystkie przypadki raka szyjki macicy są spowodowane zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Jest to wirus przenoszący się przez kontakt seksualny2. Szczególnie niebezpieczne są określone typy wirusa, zwłaszcza HPV 16 i 18, które odpowiadają za większość przypadków raka płaskonabłonkowego szyjki macicy5.

Rak szyjki macicy zazwyczaj rozwija się bardzo powoli. Zanim pojawią się komórki rakowe, w tkance szyjki macicy pojawiają się nieprawidłowe komórki – stan określany jako dysplazja. Jeśli te nieprawidłowe komórki nie zostaną zniszczone lub usunięte, mogą z czasem przekształcić się w komórki rakowe i zacząć rosnąć oraz rozprzestrzeniać się głębiej w szyjce macicy i do okolicznych obszarów4. Proces ten zwykle trwa kilka lat, chociaż większość zmian przedrakowych nie rozwija się w raka.

W Stanach Zjednoczonych rocznie diagnozowanych jest około 14 000 przypadków raka szyjki macicy. Kobiety w wieku od 35 do 44 lat są najbardziej narażone na rozpoznanie tej choroby2. W krajach o niskim i średnim dochodzie rak szyjki macicy pozostaje poważnym problemem zdrowotnym ze względu na ograniczony dostęp do badań przesiewowych1.

Rodzaje raka szyjki macicy

Istnieją dwa główne typy raka szyjki macicy, nazwane od rodzaju komórek, w których się rozwijają3:

Rak płaskonabłonkowy rozwija się z płaskich, skóropodobnych komórek pokrywających zewnętrzną powierzchnię szyjki macicy. Stanowi od 80 do 90 na każde 100 przypadków raka szyjki macicy. Rak płaskonabłonkowy może być keratynizujący lub niekeratynizujący. Keratynizujący oznacza, że komórki płaskonabłonkowe rosną tworząc skupiska zawierające keratynę – twardsze, włókniste białko. Niekeratynizujący oznacza, że komórki rosną w skupiskach, które nie zawierają keratyny6.

Gruczolakorak to nowotwór, który rozpoczyna się w komórkach gruczołowych wytwarzających śluz. Szyjka macicy ma komórki gruczołowe rozsiane wzdłuż kanału szyjki macicy. Gruczolakorak jest mniej powszechny niż rak płaskonabłonkowy, ale staje się coraz częstszy w ostatnich latach. Stanowi od 10 do 20 na każde 100 przypadków raka szyjki macicy3.

Istnieje również rzadsza postać zwana rakiem gruczołowo-płaskonabłonkowym, która zawiera zarówno komórki rakowe płaskonabłonkowe, jak i gruczołowe. Występuje w 3 do 10% przypadków3. Nowotwory te leczone są w podobny sposób jak rak płaskonabłonkowy szyjki macicy.

Objawy ostrzegawcze

Wczesne stadia raka szyjki macicy zazwyczaj nie powodują objawów i są trudne do wykrycia. Dlatego regularne badania przesiewowe i szczepienie przeciwko HPV są tak ważne2. Rak szyjki macicy często nie wywołuje objawów, dopóki nie zacznie się rozprzestrzeniać.

Gdy objawy się pojawią, mogą obejmować krwawienie z pochwy, nietypowe wydzieliny, ból podczas stosunku płciowego lub inne dolegliwości. Jednak te symptomy mogą być również związane z wieloma innymi stanami zdrowotnymi, dlatego ważne jest skonsultowanie się z lekarzem w przypadku jakichkolwiek niepokojących objawów.

Możliwości leczenia

Rak szyjki macicy jest często możliwy do wyleczenia, szczególnie gdy zostanie wykryty we wczesnym stadium. Leczenie zależy od wielkości i typu nowotworu, jego lokalizacji, stopnia zaawansowania choroby oraz ogólnego stanu zdrowia pacjentki7.

Główne metody leczenia obejmują operację chirurgiczną, chemioterapię i radioterapię. Może również obejmować leczenie ukierunkowanymi lekami przeciwnowotworowymi7.

Operacja chirurgiczna jest często głównym sposobem leczenia raka szyjki macicy, zwłaszcza jeśli nowotwór zostanie wykryty wcześnie. Istnieje kilka rodzajów operacji stosowanych w leczeniu tego nowotworu. W zależności od stopnia zaawansowania choroby, zabieg może obejmować usunięcie części szyjki macicy, całej szyjki macicy, górnej części pochwy lub macicy (histerektomia). W niektórych przypadkach konieczne jest również usunięcie jajników i jajowodów7.

Chemioterapia wykorzystuje leki do niszczenia komórek rakowych. Może być stosowana wraz z radioterapią jako główne leczenie raka szyjki macicy, po operacji, aby zapobiec nawrotowi choroby, lub gdy nowotwór jest zaawansowany, nawrócił lub rozprzestrzenił się do innych części ciała7.

Radioterapia wykorzystuje wiązki promieniowania o wysokiej energii do niszczenia komórek rakowych. Może być stosowana jako główne leczenie, jeśli nowotwór jest duży lub się rozprzestrzenił, po operacji, zwykle w połączeniu z chemioterapią, aby zapobiec nawrotowi choroby, lub w celu złagodzenia objawów, takich jak krwawienie7.

Rak szyjki macicy jest wysoce uleczalny, gdy zostanie wykryty we wczesnych stadiach. Zespół specjalistów opiekujący się pacjentką wyjaśni wszystkie metody leczenia, ich korzyści i skutki uboczne oraz wspólnie z pacjentką opracuje najlepszy plan leczenia7.

Zapobieganie i badania przesiewowe

Rak szyjki macicy jest jednym z najbardziej możliwych do zapobiegania nowotworów. Główne sposoby zapobiegania to regularne badania przesiewowe i szczepienia przeciwko wirusowi HPV2.

Badanie cytologiczne, zwane również testem Papanicolaou lub testem Pap, umożliwia wczesne wykrywanie zmian przedrakowych, które można usunąć, zanim rozwiną się w inwazyjnego raka. Dzięki powszechnemu stosowaniu badania cytologicznego Papanicolaou wczesne wykrywanie zmian przedrakowych stało się możliwe, co znacząco zmniejszyło liczbę przypadków raka szyjki macicy1.

Szczepienie przeciwko HPV chroni przed typami wirusa, które najczęściej powodują raka szyjki macicy. Jest to skuteczny sposób zapobiegania zakażeniu wirusem HPV i związanemu z nim rozwojowi raka. Regularne badania przesiewowe (takie jak test Pap) i otrzymanie szczepionki przeciwko HPV to najważniejsze kroki, jakie można podjąć, aby zapobiec rakowi szyjki macicy2.

Praktykowanie bezpiecznego seksu również pomaga zmniejszyć ryzyko zakażenia wirusem HPV, który jest główną przyczyną większości przypadków raka szyjki macicy.