Rak płaskonabłonkowy prącia

Czym jest rak płaskonabłonkowy prącia

Rak płaskonabłonkowy prącia rozwija się, gdy zdrowe komórki w prąciu zaczynają się niekontrolowanie zmieniać i rozrastać. Prącie jest męskim narządem rozrodczym w kształcie pręta, który umożliwia oddawanie moczu i stosunki płciowe. Składa się z kilku części: trzon (część pręta), który rozciąga się od dolnej części brzucha do końcówki prącia zwanej żołędzią. U mężczyzn nieobrzezanych żołądź pokryta jest warstwą skóry zwaną napletkiem.1

Rak płaskonabłonkowy powstaje w płaskich komórkach skóry zwanych komórkami płaskonabłonkowymi, które tworzą powierzchnię prącia. Ten typ nowotworów zwykle rozwija się powoli przez wiele lat, choć czasami może rozrastać się szybciej. Zanim rozwinie się rak inwazyjny, komórki mogą przejść przez zmiany przedrakowe.2

Jak w przypadku wielu nowotworów, rak prącia jest najbardziej uleczalny, gdy zostanie wykryty wcześnie. W wielu przypadkach można go całkowicie wyleczyć, jeśli jest niewielki i nie rozprzestrzenił się. Wczesne wykrycie jest kluczowe.3

Częstotliwość występowania

Rak prącia jest chorobą rzadką, szczególnie w krajach rozwiniętych. W Stanach Zjednoczonych występuje tylko około 1 przypadek na 100 000 mężczyzn rocznie. W 2024 roku odnotowano około 2100 przypadków i 500 zgonów.4

Chociaż rak prącia jest rzadki w Stanach Zjednoczonych i Europie, gdzie stanowi mniej niż 1% wszystkich nowotworów u mężczyzn, stanowi większy odsetek nowotworów w krajach słabiej rozwiniętych. Częstość występowania tej choroby znacząco różni się w zależności od regionu świata, z wyższymi wskaźnikami obserwowanymi w częściach Azji, Afryki i Ameryki Południowej. Te różnice geograficzne można przypisać różnicom w czynnikach ryzyka, takich jak częstość zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) i palenie tytoniu.5

Typy raka prącia

Ponad 95% nowotworów prącia stanowi rak płaskonabłonkowy. Jest to zdecydowanie najczęstszy typ. Nowotwory te rozwijają się z komórek płaskonabłonkowych, które są płaskimi, cienkimi komórkami pokrywającymi powierzchnię prącia. Mogą występować w dowolnym miejscu, ale najczęstszymi lokalizacjami są żołądź prącia lub napletek (u mężczyzn nieobrzezanych).6

Brodawczak kolczystokomórkowy jest rzadkim typem raka płaskonabłonkowego prącia. Wygląda jak duża brodawka i jest powoli rosnącym guzem, który rzadko rozprzestrzenia się do innych części ciała. Zwykle można go wyleczyć chirurgicznie.7

Pozostałe 10% nowotworów prącia obejmuje inne typy:

• Mięsak – rozwija się w tkankach łącznych organizmu, które tworzą strukturę ciała, takich jak kości, mięśnie, tłuszcz i chrząstka. Mięsaki prącia są niezwykle rzadkie, ale mają tendencję do szybszego wzrostu niż inne typy raka prącia.
• Rak podstawnokomórkowy – rozwija się z komórek podstawnych znajdujących się w najgłębszej warstwie skóry. Ten typ jest bardzo powoli rosnący i bardzo rzadko rozprzestrzenia się do innych części ciała.
• Czerniak – rozwija się z komórek skóry, które nadają skórze jej kolor. Czerniak jest bardziej agresywną formą raka.
• Gruczolakorak – ten typ raka zaczyna się w komórkach gruczołowych.8

Gdzie występuje nowotwór

Rak może powstać w dowolnym miejscu prącia, ale najczęściej rozpoczyna się na żołędzi lub na napletku (jeśli mężczyzna nie jest obrzezany). Większość raków płaskonabłonkowych powstaje na żołędzi, w bruździe wieńcowej lub pod napletkiem.9

Nowotwory mogą początkowo rozwijać się jako niewielka zmiana na skórze i przez długi czas pozostawać ograniczone do skóry. Mogą rozrastać się, tworząc zmiany grzybiastowate i egzofityczne lub wrzodziejące i naciekające. Ten ostatni typ częściej daje przerzuty, zwykle do powierzchownych i głębokich węzłów pachwinowo-udowych oraz węzłów miednicznych.10

Czynniki ryzyka

Jednym z najbardziej istotnych czynników ryzyka rozwoju raka prącia jest zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), szczególnie typami 16 i 18. HPV odgrywa znaczącą rolę w etiologii tej choroby.11

Inne czynniki ryzyka obejmują:

• Brak obrzezania – mężczyźni nieobrzezani mają wyższe ryzyko zachorowania
• Zapalenie żołędzi i napletka (balanitis)
• Inne choroby przenoszone drogą płciową, szczególnie zakażenie HIV
• Słaba higiena osobista
• Palenie tytoniu2

Zmiany przedrakowe obejmują erytoplazję Queyrata (dotyczącą żołędzi lub wewnętrznej strony napletka), raka płaskonabłonkowego in situ (dotyczącego trzonu prącia) oraz brodawczakowatość Bowena. Erytroplaazja Queyrata i rak płaskonabłonkowy in situ przechodzą w inwazyjny rak płaskonabłonkowy u 5-10% pacjentów.12

Objawy choroby

Większość pacjentów zgłasza się do lekarza z raną, która się nie goi, subtelnym stwardnieniem skóry lub czasami ropnym lub brodawkowatym wyrostem. Zmiany mogą początkowo rozpocząć się jako niewielka zmiana zaczerwienienia.13

Objawy raka prącia mogą obejmować:

• Rany lub owrzodzenia, które nie goją się
• Zmiany w kolorze lub grubości skóry prącia
• Guzek lub zgrubienie na prąciu
• Krwawienie z prącia
• Nieprzyjemny zapach
• Powiększone węzły chłonne w pachwinie14

Jeśli zauważysz coś, co wydaje się nieprawidłowe, natychmiast powiedz o tym lekarzowi. Wczesne wykrycie jest kluczowe dla skutecznego leczenia.15

Diagnostyka

Aby rozpoznać raka prącia, lekarz wykonuje testy i badania dotyczące prącia. Podstawowym badaniem jest biopsja – lekarz pobiera próbkę tkanki i wysyła ją do laboratorium, gdzie patolog dokładnie ją bada. Komórki każdego typu raka prącia wyglądają inaczej pod mikroskopem.16

Po zdiagnozowaniu raka prącia wykonuje się testy, aby sprawdzić, czy komórki rakowe rozprzestrzeniły się w obrębie prącia lub do innych części ciała. Proces ten nazywany jest określaniem stadium zaawansowania. Może obejmować:

• Badanie fizykalne i dokładne badanie prącia
• Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI)
• Badanie węzłów chłonnych w pachwinie
• W niektórych przypadkach biopsja węzłów wartowniczych – procedura, w której identyfikuje się i usuwa pierwsze węzły chłonne, do których rak może się rozprzestrzenić17

Ważne jest, aby wiedzieć, czy rak rozprzestrzenił się do pobliskich węzłów chłonnych. To nazywa się zajęciem węzłów chłonnych. Możliwe sytuacje to: brak raka w węzłach chłonnych, rak w węzłach chłonnych w pachwinie lub rak w węzłach chłonnych w pachwinie i miednicy.18

Metody leczenia

Głównym celem w leczeniu raka prącia jest wyeliminowanie nowotworu przy jednoczesnym zachowaniu kosmetycznie akceptującego i funkcjonalnego prącia. Osiągnięcie tego celu zależy od wczesnej diagnozy i leczenia. Leczenie zależy od stadium zaawansowania choroby.19

Rokowanie i obserwacja

Rak płaskonabłonkowy prącia wykryty wcześnie jest zazwyczaj uleczalny. Czynniki wpływające na rokowanie (szanse na wyzdrowienie) i opcje leczenia obejmują:

• Stadium zaawansowania raka
• Wielkość i lokalizację guza
• Czy rak rozprzestrzenił się do węzłów chłonnych lub innych części ciała
• Stopień zróżnicowania komórek (jak anormalne wyglądają pod mikroskopem)
• Ogólny stan zdrowia i kondycję pacjenta22

Po leczeniu ważna jest regularna obserwacja. Pacjenci zazwyczaj wymagają kontroli co 3 miesiące przez pierwsze lata po leczeniu. Obserwacja może obejmować badanie fizykalne, szczególnie węzłów chłonnych w pachwinie, oraz czasami badania obrazowe.23

Jeśli rak nie został całkowicie usunięty lub jeśli nie przeprowadzono limfadenektomii (usunięcia węzłów chłonnych) lub biopsji węzłów wartowniczych, uważna obserwacja węzłów chłonnych jest nadal ważna. Istnieje możliwość nawrotu choroby, dlatego regularne wizyty kontrolne są kluczowe.