Nudności i wymioty pooperacyjne to jedne z najczęstszych powikłań po zabiegach chirurgicznych i znieczuleniu ogólnym, jednak dzięki odpowiednim strategiom profilaktycznym można skutecznie zapobiegać tym uciążliwym objawom i poprawić komfort pacjentów.
Czym są nudności i wymioty pooperacyjne
Nudności i wymioty są częstym i przykrym objawem w medycynie, chirurgii oraz po znieczuleniu. Mogą prowadzić do powikłań takich jak rozejście się rany, zaburzenia elektrolitowe, nasilenie bólu, odwodnienie oraz aspiracja.
Nudności i wymioty pooperacyjne (PONV) to termin określający mdłości i wymioty występujące po zabiegach chirurgicznych. Zazwyczaj niepowikłane PONV rzadko trwa dłużej niż 24 godziny po operacji. Jednak problematyczne PONV ma bardziej wieloczynnikowe pochodzenie i może być trudne do skutecznego leczenia.
Pacjenci zagrożeni występowaniem tego powikłania powinni być zidentyfikowani przez anestezjologa i mogą otrzymać profilaktyczne leczenie przeciwwymiotne. Osoby z nudnościami i wymiotami po operacji można uznać za przypadki niepowodzenia profilaktyki lub kandydatów do leczenia pierwotnego.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Występowanie nudności i wymiotów po zabiegu operacyjnym zależy od wielu czynników związanych zarówno z pacjentem, jak i z samym zabiegiem oraz zastosowanym znieczuleniem.
Do najczęstszych przyczyn PONV należą nieodpowiednia kontrola bólu, infekcja, hipowolemię (zbyt małą objętość krwi krążącej), niedotlenienie, niskie ciśnienie krwi, lęk oraz zakładanie lub usuwanie sondy żołądkowej.
Istotnym czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia nudności i wymiotów są opioidy stosowane po operacji, dlatego tam gdzie to możliwe, warto rozważyć stosowanie innych leków przeciwbólowych.
W przypadku zabiegów ginekologicznych wykonywanych w trybie jednodnevnym, częstość występowania PONV w szpitalu może wynosić od 14,5% do 50% w zależności od zastosowanej profilaktyki, natomiast w ciągu 24 godzin po operacji wskaźnik ten może wzrosnąć do 44-64%.
Leki stosowane w profilaktyce
Istnieje wiele leków przeciwwymiotnych, które działają na różne mechanizmy w organizmie. Różne leki działają różnie u poszczególnych osób, dlatego jeśli jeden lek nie kontroluje nudności i wymiotów, należy poinformować o tym lekarza. Może być konieczne wypróbowanie innego leku lub przyjmowanie więcej niż jednego rodzaju leku jednocześnie.
Ondansetron to lek z grupy antagonistów receptora 5HT3. Podaje się go w dawce 4 mg doustnie lub dożylnie co 8 godzin. Należy zachować ostrożność, ponieważ może wydłużać odstęp QT w elektrokardiogramie i powodować zaparcia. Należy go unikać u osób z wrodzonym wydłużonym odstępem QT.
Prokloperazyna działa na strefę wyzwalającą wymiot w rdzeniu przedłużonym jako antagonista receptora dopaminowego D2. Podaje się ją w dawce 3-6 mg podjęzykowo co 12 godzin lub 12,5 mg domięśniowo jednorazowo. U pacjentów w podeszłym wieku zaleca się mniejsze dawki ze względu na zwiększoną podatność na niedociśnienie i reakcje nerwowo-mięśniowe. Może powodować działania niepożądane pozapiramidowe, w tym reakcje dystoniczne.
Cyklizyna działa na ośrodek wymiotny jako antagonista receptora histaminowego H1. Podaje się ją w dawce 50 mg doustnie, domięśniowo lub dożylnie co 8 godzin. Należy unikać podawania doustnego, jeśli pacjent aktywnie wymiotuje.
W badaniu klinicznym dotyczącym zabiegów ginekologicznych wykazano, że droperidol (1 mg) lub tropisetron (5 mg) w połączeniu z deksametazonem (5 mg) są skuteczniejsze w zapobieganiu PONV niż sam deksametazon.
Strategie ogólnego postępowania
Oprócz stosowania leków przeciwwymiotnych istnieją ważne zasady ogólnego postępowania, które pomagają w profilaktyce i leczeniu nudności i wymiotów po operacji.
Należy regularnie oceniać stan pacjenta za pomocą skali PONV. Ważne jest także monitorowanie nawodnienia i ukrwienia organizmu oraz ocena opróżniania żołądka lub niedrożności porażennej jelit – w razie potrzeby należy rozważyć założenie sondy żołądkowej.
Do kluczowych elementów postępowania należy: minimalizowanie ruchów pacjenta, zapewnienie odpowiedniego leczenia przeciwbólowego, utrzymanie prawidłowego natlenienia i ciśnienia krwi oraz podawanie płynów dożylnych w przypadku odwodnienia.
Bardzo ważne jest wczesne podawanie leku przeciwwymiotnego, gdy pacjent odczuwa nudności, zamiast czekania aż zacznie wymiotować. Jeśli znana jest przyczyna PONV, należy ją skorygować, o ile to możliwe.
Należy sprawdzić, czy pacjent otrzymał wystarczającą dawkę podstawowego leku przeciwwymiotnego, kontrolując zarówno kartę znieczulenia, jak i kartę zleceń lekarskich.
Terapie wspomagające
Poza farmakoterapią istnieją dodatkowe metody wspierające, które mogą pomóc w kontrolowaniu nudności i wymiotów.
Terapia żywieniowa przeprowadzana przez specjalistów zajmujących się żywieniem pomaga pacjentom znaleźć pokarmy, które są mniej skłonne wywoływać nudności. Może być konieczne rozpoczęcie spożywania mniejszych posiłków i łagodnych pokarmów.
Doustna terapia nawadniająca polega na piciu roztworu nawadniającego, który może pomóc w uzupełnieniu utraconych minerałów i płynów ustrojowych, jeśli nudności powodują częste wymioty.
Całkowite żywienie pozajelitowe to metoda, w której wszystkie potrzebne składniki odżywcze podawane są za pomocą specjalnych płynów przez cewnik (cienką rurkę) do żyły. Może być stosowane, jeśli jelita potrzebują czasu na wyleczenie lub gdy żołądek stracił zdolność prawidłowego funkcjonowania.
Ważne jest, aby pacjenci nie cierpieli z powodu nudności i wymiotów bez pomocy zespołu medycznego. Specjaliści zajmujący się leczeniem objawów i opieką wspomagającą mogą znacznie poprawić wyniki leczenia i jakość życia pacjentów.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
