Badanie leczenia drugiej linii u pacjentów z zaawansowanym lub przerzutowym gruczolakorakiem żołądkowo-przełykowym: sacituzumab tirumotecan, paclitaxel, patritumab deruxtecan i ramucirumab
Badanie porównujące wstrzyknięcie podskórne i dożylne tislezumabu z chemioterapią u pacjentów z zaawansowanym rakiem żołądka lub połączenia żołądkowo-przełykowego
Nowotwór żołądka i przełyku to agresywne choroby nowotworowe, które często wykrywane są zbyt późno, ponieważ ich objawy w początkowych stadiach są mało charakterystyczne. Leczenie zależy od zaawansowania choroby i ogólnego stanu zdrowia pacjenta – od operacji chirurgicznej w najwcześniejszych stadiach, po skomplikowane terapie łączone w przypadkach bardziej zaawansowanych.
Najważniejsze informacje
check_circleNowotwory żołądka i przełyku są agresywne i często wykrywane dopiero w zaawansowanych stadiach, ponieważ wczesne objawy są mało charakterystyczne[4].
check_circleIstnieją trzy typy nowotworów złącza przełykowo-żołądkowego, różniące się lokalizacją guza i wymagające indywidualnego podejścia terapeutycznego[3].
check_circleStandardowe leczenie obejmuje operację, chemioterapię, radioterapię oraz ich kombinacje, w zależności od stadium choroby[11].
check_circleImmunoterapia i terapie celowane to innowacyjne metody badane w próbach klinicznych, które mogą zapobiegać nawrotom i poprawiać wyniki leczenia[15].
check_circlePo operacji usunięcia żołądka lub przełyku konieczne są znaczące zmiany w diecie – małe, częste posiłki bogate w białko i kalorie[21].
check_circleWsparcie psychologiczne i udział w grupach wsparcia są bardzo ważne w radzeniu sobie z emocjonalnymi aspektami choroby[23].
check_circleRegularne wizyty kontrolne po zakończeniu leczenia są niezbędne do wczesnego wykrycia ewentualnego nawrotu choroby[20].
check_circleZapadalność na raka przełyku różni się znacznie w zależności od regionu geograficznego – od mniej niż 5 przypadków na 100 000 osób w USA do ponad 100 w niektórych regionach Chin[5].
Jak się leczy nowotwory złącza przełykowo-żołądkowego i żołądka
Głównym celem leczenia nowotworów żołądka i przełyku jest opanowanie objawów choroby, spowolnienie jej rozwoju oraz poprawa jakości życia pacjenta. Wybór odpowiedniej metody terapii nie jest prosty – zależy od wielu czynników, w tym od tego, jak bardzo choroba się rozprzestrzeniła, w jakim miejscu dokładnie znajduje się guz oraz jak pacjent ogólnie się czuje. Warto wiedzieć, że istnieją zarówno standardowe metody leczenia, które zostały zatwierdzone przez towarzystwa medyczne i są stosowane od lat, jak i innowacyjne terapie, które są obecnie testowane w badaniach klinicznych i mogą oferować nadzieję na lepsze wyniki.
Nowotwory te są szczególnie podstępne, ponieważ rzadko dają wyraźne objawy na początku swojego rozwoju. Pacjenci często dowiadują się o chorobie dopiero wtedy, gdy guz już znacznie urósł lub zaczął się rozprzestrzeniać. Dlatego leczenie musi być dostosowane indywidualnie – to, co będzie odpowiednie dla jednej osoby, może nie zadziałać u innej. Lekarze biorą pod uwagę nie tylko rodzaj nowotworu i jego stadium, ale także wiek pacjenta, inne choroby, które może mieć, oraz jego osobiste preferencje dotyczące leczenia.
Obecnie możemy wyróżnić trzy typy nowotworów złącza przełykowo-żołądkowego, w zależności od tego, gdzie dokładnie znajduje się centrum guza. Typ 1 rozwija się głównie w dolnej części przełyku i rozciąga się w dół do złącza, typ 2 znajduje się dokładnie w miejscu połączenia przełyku z żołądkiem, a typ 3 rozpoczyna się w górnej części żołądka i rośnie w kierunku złącza. Każdy z tych typów może wymagać nieco innego podejścia terapeutycznego, co pokazuje, jak bardzo skomplikowana jest diagnostyka i leczenie tych nowotworów.
Standardowe metody leczenia nowotworów żołądka i przełyku
Gdy mówimy o standardowym leczeniu, mamy na myśli sprawdzone metody, które są stosowane od wielu lat i których skuteczność została potwierdzona w licznych badaniach naukowych. W przypadku nowotworów żołądka i przełyku najważniejszą rolę odgrywa chirurgia, czyli operacyjne usunięcie guza. Jeśli nowotwór zostanie wykryty we wczesnym stadium, kiedy jeszcze nie rozprzestrzenił się poza ścianę narządu, operacja może być jedyną potrzebną formą leczenia. W bardzo wczesnych stadiach lekarze mogą wykonać zabieg zwany endoskopową resekcją, podczas którego guz jest usuwany przez jamę ustną, bez konieczności przecinania skóry – to znacznie mniej inwazyjna procedura niż tradycyjna operacja.
Jednak większość pacjentów wymaga bardziej złożonego leczenia. Często przed operacją podaje się chemioterapię, czyli leki, które mają zniszczyć komórki nowotworowe lub przynajmniej zmniejszyć rozmiar guza. Chemioterapię można stosować także po operacji, aby zniszczyć ewentualne pozostałe komórki rakowe i zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. Taka terapia, obejmująca leczenie przed i po zabiegu chirurgicznym, nazywana jest chemioterapią okołooperacyjną. Inną opcją jest połączenie chemioterapii z radioterapią (czyli naświetlaniami), co nazywamy chemoradioterapią. Ta metoda jest szczególnie skuteczna w zmniejszaniu guzów przed operacją.
W sytuacjach, gdy pacjent nie jest wystarczająco silny, aby przejść operację – na przykład z powodu podeszłego wieku lub innych poważnych chorób – lekarze mogą zaproponować samą chemoradioterapię jako główną metodę leczenia. Choć nie usuwa ona guza fizycznie, może znacznie go zmniejszyć i opanować objawy. Warto pamiętać, że każde z tych leczeń wiąże się z pewnymi efektami ubocznymi. Chemioterapia często powoduje nudności, wymioty, utratę włosów i osłabienie układu odpornościowego, co zwiększa ryzyko infekcji. Radioterapia może wywołać zmęczenie, problemy z przełykaniem oraz podrażnienie skóry w miejscu naświetlania.
Czas trwania terapii jest różny w zależności od indywidualnej sytuacji pacjenta. Chemioterapia przed operacją może trwać kilka cykli, przy czym każdy cykl trwa zwykle 2-3 tygodnie. Po operacji leczenie chemioterapią może być kontynuowane przez kilka miesięcy. Radioterapia zazwyczaj jest podawana codziennie przez kilka tygodni. Lekarze dokładnie monitorują pacjenta w trakcie całego leczenia, wykonując badania obrazowe i laboratoryjne, aby sprawdzić, jak organizm reaguje na terapię i czy nie występują poważne efekty uboczne.
Innowacyjne terapie badane w próbach klinicznych
Chociaż standardowe metody leczenia są skuteczne u wielu pacjentów, badacze na całym świecie nieustannie poszukują nowych, lepszych sposobów walki z nowotworami żołądka i przełyku. Te innowacyjne terapie są testowane w badaniach klinicznych, czyli specjalnie zaprojektowanych eksperymentach medycznych, w których pacjenci otrzymują nowe leczenie pod ścisłym nadzorem lekarzy. Badania kliniczne przechodzą przez różne fazy – faza I służy głównie do sprawdzenia, czy nowy lek jest bezpieczny, faza II ocenia, czy jest skuteczny, a faza III porównuje go z dotychczasowym standardem leczenia.
Jedną z najbardziej obiecujących grup nowych terapii jest immunoterapia. To podejście wykorzystuje własny układ odpornościowy pacjenta do walki z rakiem. Nowotworowe komórki często potrafią "oszukać" układ odpornościowy, sprawiając, że staje się on niewidoczny dla komórek obronnych organizmu. Leki immunoterapeutyczne pomagają przywrócić zdolność układu odpornościowego do rozpoznawania i niszczenia komórek rakowych. W ostatnich latach badacze odkryli, że immunoterapia może być szczególnie skuteczna w zapobieganiu nawrotom choroby po operacji – pomaga "nauczyć" układ odpornościowy, jak walczyć z ewentualnymi pozostałymi komórkami nowotworowymi.
Innym fascynującym obszarem badań są terapie celowane, które atakują specyficzne molekuły lub szlaki sygnałowe wykorzystywane przez komórki rakowe do wzrostu i rozprzestrzeniania się. W przeciwieństwie do chemioterapii, która niszczy wszystkie szybko dzielące się komórki (w tym zdrowe), terapie celowane są bardziej precyzyjne – atakują konkretne cele molekularne charakterystyczne dla komórek nowotworowych. Na przykład, niektóre nowotwory żołądka mają na swojej powierzchni dużo kopii białka zwanego HER2, które stymuluje wzrost komórek. Leki celowane mogą blokować to białko, spowalniając lub zatrzymując rozwój nowotworu.
W badaniach klinicznych testowane są także nowe kombinacje istniejących leków oraz innowacyjne sposoby ich podawania. Naukowcy pracują nad tym, aby chemioterapia była bardziej skuteczna, a jednocześnie wywoływała mniej efektów ubocznych. Niektóre badania skupiają się na terapii genowej, która polega na wprowadzaniu do komórek pacjenta zmodyfikowanych genów, aby pomóc im lepiej walczyć z rakiem. Inne eksperymenty dotyczą wykorzystania wirusów, które są tak zaprogramowane, aby infekować i niszczyć tylko komórki nowotworowe, nie szkodząc zdrowym tkankom.
Badania kliniczne prowadzone są w wielu miejscach na świecie, w tym w Polsce, Europie i Stanach Zjednoczonych. Aby wziąć udział w badaniu klinicznym, pacjent musi spełniać określone kryteria – na przykład mieć konkretne stadium nowotworu, być w odpowiednim wieku lub nie mieć pewnych innych chorób. Wstępne wyniki niektórych badań są bardzo obiecujące – pokazują poprawę w parametrach klinicznych, zmniejszenie objawów oraz korzystny profil bezpieczeństwa. Jednak trzeba pamiętać, że każde nowe leczenie musi przejść przez długi proces testowania, zanim będzie można je uznać za standardową metodę terapii.
Najczęstsze metody leczenia
Chirurgia
Endoskopowa resekcja – usunięcie bardzo wczesnego guza przez jamę ustną bez przecinania skóry
Częściowe lub całkowite usunięcie żołądka lub przełyku – główna metoda leczenia w przypadkach, gdy nowotwór nie rozprzestrzenił się zbyt daleko
Zabiegi paliatywne – operacje mające na celu złagodzenie objawów, takich jak trudności w przełykaniu, nawet jeśli nie można całkowicie usunąć guza
Chemioterapia
Chemioterapia okołooperacyjna – podawanie leków przed i po operacji w celu zwiększenia skuteczności leczenia
Chemioterapia w zaawansowanych stadiach – stosowana, gdy nowotwór się rozprzestrzenił, aby spowolnić jego rozwój i opanować objawy
Różne schematy leków – lekarze dobierają konkretne substancje chemioterapeutyczne w zależności od typu nowotworu i stanu pacjenta
Radioterapia
Naświetlania przed operacją – zmniejszenie guza, aby ułatwić jego późniejsze usunięcie
Radioterapia paliatywna – łagodzenie bólu i innych objawów w zaawansowanych stadiach choroby
Chemoradioterapia
Połączenie chemioterapii i radioterapii – stosowane przed operacją lub jako główna metoda leczenia, gdy operacja nie jest możliwa
Zwiększa skuteczność terapii w porównaniu do stosowania każdej metody osobno
Immunoterapia
Leki pobudzające układ odpornościowy do walki z komórkami nowotworowymi
Stosowana jako uzupełnienie standardowego leczenia lub w zaawansowanych stadiach choroby
Może pomóc zapobiec nawrotom po operacji
Terapie celowane
Leki atakujące specyficzne molekuły w komórkach rakowych, takie jak białko HER2
Bardziej precyzyjne niż chemioterapia, co może oznaczać mniej efektów ubocznych
Wymagają wcześniejszego testowania guza, aby sprawdzić, czy pacjent kwalifikuje się do takiej terapii
Życie z nowotworem żołądka lub przełyku
Diagnoza nowotworu żołądka lub przełyku oznacza nie tylko leczenie medyczne, ale także konieczność wprowadzenia znaczących zmian w codziennym życiu. Jednym z największych wyzwań jest dostosowanie sposobu odżywiania. Nowotwory te często utrudniają przełykanie, a leczenie – zwłaszcza operacja – może na stałe zmienić sposób, w jaki organizm przetwarza pokarm. Po usunięciu części lub całego żołądka pacjenci zazwyczaj muszą jeść małe posiłki, ale bardzo często – nawet 6-8 razy dziennie. Ważne jest, aby posiłki były bogate w białko i kalorie, żeby zapobiec utracie masy ciała.
Wielu pacjentów ma problem z przełykaniem stałego jedzenia. W takiej sytuacji pomocna może być dieta składająca się z miękkich, wilgotnych potraw, takich jak zupy, jajecznica czy przeciery. Można dodawać sosy, śmietanę lub masło do potraw, aby zwiększyć ich kaloryczność i ułatwić połykanie. Niektórzy pacjenci dobrze radzą sobie z dietą płynną lub półpłynną. Bardzo ważne jest, aby podczas jedzenia pić małe łyki napojów, co pomaga w przesuwaniu pokarmu przez przełyk. Należy unikać bardzo gorących płynów, bardzo suchych lub twardych potraw oraz produktów, które mogą drażnić przełyk.
W niektórych przypadkach, gdy jedzenie przez usta jest bardzo trudne lub niemożliwe, lekarze mogą zalecić żywienie przez rurkę. Rurka może być wprowadzona przez nos do żołądka (na krótko) lub bezpośrednio przez skórę brzucha do żołądka (tzw. PEG lub gastrostomia) albo do jelita cienkiego (jejunostomia). Pacjenci są uczeni, jak samodzielnie podawać sobie płynne posiłki i leki przez rurkę oraz jak dbać o skórę wokół miejsca, gdzie rurka jest wprowadzona. Jeśli stan pacjenta się poprawi, rurka może zostać usunięta.
Oprócz wyzwań fizycznych, choroba przynosi także obciążenie emocjonalne. Strach przed przyszłością, obawa o nawrót choroby, trudności w relacjach z bliskimi oraz zmęczenie i ból mogą prowadzić do depresji i lęku. Dlatego tak ważne jest wsparcie psychologiczne – rozmowy z terapeutą, udział w grupach wsparcia czy korzystanie z usług poradni psychoonkologicznych. Wielu pacjentów czuje ulgę, mogąc porozmawiać z innymi osobami, które przechodzą przez podobne doświadczenia.
Po zakończeniu leczenia konieczna jest regularna opieka follow-up, czyli kontrolne wizyty u onkologa. Lekarz sprawdzi, czy nie ma oznak nawrotu choroby, oceni, jak organizm radzi sobie z konsekwencjami leczenia i czy nie występują opóźnione efekty uboczne. Wizyty kontrolne mogą obejmować badania obrazowe (takie jak tomografia komputerowa), badania krwi oraz endoskopię. W pierwszych latach po leczeniu wizyty są częstsze – co kilka miesięcy – później mogą być rzadsze. Nawet po wielu latach od zakończenia terapii pacjenci powinni zgłaszać wszelkie niepokojące objawy, takie jak trudności w przełykaniu, ból, niespodziewana utrata masy ciała czy krwawienie.
Warto również pamiętać, że po przebytym leczeniu ważne jest prowadzenie zdrowego stylu życia. Choć nie ma jednoznacznych dowodów, że dieta czy aktywność fizyczna bezpośrednio wpływają na ryzyko nawrotu nowotworu żołądka lub przełyku, wiemy, że zdrowe nawyki korzystnie wpływają na ogólne samopoczucie i mogą zmniejszyć ryzyko innych chorób. Zaleca się dietę bogatą w owoce i warzywa, utrzymanie zdrowej masy ciała, regularną aktywność fizyczną oraz unikanie alkoholu i tytoniu.
lightbulb Czy wiesz, że…
01Nowotwory złącza przełykowo-żołądkowego są jednym z najszybciej rosnących typów nowotworów na świecie, szczególnie w krajach zachodnich[5].
02Rak przełyku jest dziewiętnastym najczęstszym nowotworem na świecie, ale w niektórych regionach Chin i Iranu zapadalność przekracza 100 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie – to jedna z najwyższych częstości występowania spośród wszystkich nowotworów[5].
03U mężczyzn nowotwory przełyku występują 2-4 razy częściej niż u kobiet, a u osób rasy czarnej rak płaskonabłonkowy przełyku jest pięć razy częstszy niż u osób rasy kaukaskiej[5].
Częste pytania
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Belgia
