Guzki tarczycy są bardzo powszechne i występują u nawet 40% kobiet i 30% mężczyzn w ciągu ich życia. Zdecydowana większość – ponad 90% wykrytych guzków – jest łagodna i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia.
Czym jest guzek tarczycy
Guzek tarczycy to nietypowy narośl (guz) składający się z komórek gruczołu tarczowego. Jest to rodzaj zmiany ogniskowej, która tworzy widoczny guzek w obrębie tarczycy. Choć określenie „guzek" może brzmieć niepokojąco, w zdecydowanej większości przypadków takie zmiany są całkowicie nieszkodliwe.
Guzki tarczycy są klasyfikowane jako łagodne nowotwory gruczołu tarczowego. Mogą być nieaktywne lub aktywne w produkcji hormonów tarczycy. W przypadku, gdy są aktywne hormonalnie, określa się je jako toksyczne guzki tarczycy.
Gruczoł tarczowy
Szyja
Częstość występowania
Guzki tarczycy są niezwykle powszechne w populacji ogólnej. Badania pokazują, że występują u około 40% kobiet i 30% mężczyzn w ciągu ich życia. Częstość występowania guzków tarczycy w populacji ogólnej szacuje się nawet na 65-68% na podstawie badań autopsyjnych.
Co szczególnie istotne, większość wykrytych guzków – ponad 90% u dorosłych – jest niezłośliwa. Oznacza to, że są to zmiany łagodne, które nie stanowią raka. Rak tarczycy występuje w zaledwie około 4,0% do 6,5% przypadków guzków tarczycy.
Guzki tarczycy mogą pojawić się u każdego, włącznie z dziećmi i dorosłymi. Są jednak około cztery razy częstsze u kobiet niż u mężczyzn. Częściej występują również u osób żyjących w krajach, gdzie żywność nie jest wzbogacana jodem, ponieważ jod jest niezbędny do produkcji hormonów przez tarczycę.
Lokalizacja i rola tarczycy
Gruczoł tarczowy to mały narząd w kształcie motyla, który znajduje się w szyi, poniżej jabłka Adama. Jest to jedna z największych gruczołów wydzielania wewnętrznego w ludzkim ciele, ważąca u dorosłych od 20 do 30 gramów.
Tarczyca produkuje dwa główne hormony: tyroksynę (nazywaną również T4) i trójjodotyroninę (nazywaną również T3). Te hormony odgrywają kluczową rolę w wielu funkcjach organizmu, w tym:
Metabolizmie – czyli procesach przemiany materii
Regulacji temperatury ciała
Nastroju i pobudliwości
Tętnie i częstości akcji serca
Trawieniu
Rodzaje guzków tarczycy
Guzki tarczycy mogą być klasyfikowane na różne sposoby w zależności od ich charakterystyki:
Pojedyncze – gdy występuje tylko jeden guzek
Mnogie – gdy jest więcej niż jeden guzek
Torbielowate – wypełnione płynem
Lite – składające się z tkanki
Istnieją również dwa główne typy gruczolaków tarczycy: pęcherzykowe i brodawkowate. Gruczolaki tarczycy to małe narosty (guzki), które zaczynają rozwijać się w warstwie komórkowej wyścielającej wewnętrzną powierzchnię gruczołu tarczowego.
Niektóre gruczolaki mogą same wydzielać hormon tarczycy. Jeśli gruczolak wytwarza wystarczająco dużo hormonu tarczycy, może to spowodować nadczynność tarczycy – stan, w którym tarczyca produkuje zbyt dużo hormonu.
Objawy
Większość guzków tarczycy nie powoduje żadnych objawów i zwykle są wykrywane przypadkowo podczas badania ultrasonograficznego tarczycy. Guzki tarczycy rzadko wywołują dolegliwości.
Jednakże bardzo duże guzki mogą powodować problemy. Gdy guzki rozrastają się i osiągają znaczne rozmiary, mogą wywierać ucisk na okoliczne struktury szyi. Może to prowadzić do następujących objawów:
Trudności w oddychaniu
Trudności w połykaniu
Chrypka lub utrata głosu
Ból gardła lub szyi
Kaszel, który nie ustępuje
Jeśli guzek produkuje nadmierne ilości hormonu tarczycy, mogą wystąpić objawy nadczynności tarczycy. W takim przypadku niektóre funkcje organizmu zaczynają przyspieszać.
Czynniki ryzyka
Chociaż guzki tarczycy mogą pojawić się u każdego, istnieją czynniki, które zwiększają ryzyko ich wystąpienia:
Historia napromieniowania tarczycy – narażenie na promieniowanie w okolicy głowy, szyi lub klatki piersiowej zwiększa ryzyko
Historia rodzinna – guzki tarczycy lub rak tarczycy w rodzinie
Wiek – ryzyko rośnie wraz z wiekiem
Niedokrwistość z niedoboru żelaza
Palenie tytoniu
Otyłość
Guzki tarczycy występują częściej u osób mieszkających w krajach, gdzie żywność nie jest wzbogacana jodem. Jod jest niezbędny do prawidłowej produkcji hormonów przez gruczoł tarczowy.
Diagnostyka i badania
Pierwszym krokiem w diagnozowaniu nowotworu tarczycy jest badanie fizykalne okolicy szyi. Jeśli występują jakiekolwiek nieprawidłowości, należy skonsultować się z lekarzem.
Po wykonaniu ultrasonografii tarczycy, kolejnym krokiem jest pomiar poziomu hormonu stymulującego tarczycę (TSH) w surowicy krwi. Jeśli poziom jest niski, wskazane jest wykonanie scyntygrafii tarczycy z zastosowaniem radioizotopu.
Guzki nadczynne rzadko są złośliwe i nie wymagają pobierania próbek tkanki. Guzki nieczynne oraz guzki u pacjenta z prawidłowym lub wysokim poziomem TSH mogą wymagać biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej w zależności od cech ultrasonograficznych i wielkości.
Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa jest najbardziej opłacalną i dokładną metodą pobierania próbki do badania. Guzki z podejrzanymi cechami oraz lite guzki hipoechogeniczne o wielkości 1 cm lub większe wymagają biopsji.
Do klasyfikacji próbek używa się systemu Bethesda (kategorie od 1 do 6). Gdy wynik biopsji jest nieokreślony, można zastosować testy molekularne, które wykrywają mutacje związane z rakiem tarczycy i mogą pomóc w podjęciu decyzji o chirurgicznym usunięciu lub kontynuowaniu obserwacji ultrasonograficznej.
Możliwości leczenia
Obserwacja
Jeśli biopsja sugeruje, że guzek tarczycy jest łagodny, lekarz może zaproponować po prostu obserwację pacjenta i guzka tarczycy. Czas obserwacji jest jednak nieco arbitralny. Obserwacja zazwyczaj oznacza powtórzenie badań krwi tarczycy, ultrasonografii i badania fizykalnego w ciągu około roku.
Jeśli guzek tarczycy powiększa się lub powoduje objawy, może być wskazana ponowna biopsja lub inna interwencja. Guzki tarczycy, które nie zmieniają się przez lata, mogą nigdy nie wymagać żadnego leczenia.
Leczenie chirurgiczne
Gruczolaki tarczycy mogą być leczone, jeśli powodują nadczynność tarczycy. Leczenie może obejmować operację usunięcia części tarczycy (nadczynnego guzka).
W miarę jak guzki tarczycy rosną, te narośle wypierają lub zastępują normalną tkankę tarczycy. Gdy guzki osiągają rozmiar około cytryny, są tak duże lub większe niż normalna połowa gruczołu tarczowego. Takie guzki wymagają operacji.
Mniej inwazyjne metody leczenia
Dla łagodnych guzków tarczycy dostępne są również mniej inwazyjne opcje leczenia, które mogą stanowić alternatywę dla chirurgii:
Ablacja etanolem jest stosowana jako niechirurgiczne leczenie zwykle torbielowatych lub przeważnie torbielowatych łagodnych guzków tarczycy. Polega na odsączeniu płynu z torbieli pod kontrolą ultrasonografii, a następnie natychmiastowym wstrzyknięciu etanolu z powrotem do wnętrza. Powoduje to sklejenie ścian torbieli i zapobiega jej nawrotom.
Przezskórna ablacja za pomocą fal radiowych (RFA) to procedura, w której cienka elektroda lub igła jest wprowadzana do guzka pod znieczuleniem miejscowym. Ultrasonografia służy do prowadzenia jej do właściwego miejsca.
Badania porównujące chirurgię z ablacją za pomocą fal radiowych w leczeniu łagodnych guzków tarczycy pokazują, że obie metody mogą być skuteczne.
Znaczenie wielkości guzka
Wielkość guzka tarczycy ma znaczenie i przewiduje potrzebę operacji. W miarę wzrostu rozmiaru guzka tarczycy wzrasta również potrzeba interwencji chirurgicznej.
Gdy guzek tarczycy osiąga 4 cm lub więcej, prawie na pewno będzie wymagał leczenia chirurgicznego. Bardzo duże guzki rzadko wymagają biopsji, ponieważ operacja jest wskazana do usunięcia tych zmian wyłącznie na podstawie ich wielkości.
Należy jednak pamiętać, że wielkość guzka tarczycy nie koreluje bezpośrednio z tym, czy guzek jest złośliwy. Chociaż ryzyko raka i przerzutów do węzłów chłonnych wzrasta w przypadku dużych guzków (10,4%-22%), nie wszystkie duże guzki są rakowe. Z pewnością pacjenci bardziej martwią się o wielkość guzka tarczycy w miarę jego wzrostu, ale nie wszystkie, ani nawet większość dużych guzków są nowotworowe – jednak większość dużych guzków w końcu będzie wymagała operacji.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Holandia