Nowotwór jajowodu Podstawowe informacje

Czym jest nowotwór jajowodu?

Nowotwór jajowodu to choroba nowotworowa, która powstaje w jajowodach – przewodach transportujących komórki jajowe z jajników do macicy. Większość przypadków tego nowotworu rozpoczyna się w tej samej tkance nabłonkowej, która występuje w innych nowotworach narządów rodnych, dlatego lekarze diagnozują i leczą go podobnie jak raka jajnika czy nowotwory otrzewnej.1

Przez wiele lat eksperci medyczni uważali nowotwór jajowodu za najrzadszy typ raka dotykający żeński układ rozrodczy. Mówiono, że stanowi on zaledwie 1% wszystkich nowotworów ginekologicznych powstających w komórkach wyściełających jajowody. Jednak nowe odkrycia znacząco zmieniły to rozumienie.1

Współczesne badania naukowe pokazują, że najczęstszy typ raka jajnika – tak zwany nabłonkowy rak jajnika – prawdopodobnie rozpoczyna się właśnie w jajowodzie. Nowotwór tworzy się na końcu jajowodów, w miejscu gdzie komórki jajowe wchodzą z jajników, w strukturze zwanej fimbriae. Stamtąd choroba rozprzestrzenia się na powierzchnię jajnika oraz do pozostałych części miednicy i jamy brzusznej.1

To odkrycie ma ogromne znaczenie, ponieważ zmienia sposób, w jaki rozumiemy rozwój wielu nowotworów ginekologicznych. W przeszłości sądzono, że większość raków jajnika powstaje bezpośrednio w komórkach jajnika. Teraz wiemy, że wiele z tych nowotworów faktycznie zaczyna się w jajowodach, co otwiera nowe możliwości w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania choroby.2

Epidemiologia – jak często występuje nowotwór jajowodu

Nowotwór jajowodu jest bardzo rzadki i stanowi zaledwie od 1% do 2% wszystkich nowotworów ginekologicznych. Na całym świecie odnotowano od 1500 do 2000 przypadków tej choroby. Rocznie w Stanach Zjednoczonych diagnozuje się około 300 do 400 przypadków.3

Choroba ta najczęściej dotyka kobiety w wieku od 50 do 60 lat, choć może wystąpić w każdym wieku. Częściej występuje u kobiet rasy kaukaskiej oraz u tych, które urodziły niewiele dzieci lub nie rodziły wcale. Istnieją także różnice geograficzne w występowaniu tej choroby, choć dokładne dane są trudne do oszacowania ze względu na rzadkość przypadków.3

Warto zaznaczyć, że częściej dochodzi do sytuacji, gdy nowotwór rozprzestrzenia się do jajowodów z innych części ciała – na przykład z jajników lub endometrium (wewnętrznej wyściółki macicy) – niż do tego, by nowotwór rzeczywiście powstał pierwotnie w jajowodach. Ta obserwacja długo utrudniała właściwą diagnostykę i zrozumienie tej choroby.3

Przyczyny rozwoju nowotworu jajowodu

Dokładne przyczyny nowotworu jajowodu nie są do końca poznane, głównie ze względu na rzadkość tej choroby. Naukowcy nie przeprowadzili wystarczającej liczby badań, które pozwoliłyby jednoznacznie określić, co dokładnie wywołuje rozwój nowotworu w jajowodach. Wiadomo jednak, że choroba powstaje, gdy komórki w jajowodach zaczynają się dzielić w sposób niekontrolowany, tworząc złośliwy guz.4

Najczęstszym typem histologicznym w tej chorobie jest gruczolakorak – nowotwór rozwijający się z tkanki gruczołowej. Według największego badania obejmującego 3051 przypadków, przeprowadzonego przez Stewart i współpracowników, aż 88% przypadków to gruczolakorak. Około połowa przypadków była słabo zróżnicowana, co oznacza bardziej agresywny przebieg choroby. W 89% przypadków nowotwór występował jednostronnie, czyli dotykał tylko jeden jajowód.5

Rzadziej występują inne formy nowotworów jajowodu, takie jak mięsak gładkokomórkowy czy rak przejściowokomórkowy. Ze względu na to, że guz często rozwija się w bliskim sąsiedztwie jajnika, może być trudno określić, gdzie dokładnie choroba się rozpoczęła.5

Czynniki ryzyka

Chociaż przyczyny nowotworu jajowodu nie są w pełni poznane, naukowcy zidentyfikowali pewne czynniki, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju tej choroby. Najważniejszym znanym czynnikiem ryzyka jest obecność mutacji w genach BRCA1 i BRCA2. Te same mutacje genetyczne, które zwiększają ryzyko raka piersi i jajnika, również podwyższają ryzyko rozwoju nowotworu jajowodu.13

Kobiety z rodzinnym wywiadem raka jajnika mają zwiększone ryzyko zachorowania. Historia rodzinna jest istotna, ponieważ sugeruje możliwość dziedziczenia mutacji genetycznych, które predysponują do rozwoju nowotworów narządów rodnych. Jeśli w rodzinie były przypadki raka jajnika, piersi lub jajowodu, szczególnie u krewnych pierwszego stopnia (matka, siostra, córka), ryzyko jest wyższe.6

Wiek jest kolejnym istotnym czynnikiem. Nowotwór jajowodu najczęściej dotyka kobiety między 50. a 60. rokiem życia, czyli głównie w okresie pomenopauzalnym. Kobiety, które urodziły niewiele dzieci lub nie rodziły wcale, również mają wyższe ryzyko. Dodatkowo choroba częściej występuje u kobiet rasy kaukaskiej.34

Kobiety z grupy wysokiego ryzyka, szczególnie te z potwierdzoną mutacją genów BRCA, mogą rozważyć profilaktyczne usunięcie jajowodów i jajników, co znacząco zmniejsza prawdopodobieństwo zachorowania. Taka procedura jest szczególnie rozważana u kobiet, które zakończyły już planowanie rodziny.6

Objawy

Objawy nowotworu jajowodu mogą być trudne do zauważenia, szczególnie we wczesnych stadiach choroby. Wiele kobiet nie doświadcza żadnych symptomów, dopóki choroba nie jest już zaawansowana. Gdy objawy się pojawiają, są często niejasne i łatwo je przypisać innym, mniej poważnym schorzeniom, co opóźnia diagnozę.1

Do najczęstszych objawów należy nieprawidłowe krwawienie z pochwy, szczególnie u kobiet po menopauzie. Może wystąpić również wodnista wydzielina z pochwy, czasami zabarwiona krwią. Ten objaw wynika z tak zwanego wodniaka jajowodu, znanego również jako hydrops tubae profluens – stanu, w którym w jajowodzie gromadzi się płyn.75

Ból lub uczucie ucisku w dolnej części brzucha to kolejny częsty objaw. Kobiety mogą odczuwać powiększenie brzucha lub uczucie wzdęcia. Czasami pojawia się uczucie pełności lub szybkie nasycenie podczas jedzenia. Mogą występować także objawy moczowe, takie jak częstsze oddawanie moczu lub nagłe parcie na pęcherz.74

Niektóre kobiety doświadczają utraty apetytu i niezamierzonej utraty wagi. Mogą pojawić się również zaparcia lub biegunka. Nudności i wymioty to kolejne możliwe objawy. Wszystkie te symptomy są bardzo podobne do objawów raka jajnika, co nie dziwi, biorąc pod uwagę bliski związek między tymi dwoma chorobami.7

Profilaktyka

Profilaktyka nowotworu jajowodu koncentruje się głównie na kobietach z wysokim ryzykiem zachorowania, szczególnie tych z mutacjami genów BRCA. Dla kobiet z tymi mutacjami najbardziej skuteczną metodą zmniejszenia ryzyka jest profilaktyczne chirurgiczne usunięcie jajowodów i jajników, znane jako salpingo-ooforektomia. Ten zabieg może znacząco obniżyć ryzyko rozwoju zarówno nowotworu jajowodu, jak i raka jajnika.6

Badania pokazują, że istnieje okno czasowe liczące kilka lat między rozwojem nieprawidłowych komórek lub zmian w jajowodach a rozpoczęciem się nowotworu jajnika. To daje potencjalną możliwość wczesnej interwencji, choć obecnie nie ma rutynowych metod badań przesiewowych, które byłyby skuteczne w wykrywaniu wczesnych stadów tej chorocy.2

Kobiety z rodzinnym wywiadem nowotworów ginekologicznych powinny rozważyć konsultację genetyczną i ewentualne testy genetyczne. Jeśli wykryje się mutację BRCA1 lub BRCA2, można podjąć świadome decyzje dotyczące strategii prewencji. Szczególnie istotne jest to dla kobiet, które zakończyły planowanie rodziny, ponieważ profilaktyczne usunięcie jajowodów i jajników wiąże się z przedwczesną menopauzą u kobiet przed naturalnym okresem menopauzy.8

Nie istnieją szczególne zalecenia dotyczące zmiany stylu życia, które byłyby specyficzne dla profilaktyki nowotworu jajowodu. Jednak ogólne zasady zdrowego trybu życia – utrzymywanie prawidłowej wagi ciała, regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i unikanie palenia tytoniu – mogą korzystnie wpływać na ogólne ryzyko nowotworów. Należy też pamiętać, że obecnie nie ma skutecznych metod badań przesiewowych dla tego nowotworu, w przeciwieństwie do niektórych innych nowotworów ginekologicznych.6

Patofizjologia – jak choroba wpływa na organizm

Nowotwór jajowodu rozpoczyna się zwykle na samym końcu jajowodu, tam gdzie łączy się on z jajowodem, w strukturze nazywanej fimbriami. To kluczowe miejsce, ponieważ to właśnie tam komórki jajowe wchodzą do jajowodu po uwolnieniu z jajnika. Komórki nowotworowe powstają, gdy normalne komórki nabłonka wyściełającego jajowód ulegają transformacji i zaczynają się niekontrolowanie dzielić.7

W jajowodzie mogą rozwijać się tak zwane zmiany przedrakowe, określane jako STIC (serous tubal intraepithelial carcinomas). Te nieprawidłowe komórki na wewnętrznej powierzchni jajowodu są uznawane za prekursory większości przypadków wysokozróżnicowanego raka surowiaczego – najczęstszego typu nowotworu jajnika i jajowodu. Obecność zmian STIC pomaga lekarzom klasyfikować nowotwór jako powstający właśnie w jajowodzie.72

Badania genetyczne pokazały, że większość zmian genetycznych obserwowanych w guzach jajnika u pacjentek była już obecna w zmianach, które powstały lata wcześniej w ich jajowodach. To odkrycie potwierdza, że wiele nowotworów jajnika faktycznie rozpoczyna się w jajowodach. Proces ten może trwać kilka lat, zanim komórki nowotworowe rozprzestrzenią się na jajniki i dalej.2

Gdy nowotwór się rozwija, może rozprzestrzeniać się na sąsiednie struktury – jajniki, macicę, otrzewną oraz inne narządy w jamie brzusznej. Często trudno jest lekarzom określić, czy guz pierwotnie powstał w jajowodzie czy w jajniku, ponieważ w momencie diagnozy choroba zwykle obejmuje już obie struktury. Nowotwór może również rozprzestrzeniać się poprzez układ limfatyczny lub bezpośrednio przez jamę brzuszną, tworząc przerzuty – wtórne ogniska nowotworowe w odległych częściach ciała.5

Patofizjologia nowotworu jajowodu jest bardzo podobna do raka jajnika, dlatego obie choroby są traktowane podobnie przez lekarzy. Zmiany biochemiczne obejmują często podwyższony poziom markera nowotworowego CA-125 we krwi, który może być używany do monitorowania choroby, choć nie jest on specyficzny tylko dla nowotworów jajowodu.9